بسیاری از ورزشکاران در فصل تابستان به مسابقات یا اردوهای داخلی و بین المللی اعزام میشوند در نتیجه باید از مسمومیت غذای مصرفی آگاهی کامل داشته باشند.
این بیماری که در تابستان بسیار شایع است در اثر مصرف غذاهای فاسد وآلوده به انواع میکروبها، در بین گروهی از افراد یک خانواده ویا در یک مجموعه افراد که در یک جشن، میهمانی یا اردو هستند بروز میکند.
مصرف غذاهای رستورانهای بین شهری که در آنها اصول فریزر غذایی رعایت نمیشود وغذاهای پروتئینی از روزهای قبل در معرض گرما ومواد بیماری زا قرار گرفته ومستعد عفونت است، یا حتی در منازل شخصی، که به دلیل قطع برق، اغذیه داخل یخچال فاسد شده است ورعایت دقیق مصرف آنها صورت نمیگیرد، یا مصرف کنسرو فاسد ومیوههایی که بخشی از آنها فاسد ولهیده شده وشیرینیهایی که چند روز از تهیه آنها گذشته است، رخ میدهد که در این صورت عدم تحمل غذایی رخ میدهد وسموم معدنی مثل نیتریت سدیم وسموم آلی مانند قارچها وصدفهای سمی وارد بدن میشوند و همراه با سایر مواد سمزا مانند باکتریها وویروسها ایجاد بیماری میکنند که در این میان سم بوتولیسم بسیار خطرناک وکشنده است.
*علائم
بیاشتهایی، تهوع، استفراغ واسهال وگاهی تب، دل درد، ضعف، وکسالت .
*درمان
ترمیم آب والکترولیتهای از دست رفته و در صورتی که شوک یا اختلال تنفسی رخ داده باشد، باید در بخش اورژانس بیمارستان آنها را برطرف کرد و هنگامی که به تشخیص بوتولیسم مشکوک باشیم باید آنتی توکسین پلی والان بیماری نیز تزریق شود. تجویز آنتی بیوتیک ضرورتی ندارد مگر اینکه در کشت آزمایشگاهی مدفوع، میکروبها مشخص شوند.
*پیشگیری
عدم مصرف غذاهای پروتئینی، هیدرات کربنی، چربیهای مشکوک، وحرارت دادن حداقل 20 دقیقهای غذاهای کنسروی ورعایت بهداشت در مورد غذاهای داخل یخچال وغذاهایی که در میهمانیها بهطور گروهی مصرف میشوند.
3.بیماریهای باکتریایی وانگلی
هر چند که ورزش سبب تقویت سیستم دفاعی بدن در برابر ویروسها و میکروبهاو انگلهامیشود ولی بایستی از بروز برخی بیماریها غافل نشویم و از علل و درمان آن آگاهی کامل داشته باشیم.
تعداد کثیری از باکتریها وانگلهابرای رشد وتکثیر خود نیاز به دمای مناسب دارند. بدین منظور اکثر این میکروارگانیسمها در فصلهای سرد به صورت نهفته وکمون باقی میمانند ودر فصول گرم سال به رشدی تصاعدی میپردازند، مانند عفونتهای گلو، دستگاه گوارش وتناسلی، پوست وخون.
بیماری وبا که با یک اسهال حاد عفونی آغاز میشود در اثر آلودگی غذا یا مایعاتی که به طریقی با مدفوع بیماران ناقل میکروب در تماس هستند به وجود میآید ومیکروب در روده کوچک مولد ترشح سم وباعث بروز ترشح شدید آب وکلر در روده و کاهش جذب مجدد سدیم میشود که شاید حجم مدفوع خارج شده در 24 ساعت به 15 لیتر هم برسد که اگر درمان فوری صورت نگیرد در پنجاه درصد موارد کشنده است وبه راحتی نیز همه گیر میشود.واکسن وبا نیز گاه مفید است اما نقش اساسی را باید در بهداشت آب وغذاها وحرارت دادن وسایل در معرض خطر دانست ودرمان به صورت آب والکترولیت تراپی از راه ورید وتجویز تتراساکلین است. بیماریهای انگلی از جمله کرمک که در کودکان شیوع فراوان دارد، حتی در هوای خشک نیز میتواند از راه هوا وارد دهان شود وتخم مربوطه سپس در رودهها جایگزین میشود ومراحل رشد خود را طی میکند.
عفونتهای چشمی در فصل تابستان به دلیل آلودگی هوا و ورود گردوغبار به چشم ومساعد کردن ملتحمه چشم برای حساسیت وعفونت نیز به ویژه در افرادی که مستعد هستند، از جمله افراد دیابتی ویا افراد مسن وکودکان که آسیب پذیرند،شایع است. عفونتهای ویروسی مانند تبخال تناسلی نیز در فصل تابستان به ویژه در افراد مونث که لباسهای تنگ وچسبیده میپوشند از شیوع بالایی برخوردار است.
4 .گرما زدگی(Heat –Stroke)
گرمازدگی در ورزشکاران و بهویژه در سطوح قهرمانی و حرفهای شیوع بالایی دارد زیرا آنان مجبورند به تمرینات و برنامههای ورزشی خود حتی در روزهای داغ تابستان هم ادامه دهند.
گرمای زیاد سبب اتساع عروق محیطی وازدیاد ضربان قلب وتولید عرق فراوان میشود واگر فرد در چنین وضعیتی به حالت ایستاده و بیحرکت بماند احتمال بروز سنکوپ وجود دارد وفعالیت عضلانی متوسط تا حدی میتواند از این حالت جلوگیری کند. در برابر گرما، از دست دادن مایعات از بدن حتی به 4 لیتر در ساعت نیز میرسد واگر این وضعیت ادامه داشته باشد وفعالیت بدنی شدید مثل دویدن یا کارهای عضلانی وحمل ونقل اجسام نیز به آن افزوده شود سبب بروز از دست دادن ناگهانی شعور ونارسایی مرکز حرارت در مغز وتب شدید وقطع تعریق میشود. این حالتها در افرادی که بیماریهای قلب وعروقی، الکلیسم و چاقی نیز دارند شدت بیشتری دارد.
*علائم
سردرد، سرگیجه، تهوع، حالت تیرگی شعور،تشنج، اختلال بینایی، اغما، گرم شدن پوست بیمار ونبض سریع . این حالتها در حین مسافرتها در فصل تابستان در صورت گرمای شدید شهرها یا خیابانهای بین دو شهر یا در ارتفاعات در اثر کوهنوردی و ورزشهای گوناگون نیز رخ میدهد.
*درمان
در درجه اول کاهش سریع دمای بدن با انتقال فرد گرما زده به مکانی سایه وخنک، بیرون آوردن لباسها وپاشیدن آب به تمام بدن ومالیدن الکل، در برابر باد قرار دادن یا باد زدن او . در اولین فرصت، استفاده از وان آب سرد، کیسه یخ وحوله سرد ضروری است. برای کنترل لرز وهذیان وتحمل مراحل درمان در صورتی که بیمار به هوش است باید از 50 ـ 250 میلی گرم کلرپرومازین از راه عضلانی استفاده شود. راه تنفس بیمار نیز باید باز باشد واکسیژن رسانی نیز کامل شود.
5 . سرطان پوست (Skin Cancer)
ورزشکارانی که تقریباٌ اکثر مناطق پوست بدنشان در حین ورزش،مستقیماً در برابر تابش نور شدید خورشید قرار داشته باشد باید مواظب بروز سرطان پوست باشند و علاوه بر استفاده از لباس مناسب، از کرمهای ضد آفتاب هم استفادهكنند.
امروزه در پزشکی به اثبات رسیده است که عامل اساسی در بروز سرطان پوست،قطعاً اشعه ماورای بنفش خورشید است.
البته برای بروز سرطان پوست از نوع سرطان سلولهای سنگفرشی و سلولهای بازال باید این اشعه برای سالیان متمادی بر بدن بتابد واشعه بهطور تجمعی در بدن ذخیره و سرطانزا شود که این حالت در افرادی که شغل آنها بیشتر در فضای آزاد ومقابل خورشید است وساعات زیادی از روز را در این وضعیت قرار میگیرند از جمله ماهیگیران وکارگران مزارع وساختمانهای بلند یا افرادی که در ارتفاعات بالاتری زندگی میکنند بیشتر است. از طرفی سرطان پوست از نوع ملانوم بدخیم بیشتر در افرادی رخ میدهد که برای مدتی کوتاه، مثلاً 2 هفته، برای برنزه شدن به ساحل دریا میروند وبهطور مستمر آفتاب میگیرند وضایعات خال مانند سیاه یا قهوهای تیره در پوست آنها ایجاد میشود که منجر به زخم شدن وخونریزی میگردد.
البته آفتاب معمولی روزانه، برای عموم مردم برای حدود نیم ساعت به ویژه برای افراد مؤنث بالای 45 سال مفید است زیرا خانمهای چندزا در طول دوران حاملگی مقداری از کلسیم استخوانشان به جنین منتقل میشود و در سنین بالای 45سال، دچار علائم استئوپورز میشوند وگهگاه دردهای استخوانی وعضلانی وضعف وخستگی در آنها بروز میکند.
دکتر لطفعلی پورکاظمی-رییس فدراسیون پزشکی ورزشی