اتوبوس در حالی که با سرعت در خیابان در حال حرکت است ناگهان با ترمز شدیدی متوقف میشود.
مسافرانی که سر پا ایستادهاند، با تکان اتوبوس تعادل خود را از دست میدهند. یکی از مسافران صورتش به میله جلو میخورد. صدای اعتراض مسافران از هر طرف بلند میشود:« در هوای کثیف نفس میکشیم. اینجا، جای سوزن انداختن نیست. کنسرو ماهی ساردین هم اینجوری نیست. حالا تصادف هم بشه، چه شود!»
راننده، عصبی شده و با مسافران بگومگو میکند. وقتی سرو صدای مسافران فروکش میکند، راننده خط واحد، دوباره به مسیر خود از میدان آزادی کرمانشاه به خیابان فردوسی ادامه میدهد.
هوای آلوده داخل اتوبوسهای خط واحد و نبود بهداشت در اتوبوسها ضرورت پاسخگویی مسوولان را میطلبد.
بر همین اساس نظر چند مسافر همیشگی ناوگان اتوبوسرانی در کرمانشاه را جویا شده که اینک در ادامه این گزارش میخوانید.
خانمی که کنارم نشسته، با ناراحتی میگوید: «دیگر از رفت وآمد با اتوبوس خسته شدهام. هر روز مجبورم مسیر خانه تا سر کار را اتوبوس سوار شوم. درآمدم آنقدر نیست که تاکسی بگیرم.»
مینا 24 ساله میافزاید:« زمستان داخل اتوبوس سرد است و تابستان غیر قابل تحمل، چون اتوبوس تهویه ندارد. از طرفی، رانندهها بیش از حد مجاز،مسافر سوار میکنند. در بعضی از ایستگاهها پیاده شدن وسوار شدن به اتوبوس واقعاً دردسر است.»
این خانم کارمند معتقد است:«مسافرها هنگام سوار شدن نه تنها نوبت را رعایت نکرده بلکه به طرف وسیله نقلیه هجوم برده و در یک لحظه با هم میخواهند سوار اتوبوس شوند و از سر و کول هم دیگر بالا میروند و همین معضل تبدیل به بخشی از فرهنگ استفاده از اتوبوس خط واحد شده که بایستی مسوولان با آموزش صحیح استفاده از وسیله نقلیه عمومی، فرهنگ درست را جایگزین این ناهنجاری کنند. گاهی از سوارشدن به اتوبوس منصرف می شوم و پیاده تردد میکنم.»
در همین حال خانم مسنی سوار اتوبوس میشود و از لابلای جمعیت خودش را نزدیک صندلیها میرساند. بلند میشوم و صندلیام را به او میدهم. لابلای جمعیت گیر افتادهام و با تکان اتوبوس به اطرافیان تنه میزنم. برای حفظ تعادلم دستگیرهی نرده فلزی بالای سرم را میگیرم.
لیلا مرسلی، مسافری است که کنارم ایستاده ودر حالی که به صندلیها تکیه داده به من میگوید:« دستگیرههای اتوبوس آلودهاند رهایش کن.»
دستگیره را ول میکنم نگاهم به صندلیها میافتد آن هم کثیف است. این خانم جوان درباره رعایت نظافت و بهداشت داخل اتوبوس معتقد است:«هر وقت اتوبوس سوار میشوم حالم گرفته میشود. شیشهها کثیف، کف اتوبوس پر از آشغال وخاک، صندلیها، دستگیرهها تمیز نیستند. از همه مهمتر هوای آلوده داخل اتوبوس. با این حال، نمیدانم بهداشت اتوبوس بر عهده کیست؟!»
وی میافزاید:« وسایل نقلیه عمومی از جمله خط واحد اتوبوسرانی، هنگام استفاده به مرور زمان آلوده شده ونیاز به شستوشو و میکروب زدایی یا تعویض دارند. در غیر این صورت به راحتی میتوانند عامل انتقال بیماری به مسافران شوند.»
لیلا مرسلی به دستگیرهها اشاره میکند و میگوید:« در روز چند نفر این دستگیره را میگیرند ؟! چند مسافر با همین دستگیرهی آلوده میکروب وارد بدنشان شده و بیمار میشوند؟!» این خانم تحصیلکرده گلایههای زیادی از مسافران خط واحد دارند و در این مورد میگوید:« مسافران با فرهنگ خود سوار اتوبوس میشوند و آن را بر فرهنگ اتوبوس غالب میکنند به اعتقاد او رفتار هرکس نشان دهندهی فرهنگ اوست.»
او رعایت نظافت داخل اتوبوس، آهسته حرف زدن با موبایل، احترام به دیگران و دادن صندلی خود به افراد سالخورده را بخشی از حقوق فردی و قانون داخلی اتوبوس میداند و در این باره توضیح میدهد:«بعضی از مسافرهای خط واحد، رعایت حقوق دیگران را نمیکنند که سبب میشود مسافرت کوتاه داخل شهری، هنگام جابهجایی مسافران از این سر شهر به آن سر شهر، به خاطرهی تلخ تبدیل شود.»
بر اساس آمار رسمی، ناوگان اتوبوسرانی درون شهری کرمانشاه مجهز به 330 دستگاه اتوبوس است که زیر نظر 6 شرکت خصوصی اتوبوسرانی روزانه اقدام به حمل و نقل و جابهجایی حدود 400هزار مسافر میکنند. نانو در اتوبوس یک کارشناس مطالعات سازمان اتوبوسرانی در خصوص نظافت و بهداشت ناوگان اتوبوسرانی میگوید:«از زمانی که حمل و نقل درون شهری به بخش خصوصی واگذار شده، کلیه حقوق قانونی برعهده شرکتهای مذکور است و واحد بارزسی و گشت سازمان اتوبوسرانی در این باره نقش ناظر را برعهده دارد و به شکایتهای مردمی درباره وضعیت سرویس دهی اتوبوسها، رسیدگی میکند.»
وی در همین زمینه به منشور قراردادی نظافت اتوبوسها اشاره میکند و میگوید:«نظافت اتوبوسها درسه مرحله انجام میشود. بیرون ناوگان، داخل ناوگان و نظافت دیوارهای جانبی ناوگان. همچنین بایستی داخل اتوبوسها هر دو هفته، دو بار شستشو و هر شش ماه، یک بار به روش نانو جرمگیری شود و داخل اتوبوسها نیز هفتهای دو بار؛ جرمزدایی و گندزدایی و سالی دوبار در آخر فصل تابستان و اوایل بهار، شستشو و نظافت کلی شود.»
صندلی یادگاری اینک، ادامه گزارش را درباره نظافت داخل اتوبوس، از زبان علی 32ساله راننده خط واحد اتوبوسرانی بخوانید:«وا... چه عرض کنم! صبح زود اتوبوس تمیز، تحویل مسافران میدهیم و شب که میشود یک اتوبوس پر از آشغال تحویل میگیریم. بعضی وقتها فکر میکنم؛ مسافران؛ اتوبوس را با سطل آشغال اشتباه گرفتهاند.هر چه میخورند یا هر آشغالی دارند کف اتوبوس رها میکنند. روی چرم صندلیها یادگاری مینویسند یا آن را پاره میکنند. برای تهویه هوای داخل اتوبوس، همه پنجرهها به راحتی توسط مسافران بازو بسته میشوند و کولر و بخاری اتوبوس همیشه برقرار است. اگر سازمان اتوبوسرانی، شمار اتوبوسها را در مسیر ایستگاههای خط واحد افزایش بدهد مشکل ازدحام مسافرهم حل میشود.»
شاید شهروندان برای بهرهگیری از امکاناتی مثل اتوبوس، و استفاده درست از آن که در شهرها فراهم شده، هیچ گونه آموزشی دریافت نکردهاند و در برخی مواقع ناآگاهانه دچار مشکل شده و به تجهیزات عمومی آسیب میرسانند. فرهنگ چیست فرهنگ به مجموعهای از آموزهها، آموختهها، دانش و تجربه، آداب و سنن و رسومی گفته میشود که در طی دوران یاد میگیریم، یا از گذشتگان به ما رسیده و ما آن را حفظ کرده و به آیندگان منتقل خواهیم کرد. نگاه ویژه با این حال آن چه که از این گزارش استنباط میگردد این است که باید برای داشتن شهری قاعدهمند، پاک و منظم بایستی قبل ازهر چیز فرهنگ شهروندی را به ساکنان آن آموزش داده تا در اجتماع نهادینه شود. برای فرهنگسازی؛ باید ساختارهای مناسب زندگی شهری به وسیله متولیان و مدیران شهری و نهادهای فرهنگی؛ مانند صدا و سیما و گروههای اجتماعی مثل مدرسه با آموزش و برنامهریزی دقیق مدون و اجرا شود. نگاه ویژه مسوولان سازمان اتوبوسرانی و شرکتهای تابعه، به امرنظافت و پاکیزگی وسایل نقلیه عمومی و تجهیز آن برای رفاه عمومی، همچنین دقت و توجه مسافران، دراستفاده بهینه از ناوگان اتوبوسرانی و رعایت نظافت داخل اتوبوسها، آرامش و آسایش را برای شهروندان، به ارمغان خواهد آورد. شاید مسافران به حقوق خودشان و زحمات خدمتگزاران ناوگان اتوبوس رانی توجه کنند.
گزارش:سوسن امیری