دکتر مهدی کریمی، کارشناس علوم سیاسی و دیپلمات وزارت امورخارجه در تحلیل اهمیت اجلاس شانگهای گفت: از حیث وسعت جغرافیایی سازمان شانگهای نیمی از مساحت كره زمین را در بر میگیرد. نكته دیگر اهمیت روزافزون قدرتهای آسیایی در عرصه بینالملل است. این روند رشد روزافزون نیازمند بستری برای ارائه تعریف جدیدی از نظام بینالمللی است.
یک کارشناس علوم سیاسی در گفتگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری برنا در توضیح چگونگی شکلگیری اجلاس شانگهای گفت: 16سال پیش پیمانی تحت عنوان شانگهای میان پنج كشور روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیكستان منعقد شد كه به موجب آن، كشورهای عضو در راستای اعتمادسازی، اقدام به كاهش تأسیسات و نیروهای نظامی در مرزهای مشترك خود میكردند. در 15 ژوئن سال 2001 با پیوستن ازبكستان به پیمان گروه شانگهای 5، سازمان همكاری شانگهای با هدف افزایش سطح همكاریها تاسیس شد. در گردهمایی سران كشورهای عضو در سال 2002 در روسیه، جزئیات اساسنامه سازمان شامل اهداف، ساختار و راهكارها، به بحث و تبادل نظر گذاشته شد و پس از انجام توافقات لازم سازمان از نظر حقوق بینالملل رسمیت پیدا كرد.
مهدی کریمی در ادامه به تشریح ویژگیهای این سازمان پرداخت و گفت: از ویژگیهای این سازمان همكاری در مسائل امنیتی، اقتصادی و فرهنگی بین اعضا است. این سازمان تاثیرات ناتو را بر معادلات بینالمللی تعدیل میكند. در سال 2004 میلادی مغولستان و در پی آن در سال 2005، ایران، پاكستان و هند به عنوان ناظر در این سازمان پذیرفته شدهاند. در این سال ایالاتمتحده آمریكا نیز درخواستی برای عضویت به عنوان ناظر در این سازمان ارائه كرد كه با مخالفت اعضا روبهرو شد.
وی در ادامه به دلایل اهمیت این سازمان اشاره کرد و افزود: برای با اهمیت شمردن این سازمان میتوان دلایل زیادی را بر شمرد. با افزایش روند جهانی شدن و افزایش پیمانها و ائتلافات در گوشه و كنار جهان، كشورها برای افزایش توان چانهزنی و پیگیری بهتر مطالبات خود نیازمند برقرای ارتباط با كشورهایی با منافع مشترك هستند. زمانی به اهمیت سازمان همكاریهای شانگهای پی میبریم كه به حجم بازار كشورهای عضو و ناظر آن نگاهی بیندازیم. جمعیت كشورهای عضو این سازمان: چین بیش از یك میلیارد و 321 میلیون نفر، روسیه 142 میلیون نفر، ازبكستان 27 میلیون نفر، قرقیزستان 5 میلیون نفر، قزاقستان 15 میلیون نفر و تاجیكستان هفت میلیون نفر برآورد میشود كه 25 درصد جمعیت جهان را شامل میشود. با احتساب جمعیت كشورهای ناظر، پاكستان 172 میلیون نفر، هند یك میلیارد و 200 میلیون نفر، مغولستان 3 میلیون نفر و ایران بیش از 76 میلیون نفر در مییابیم كه این سازمان 50 درصد جمعیت جهان را تحت پوشش خود قرار میدهد.
کریمی در ادامه در همین رابطه افزود: این مسأله از حیث وسعت جغرافیایی نیز صدق میكند و این سازمان نیمی مساحت كره زمین را در بر میگیرد. نكته دیگر اهمیت روزافزون قدرتهای آسیایی در عرصه بینالملل است. این روند رشد روزافزون نیازمند بستری برای ارائه تعریف جدیدی از نظام بینالمللی است.
کارشناس علوم سیاسی در پایان به تشریح وضعیت ایران در این سازمان پرداخت و گفت: متأسفانه به رغم آنکه جمهوری اسلامی ایران سالهاست برای عضویت در سازمان همكاری شانگهای تلاش میكند اما همچنان موفق به این امر نشده است. در آخرین دورۀ اجلاس نیز «كریل بارسكی» نماینده ریاست جمهوری روسیه در سازمان همكاری شانگهای، عضویت ایران در این سازمان را مستلزم لغو تحریمهای شورای امنیت علیه ایران دانست. وی بررسی درخواست كشورمان برای عضویت در سازمان شانگهای را، در شرایطی كه تحت تحریمهای شورای امنیت قرار داریم غیرقابل بررسی خواند. اما در اجلاس اخیر شانگهای افغانستان به عنوان عضو ناظر پذیرفته شد.