محمد قصاع،مترجم که اخیرا سه جلد از مجموعه «کلاسیک های مدرن»با ترجم او
از سوی انتشارت قدیانی منتشر شده است درگفت وگو با خبرنگار ادبیات برنا درباره مولفه های این مجموعه گفت:«کلاسیک های مدرن»مشتمل بر پنجاه جلد از نویسندگان سرشناس قرن نوزده و بیستم است که در این میان مجلدهای «دری در دیوار»،«شطرنج»و «نوازنده ای که به ایرلند خیانت کرد»به وسیله من ترجمه شده است.این کتاب ها مشتمل بر مجموعه داستان های کوتاهی از نویسندگان نامدار جهان هستند که برای خوانش راحت در قطع کوچک منتشر شده اند.
قصاع درباره مولفه های این مجلدها نیز گفت:انتشارات «پنگوئن»که یکی از معتبرترین ناشران در انگلستان به شمار می رود،درسال های اخیر تصمیم گرفت تا درقالب پنجاه جلد به معرفی آثار نویسندگانی که به یمن آثارشان شهرت جهانی یافته اند بپردازد و انتشارات قدیانی نیز با سپردن هرجلد به یک مترجم این مجموعه را به فارسی برگردانده است.آرم انتشارات «پنگوئن»بر روی هر یک از این مجلدها، نشانگر اعتبار این مجموعه است.زیرا همان طور که اشاره کردم این انتشارات از دیرباز تا کنون،همواره به چاپ آثار نامدار جهانی پرداخته است.
قصاع درباره مضامین مجموعه «کلاسیک های مدرن»نیز گفت:آنچه که مرا برای ترجمه این سه جلد ترغیب کرد ادبیات ناب این سه اثر بوده است.نه تنها این سه جلد که دیگر مجلد های این مجموعه نیز دارای این مولفه هستند و ادبیات غنی و سرشار در هر یک از این آثار، موجب ارزشمندی مضاعف آنها شده است.به عنوان مثال،کتاب «شطرنج»به لحاظ ادبی اثری فاخر تلقی می شود.در مجموع، این مجموعه کتاب های جامعی را به لحاظ محتوایی در برگرفته است.
این مترجم با بیان این که نویسندگان مجموعه «کلاسیک های مدرن» از خاوردور،امریکای لاتین،امریکا و اروپا تشکیل شده اند اضافه کرد:درونمایه این آثار نیز مانند سبک و نثری که هر نویسنده در پیش گرفته متفاوت است.به طوری که درتمام جلدهای مجموعه،مخاطب شاهد داستان های فانتزی،پلیسی-معمایی،رمانتیک و...است.
قصاع در پاسخ به این سوال که اگر بخواهید به آسیب شناسی آثار ترجمه در حوزه کودک و نوجوان بپردازید به چه نکته ای اشاره می کنید گفت:در سال های اخیر بیشتر شاهد انتشار آثار ترجمه بوده ایم تا تالیف و تصور می کنم این بزرگ ترین ضعف برای ما به شمار می رود و ضرورت دارد که نسبت به این مقوله توجه بیشتری شود.البته بخشی از این معضل به اقتصاد نشر برمی گردد.اما درعین حال، مولفان می توانند با نیازسنجی از مخاطبان و رجوع به آمار گرایش قشر کتابخوان به ارائه آثار بیشتری بپردازند.
وی اضافه کرد:اما در ازا،وجود مترجمان بیشتر باعث شده تا آثار داستانی متعددی از هر گوشه جهان به فراخور سلیقه مترجم به فارسی برگردانده شود.ترجمه این آثار نیز باعث شده تا مخاطبان با ژانرهای مختلف داستانی آشنا شوند.اما نکته ای که در وادی ترجمه به چشم می خورد این است که آثار کلاسیک کمتر مورد توجه مترجمان قرار گرفته اند.شاید به این خاطر که آثار کلاسیک در مقایسه با سایر آثار از دشواری های زیادی برخوردارند.
این مترجم گفت:در واقع،مترجمی که قصد دارد به ترجمه این آثار بپردازد باید دردرجه نخست یک اثر کلاسیک را خوب بخواند و به زوایای آن اشراف پیدا کند.اگر مترجم به ابعاد پیدا و پنهان اثر کلاسیک تسلط نداشته باشد نمی تواند آن را به خوبی به مخاطبان منتقل کند.
محمد قصاع در ادامه خاطرنشان کرد:آثار کلاسیک به دلیل این که به زبان فاخر و ادبیات سنگین نوشته شده اند درحین ترجمه نیازمند عواملی هستند.به عنوان مثال،مترجم باید به هنگام ترجمه اثر کلاسیک،صرف نظر از پایبند بودن به متن اصلی،طوری آن را فارسی برگرداند که برای مخاطب،پرکشش و جذاب باشد و درعین حال مخاطب از خواندن این اثر خسته نشود.
این مترجم در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر این که برای ترجمه یک متن کلاسیک باید چه المان هایی رعایت شود تاکید کرد:ترجمه آثار کلاسیک به لحاظ اقتصادی برای مترجم،مقرون به صرفه نیست.چون همان طور که اشاره کردم مترجم باید دست کم چند ماه از عمر خود را اول برای خوانش یک اثر کلاسیک صرف کند تا بتواند لایه های پنهان و ارزش های ادبی یک اثر را بیابد.در واقع،خود مترجم باید اشتیاق و گرایش به سمت آثار کلاسیک را داشته باشد تا بتواند این حس را به مخاطب هم منتقل کند.
قصاع اضافه کرد:در عین حال،ترجمه یک اثر کلاسیک زمان براست و اگر ترجمه آثاری از این دست،دغدغه اصلی مترجم نباشد به سراغ ترجمه آثار عامهه پسند می رود و به جای ترجمه یک اثر کلاسیک به ترجمه پنج اثر عامه پسند می پردازد و ازاین رهگذر بازده اقتصادی بیشتری دریافت می کند.
این مترجم درباره اقبال ناشران نسبت به انتشار آثار کلاسیک نیز تصریح کرد:ناشران معمولا با گرایشات متفاوتی به چاپ اثر می پردازند.برخی از آنها به دنبال آثار عامه پسند و بازاری هستند و برخی ناشران نیز آثار فاخر و ارزشمند را ترجیح می دهند.اگرچه ممکن است به لحاظ بازگشت سرمایه برایشان سود کمتری داشته باشد.در هرحال،ناشرانی هستند که به انتشار آثار کلاسیک علاقمندند.
وی در پایان درباره وضعیت ترجمه درحال حاضر افزود:طی سال های اخیر شاهد ترجمه یک اثر به شکل همزمان به وسیله چند مترجم بوده ایم.این همزمانی و تداخل در حالی صورت می گیرد که هنوز کتاب های بسیاری از نویسندگان نامدار جهان نزد مخاطبان ایرانی ناشناخته مانده که می تواند به مدد تلاش مترجمان به فارسی برگردانده شود.اگر مترجمان به سراغ آثاری بروند که کمتر در ایران معرفی شده،دیگر شاهد بروز آثار تکراری نخواهیم بود.