مكمل یعنی كامل كننده رژیم غذایی مورد نیاز افراد، كه البته در هر فردی با فرد دیگر متفاوت است.در بسیاری از انسانها مصرف مكملها به توصیه پزشكان بسیار ضروری است. انرژی مكملها بر اساس نوع آنها متفاوت است. بهطور كلی مكملهای غذایی شامل مواد غذایی است. مواد غذایی شامل كربوهیدراتها، پروتئینها، چربیها، املاح، مواد معدنی و ویتامینها است در مكملهای غذایی معمولاَ مواد فوق به انواع و مقادیر مختلف یافت میشود. مكملهای ورزشی به دو نوع غیر هورمونی و هورمونی وجود دارد مكملهای ورزشی غیر هورمونی معمولاَ حاوی همان موادی است كه در مكملهای غذایی یافت میشود. اما تركیبات و مقدار مصرف آن بر اساس میزان نیاز ورزشكاران است. مكملهای ورزشی هورمونی علاوه بر مواد غذایی دارای هورمونها و پیشساز هورمونها نیز میباشند.
*فرق مكمل غذایی با غذا چیست؟
مكمل غذایی برای كودكان و سالمندان به دفعات تجویز میشود. معمولاً مكمل غذایی، خالصتر، كم حجمتر، قابل جذبتر و بدون مواد غیر مؤثر و مواد زاید است. در مكملهای غذایی تركیبات غذایی بهصورت كربوهیدراتها، اسیدهای آمینه، اسیدهای چرب و گلیسرول، مواد معدنی و املاح و ویتامینها كه در واقع كوچكترین واحدهای ساختمانی تركیبات غذایی است موجود است.
*چرا مكملهای غذایی جایگزین غذا و یا در كنار آن مصرف میشود؟
در بسیاری از ورزشكاران به دلیل تمرینات سنگین و حرفهای كه انجام میدهند ضرورت دارد كه ازمكملهای مجاز غذایی نیز استفاده كنند. بهخاطر حمایت تغذیهای، شرایط فرد طوری است كه لازم است تركیبات غذایی بیشتری به وی برسد لذا لازم است غذا كم حجمتر، خالصتر و قابل جذبتر باشد. تصور كنید برای حمایت تغذیهای فردی لازم است به ازای هر كیلوگرم از وزن بدن وی كه 70 كیلوگرم است روزانه 2 گرم پروتئین تجویز گردد در چنین شرایط خاصی اگر تنها راه رساندن پروتئین گوشت در نظر گرفته شود با توجه به نوع گوشت لازم است حدود 700 تا 1400 گرم گوشت در رژیم روزانه وی موجود باشد، مطمئناَ تحمل چنین رژیم سنگینی برای فرد مشكل است لذا مصرف مكملهای پروتئینی توصیه میگردد كه كم حجمتر و خالصتر هستند.
*صلاحیت تجویز مكملهای غذایی- ورزشی با كیست؟
بررسی دقیق و قانونی این موضوع بسیار مهم است. مسئولیت تجویز مكمل باید طبق قوانین و شماره نظام پزشكی باشد. معمولاً صلاحیت با پزشك است. یك پزشك وظیفه دارد پس از گرفتن شرححال و معاینات دقیق و گاهی اوقات آزمایشهای پاراكلینیك وضعیت صحت و سلامت فرد را بررسی نماید. یك پزشك وظیفه دارد موارد ذیل را پس از هر ویزیت مشخص نماید:
1. نحوه استراحت فرد كه بهطور نسبی باشد یا مطلق
2. رژیم غذایی و نوع آن
3. درخواستهای آزمایشگاهی و پاراكلینیك
4. دستور پزشكی و دارویی
5. مراقبتهای پرستاری
6. دستورات توانبخشی
7. مشاورههای پزشكی
در قسمت رژیمهای غذایی، این وظیفه پزشك است كه نوع رژیم غذایی را مشخص كند. ممكن است رژیم غذایی معمولی، كم كالری یا پر كالری، كم پروتئین یا سرشار از پروتئین، كم نمك، مایعات، سبزیجات پخته و یا رژیمهای خاص باشد. تهیه منوی غذایی و نگارش رژیم غذایی بر اساس دستور پزشك توسط كارشناس تغذیه صورت میگیرد.
*آیا غیر پزشك صلاحیت تجویز مكملهای غذایی را دارد؟
هر چند كه پزشكان داروساز و همچنین متخصصین و كارشناسان تغذیه از انواع مكملها و داروها اطلاعات ارزشمند و آكادمیك دارند ولی مسئولیت قانونی بر اساس مصوبات نظام پزشكی و وزارت بهداشت به عهدة كسی است كه مجاز به نسخه نویسی میباشد زیرا نهایتاً این پزشكان هستند كه بایستی در محاكم قضایی در برابر شكایات و عوارض احتمالی داروها و مكملها پاسخگو باشند. كارشناسان تغذیه در برنامه نویسی رژیم غذایی و مكملها و سایر مواردی كه برای كاهش وزن و یا ازدیاد وزن و یا تغذیه در انواع بیماریها میتوانند اقدام نمایند كه میتواند بسیار سودمند برای ورزشكاران و یا بیماران باشند.
از لحاظ علمی و قانونی همه چیز متوجه پزشك است. مثلاَ یك داروساز علیرغم آنكه در حیطه داروشناسی، موارد مصرف و منع مصرف، تداخلات دارویی، عوارض جانبی و مسائل دیگر دارای علم كافی است اما هرگز در تجویز دارو دخالت نمیكنند و بدون نسخه و تجویز پزشك دارو نمیدهد. در تغذیه نیز همینطور، در مشخص كردن نوع رژیم غذایی و تجویز مكملهای غذایی مسئولیت علمی و قانونی متوجه پزشك است و هیچگاه صلاح نیست كه افراد غیر مسئول و غیر متخصص از جمله دوستان و آشنایان و مربیان ورزشی اقدام به نگارش و توصیه رژیم غذایی نمایند.
*چه كسانی به مكمل نیاز دارد؟
معمولاً همه افراد به مكمل نیاز ندارند. چنانچه رژیم غذایی اصولی و علمی باشد تمامی مواد غذایی بهاندازه كافی به فرد میرسد و نیاز به حمایت ندارد. مكملهای غذایی فقط بهمنظور حمایت تغذیهای و برای رسیدن به هدفی خاص تجویز میگردد كه توسط پزشك مشخص میگردد.
*مشكلات مصرف مكملهای غذایی و ورزشی چیست؟
شاید مهمترین مشكل آن باشد كه برخی مكملهای غذایی حاوی موادی هستند كه بر روی برچسب آنها نوشته نشده است. بهعبارت دیگر مصرف كننده ممكن است مكملی مصرف كند كه مواد دیگری داشته باشد كه روی برچسب آن نوشته نشده است. مكملهای غذایی ورزشی برای حمایت تغذیهای ساخته میشوند. این حمایت تغذیهای ممكن است در افراد سالم صورت پذیرد و یا برای افراد بیمار در نظر گرفته شود.