امضای تاریخی دو موافقتنامه جداگانه، اما عمیقا مرتبط – یک موافقتنامه تجارت آزاد و یک پیمان همکاری امنیتی و دفاعی – بین هند و اتحادیه اروپا در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶ در دهلی نو، یکی از مهمترین تحولات ژئوپلیتیک و اقتصادی آغاز قرن بیست و یکم است. این توافقها که حاصل بیش از دو دهه مذاکره پیچیده و پر فراز و نشیب است، در عمل یک اتحاد راهبردی بین پرجمعیتترین دموکراسی جهان و بزرگترین بلوک اقتصادی یکپارچه سیاره زمین را پایهریزی میکند. حجم تجارت دوسویه در بخش کالا که در سال ۲۰۲۴ بالغ بر ۱۴۲ میلیارد دلار بوده، با اجرای کامل این توافق میتواند ظرف چند سال به بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. اهمیت این توافق زمانی آشکارتر میشود که بدانیم این دو طرف روی هم حدود ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی و یک سوم تجارت جهان را نمایندگی میکنند. به گفته «اورزولا فن در لاین»، رئیس کمیسیون اروپا، این «مهمترین توافق تاریخ» برای هر دو طرف است که یک «منطقه تجارت آزاد دو میلیارد نفری» ایجاد میکند.
در جزئیات فنی موافقتنامه تجارت آزاد، کاهش چشمگیر تعرفهها در صدر قرار دارد. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، این توافق تعرفههای گمرکی روی ۹۶.۶ درصد از صادرات اتحادیه اروپا به هند را حذف یا به شدت کاهش میدهد. این امر سالانه تا ۴.۷۵ میلیارد دلار از هزینههای گمرکی صادرات اروپا میکاهد. از جمله تحولات انقلابی، کاهش تعرفه خودروهای اروپایی از نرخ نجومی ۱۱۰ درصد به تنها ۱۰ درصد است که میتواند بازار ۳ میلیونی خودروی سالانه هند را کاملا متحول کند. در بخش محصولات غذایی نیز تعرفههای تنبیهی روی شراب از ۱۵۰ درصد به ۲۰ درصد کاهش یافته و تعرفههای واردات پاستا و شکلات که پیشتر ۵۰ درصد بود، به طور کامل حذف میشود. از سوی دیگر، هند نیز دسترسی بیسابقهای به بازار ۴۵۰ میلیون نفری مصرفکنندگان با قدرت خرید بالای اروپا برای محصولات خود از جمله منسوجات، قطعات نرمافزاری، داروهای ژنریک و خدمات فناوری اطلاعات به دست میآورد. این توافق علاوه بر کالا، خدمات، سرمایهگذاری، خریدهای دولتی، مالکیت فکری و توسعه پایدار را نیز پوشش میدهد.
موازی با توافق تجاری، پیمان همکاری امنیتی و دفاعی جداگانهای امضا شده که جنبه دیگر این اتحاد راهبردی را شکل میدهد. این سند که به گفته مقامات اروپایی پاسخی به «محیط راهبردی به طور فزاینده چالشبرانگیز» است، چهارچوب جامعی برای همکاری در زمینههای صلح، امنیت و دفاع تعریف میکند. همکاریهای آینده میتواند شامل تمرینات نظامی مشترک، تبادل اطلاعات، همکاری در صنایع دفاعی، تحقیق و توسعه فناوریهای امنیتی، و مقابله با تهدیدات مشترک در حوزههای سایبری، دریایی و فضایی باشد. این بخش از توافق، بعد ژئوپلیتیک آشکاری دارد و نشان میدهد که هر دو طرف در پی کاهش وابستگی امنیتی خود به بازیگران دیگر و تنوع بخشیدن به شرکای استراتژیک خود هستند. برای اروپا، هند متحدی کلیدی در تحدید نفوذ چین در هندو-پاسیفیک و نیز کاهش اتکای غیرمستقیم به بازیگران منطقهای است. برای هند نیز، این پیمان دسترسی به فناوریهای پیشرفته اروپایی و مشروعیت بخشی به جایگاه خود به عنوان یک قدرت امنیتی جهانی را فراهم میآورد.
این توافق تاریخی در بستر رقابت فزاینده بینالمللی و تلاش بلوکها برای تنوع بخشیدن به زنجیرههای تأمین و کاهش آسیبپذیری شکل گرفت. از یک سو، تنشهای تجاری بین آمریکا و چین و از سوی دیگر جنگ اوکراین و تحریمهای متقابل، ضرورت ایجاد مسیرهای تجاری و اتحادهای جایگزین را برای هر دو طرف پررنگ کرده است. اروپا با چشمانداز رشد اقتصادی قوی ۸.۲ درصدی هند در آخرین فصل ۲۰۲۵ و پیشبینی صندوق بینالمللی پول مبنی بر تبدیل شدن این کشور به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان در سال جاری، بازار هند را به عنوان موتور محرکه رشد صادرات و سرمایهگذاری خود میبیند. هند نیز از یک سو نیازمند جذب سرمایه و فناوری برای توسعه زیرساختها و صنایع خود است و از سوی دیگر میخواهد وابستگی خود به واردات نفت روسیه و تسلیحات روسی را به تدریج کاهش دهد. بنابراین، این توافق تنها یک معامله اقتصادی نیست، که یک مانور استراتژیک بزرگ است که نقشه همکاریهای جهانی را برای دهههای آینده تحت تأثیر قرار خواهد داد. موفقیت در اجرای کامل این توافق میتواند الگویی برای شکلگیری اتحادهای مشابه بین دیگر دموکراسیهای بزرگ جهان شود.
انتهای پیام/