روز پدر فرصتی است برای نگاه دوباره به نقشهایی که پدرها در زندگی خانوادگی ایفا میکنند. نقشهایی که دیگر فقط در محل کار، خانه یا جمعهای خانوادگی تعریف نمیشوند، بلکه بخشی از آنها به صفحه گوشی و فضای شبکههای اجتماعی منتقل شده است. پدرهای نسلهای گذشته، که روزگاری با روزنامه، رادیو و تلویزیون ارتباط برقرار میکردند، امروز در دنیایی زندگی میکنند که اخبار، روابط، توصیهها و حتی دغدغههای روزمرهشان از مسیر پیامرسانها و شبکههای اجتماعی عبور میکند.
به گزارش برنا، اگر مادرهای ایرانی معمولا با محور مراقبت، آموزش و سلامت خانواده وارد فضای مجازی شدند، ورود پدرها به این فضا مسیری متفاوت داشت، مسیری آرامتر، محتاطانهتر و اغلب با فاصله. بسیاری از پدرها بهویژه در دهههای ۴۰ و ۵۰ زندگی، مدتها گوشی هوشمند را صرفا ابزاری برای تماس میدانستند. پیامک نهایت استفاده دیجیتال آنها بود و شبکههای اجتماعی بیشتر «دنیای جوانها» تلقی میشد.
نقطه عطف حضور پدرهای ایرانی در فضای مجازی، نه از سر علاقه، بلکه از سر ضرورت شکل گرفت. شیوع کرونا، دورکاری، آموزش آنلاین فرزندان، بانکداری دیجیتال و حذف تدریجی خدمات حضوری، بسیاری از پدرها را ناچار کرد با گوشی هوشمند و اپلیکیشنها کنار بیایند. پیامرسانها به محل ارتباط با مدرسه، اداره، همکاران و حتی فامیل تبدیل شدند و پدرهایی که تا دیروز با اکراه گوشی لمسی میخریدند، حالا بدون آن کارشان لنگ میماند.
یادگیری دیجیتال در این مسیر برای آنها اغلب با کمک فرزندان اتفاق افتاد. فرزندانی که تنظیمات گوشی، نصب اپلیکیشنها، ارسال فایل یا پرداخت اینترنتی را آموزش میدادند. تجربهای که گاه با شوخی، گاه با کلافگی و گاه با افتخار همراه بود.
برخلاف نسل جوانتر، بسیاری از پدرها کاربران پرسهزن شبکههای اجتماعی نیستند. استفاده آنها اغلب هدفمند است و آنها اخبار را دنبال میکنند، در گروههای کاری عضو میشوند و یا با دوستان قدیمی خود ارتباط آنلاین برقرار میکنند. تلگرام و واتساپ معمولا در صدر انتخابها قرار دارند و اینستاگرام، اگر هم استفاده شود، بیشتر برای دیدن عکسها و ویدئوهای خانوادگی است تا تولید محتوا.
با یک نگاه ساده میتوان به این نتیجه رسید که پدرها، بهویژه پدرهای ایرانی کمتر پست میگذارند، کمتر کامنت مینویسند و بیشتر نقش «تماشاگر خاموش» را دارند اما همین سکوت، به معنای بیتاثیری نیست. بسیاری از بحثهای خانوادگی، تصمیمهای اقتصادی یا حتی نگرانیهای اجتماعی، تحت تاثیر محتوایی شکل میگیرد که پدرها از شبکههای اجتماعی دریافت میکنند.
یکی از پررنگترین رفتارهای دیجیتال پدرهای ایرانی، دنبال کردن اخبار است، اخبار اقتصادی، سیاسی، بازار ارز، خودرو و مسکن. شبکههای اجتماعی برای آنها تبدیل به جایگزین رسانههای رسمی شدهاند در واقع به جایی که هم خبر میگیرند و هم تحلیل میخوانند. البته این فضا، مانند هر بستر دیگری، خالی از شایعه و اطلاعات نادرست نیست و گاهی مرز میان تحلیل و شایعه بهراحتی مخدوش میشود.
بازنشر اخبار هشداردهنده، پیامهای اقتصادی یا ویدئوهای انتقادی، بخشی از حضور پدرها در گروههای خانوادگی است. پیامهایی که اغلب با نیت آگاهسازی و محافظت از خانواده ارسال میشود؛ حتی اگر همه اعضا با آن موافق نباشند.
برای برخی پدرها، فضای مجازی به محلی برای بازتعریف هویت تبدیل شده است. آنها در گروههای همسنوسالان خود، از خاطرات گذشته مینویسند، عکسهای قدیمی را به اشتراک میگذارند و درباره تغییرات جامعه گفتوگو میکنند که این فضا، نوعی پیوند نوستالژیک ایجاد میکند.
در عین حال، بسیاری از پدرها همچنان فاصله خود را با نمایش زندگی شخصی حفظ میکنند. حریم خصوصی برای آنها مفهومی جدی است و برخلاف نسلهای جوانتر، تمایلی به اشتراکگذاری جزئیات زندگی ندارند.
رفتار دیجیتال پدرهای ایرانی یکسان نیست. تحصیلات، شغل، محل زندگی و تجربه زیسته، نقش تعیینکنندهای در نحوه استفاده آنها از شبکههای اجتماعی دارد. برخی از آنها بهمرور سواد رسانهای بالایی پیدا کردهاند، منابع را مقایسه میکنند و حتی به فرزندان درباره اخبار جعلی هشدار میدهند. در مقابل، برخی دیگر همچنان در معرض اعتماد بیش از حد به محتوای فضای مجازی هستند.
روز پدر فرصتی است برای دیدن این چهره کمتر دیدهشده، پدرهایی که شاید دیر وارد فضای مجازی شدند اما حالا بخشی از زندگیشان با آن گره خورده است. آنها هنوز محتاط هستند، هنوز کمتر دیده میشوند اما حضورشان واقعی و اثرگذار است.
انتهای پیام/