شیوع آرتروز در ورزشکاران بسیار کمتر از افراد عادی جامعه است،زیرا هم تراکم استخوانی در ورزشکاران بیشتر است و هم عضلات و تاندونها مقاومت بیشتری دارند.
واژه « آرتروز » به معنی خط میان دو مفصل و درز مفصلی است. امروز این واژه برای بیشتر افرادی که با کارها و ابزارآلات سنگین سر و کار دارند و حتی افرادی که به کارهای به ظاهر آسان (پشت میز نشینی) اشتغال دارند، آشناست. در گذشتههای نه چندان دور عقیده بیشتر مردم بر آن بود که آرتروز یعنی پیری و هر فردی که مبتلا به بیماری آرتروز میشود حتماً حداقل 50 سال سن دارد. اکنون برای اینکه بدانیم این عقیده رایج تا چهاندازه ریشه علمی دارد، به مطالعه و بررسی آن میپردازیم.
*آرتروز یعنی چه و چگونه ایجاد میشود؟
آرتروز که در پزشکی به « آرتریت» معروف است شایعترین بیماری است که مفاصل بدن را دچار درد، تخریب و فرسودگی میکند و در هر سنی از زندگی میتواند خرابی غضروف رخ دهد، چنانکه 40 میلیون نفر (در گروههای مختلف سنی) در آمریکا از آرتروز رنج میبرند. ساختار مفاصل بدن ترکیبی از اصول زیبای زیست شناختی و قوانین استوار فیزیکی است. انتهای استخوانهایی که در مفصل، کنار هم قرار میگیرند توسط یک لایه غضروف شفاف پوشیده میشوند.
در آرتروز مشکلی که خود باعث بروز مشکلات دیگری میشود، تخریب و از بین رفتن تدریجی و پیشرونده غضروف مفصلی و زیاد شدن نسج استخوانی مجاور آن دیده میشود. با از بین رفتن این غضروف استخوان زیر غضروف دچار آسیب میشود.
در انواع آرتروز، مفاصل بند اول و دوم انگشتان دست، مفاصل ما بین مهرههای گردن و کمر، مفصل لگن و زانو احتمال درگیری بیشتری دارند.
خانمهای چاق به ویژه پس از سن یائسگی در معرض مبتلا شدن به آرتروز هستند. مردانی که شغلهای پر استرس و کارهای سنگین دارند، به ویژه هنگام سالمندی بیشتر دچار آرتروزمیشوند. بین شصت تا نود درصد از افراد مسنتر از 65 سال حداقل در یکی از مفاصل خود به آرتروز دچار میشوند.
*علل آرتروز
ارث، عوامل متابولیک، علل عروقی، ضربه، شکستگی، استفاده زیاد و متناوب و به ویژه نادرست از یک مفصل، ازدیاد سن، بعضی اختلالات مادرزادی و تکاملی،بیماریهای عصبی، غدد درون ریز، بافت همبند و علتهای نامشخص.
افرادی که سالهای متمادی باید به کارهای بدنی و فعالیتهای جسمانی بپردازند و در به کارگیری ابزار کار، خم و راست شدن، و حتی نشستن و برخاستن مراقبتهای لازم را به عمل نمیآورند، بیشتر در معرض بروز این بیماری قرار دارند.
کشاورزان به دلیل کارهای سنگین در کشتزارها و مراتع همواره در معرض هجوم این بیماری قرار دارند. کارگران ساختمانی که باید مصالح ساختمانی را جابه جا کنند، کارگران بندرگاهها به دلیل فعالیتهای شدید جسمانی و حمل و نقل کالا، همچنین رانندگان به دلیل سالیان طولانی و ساعتهای متوالی نشستن پشت فرمان و خم شدن به جلو، و شغلهای مشابه از دیگر افراد مستعد بروز آرتروز هستند.
خانمهایی که بیش از چهار زایمان و نگهداری بچهها را متحمل شدهاند و نیز افراد چاق که بیشتر بافتهای استخوانی و عضلانی و رباطهای بدنشان از فشارها و صدمات ناشی از زیادی چربی تحت فشار هستند همه و همه زودتر و شدیدتر از افرادی که شغلهای سنگین نداشته و چاق نیستند و از تغذیه مناسب وورزشهای مرتب بهره میبرند دچار آرتروز میشوند. حتی ورزشکارانی که بیش از حد به صورت ناصحیح ورزش میکنند و از شیوهها و اصول ورزشی به صورت علمی آگاهی کامل ندارند و دچار آسیبهای ورزشی میشوند نیز زودتر از ورزشکاران و افرادی که از ورزشهای متعادل و برنامه ریزی شده استفاده میکنند مبتلا به آرتروز میشوند.
*پیشگیری
راههایی وجود دارند که از پیشرفت آرتروز و پی آمدهای رنج آور آن جلوگیری کرده و فردا راآسوده تر میسازد، که عبارتند از: انواع نرمشهای سبک ورزشی، ماساژدادن و قرار دادن عضو مبتلا در آب (آب درمانی)،دیاترمی و فیزیوتراپی اعضای مربوطه.
*درمان
آرتروز در حقیقت درمان قطعی ندارد زیرا درطی سالیان دراز، تاندونها و استخوانها متحمل فشار و آسیب شدهاند، و در محل اتصال تاندونها به استخوان و یا در سطوح زیرین عضلات و مفاصل، سائیدگی استخوانی، زواید کلسیمی و سطوح نامنظم وجود دارند و فرد را میآزارند. رباطها از استحکام واقعی خود میافتند و عضلات زانوها، شانهها وکمر به صورت شل و افتاده جلوه گر میشوند و نهایتاً فرد را عصبی و ناراحت میکنند. راههای درمان این بیماری عبارتند از : درمان طبی، محافظت از مفصل، کاهش وزن در بیماران چاق، تقویت عضلات قدام ران برای آرتروز زانو و تقویت پنجه دست در استئوآرتریت مفاصل انگشتان دست با ورزشهای مناسبی که از سوی پزشک متخصص یا فیزیوتراپیست آموزش داده میشود، ارتوپدی و جراحی در استئوآرتریت پیشرفته، قرص گلوکزامین بهترین و جدیدترین داروی آرتروز است.
در صورت درد شدید میتوان از داروهای مسکن و ضد التهاب و گاهی آمپولها و قرصهای کورتن دار استفاده کرد. آب درمانی، ماساژ و كایروپراكتیك در كاهش درد و رفع التهاب بسیار مفید هستند.
در خانمها تجویز استروژن مفید واقع میشود. تجویز ترکیبات ید و گوگردی و ویتامینها و کلسیم و رادیوتراپی و هیدروتراپی (آبهای معدنی) و راه رفتن در آب استخر ولرم نیز بسته به نوع بیماری مفید واقع میشود.
درمان ارتوپدی نیز استفاده از دستگاهها و وسایل متعدد است که در دستور كار قرار میگیرد (مثلاً گردنبند طبی و...) که هدفشان ایجاد حالت استراحت در عضو است. درمان جراحی نیز در برخی موارد ضرورت پیدا میکند که عضو آسیب دیده ترمیم یا تعویض میشود.
دکتر لطفعلی پورکاظمی-رییس فدراسیون پزشکی ورزشی