به گزارش برنا؛ در گستره وسیع جغرافیای عشایری ایران، زنان همواره ستون خیمه اقتصاد خانوار بودهاند؛ آنان در کنار مسئولیتهای سنتی و خانوادگی، بار اصلی تولید بسیاری از مایحتاج زندگی و نیز صنایع دستی اصیل را بر دوش کشیدهاند، اما با این وجود، نقش اقتصادی این زنان غالبا نادیده گرفته شده و در حاشیه برنامهریزیهای کلان قرار داشته است.
برای دههها، فقدان دسترسی به سرمایه اولیه و ناتوانی در بازاریابی محصولات، مهمترین مانع در مسیر رسمیت یافتن کار و تلاش شبانهروزی زنان عشایر بود؛ این چالش، نه تنها استقلال اقتصادی آنان را محدود میکرد، که به تدریج سبب فرسایش انگیزه و نابودی بسیاری از مهارتهای بومی و هنرهای دستی منحصربهفرد میشد.
در پاسخ به این نیاز مبرم، ایدهای نو در سال ۱۳۸۳ تحت عنوان تاسیس "صندوقهای خرد زنان عشایری" متولد شد؛ این صندوقها با هدف دور زدن موانع پیچیده بانکی و ارائه تسهیلات خرد، مستقیم و مشارکتی به زنان عشایر طراحی شدند تا جرقهای برای حرکت خودجوش اقتصادی در قلب جوامع عشایری باشند.
در این میان، استان فارس، با پیشینهای غنی از زندگی عشایری و تنوع تولیدات دامی، کشاورزی و صنایع دستی، به میدانی تبدیل شد که این ایده در آن به بهترین شکل بالیده است؛ امروز فارس نه تنها به عنوان پیشرو، بلکه به عنوان الگویی موفق در عرصه توانمندسازی اقتصادی زنان عشایر با تکیه بر مدل صندوقهای خرد شناخته میشود.
مدیرکل امور عشایر استان فارس ، عبدالحمید کریمی گفت: صندوقهای خرد زنان عشایری یکی از مهمترین بسترهای توانمندسازی اقتصادی در جامعه عشایری بهشمار میروند که نقش مستقیمی در ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوار و حفظ تولیدات بومی دارند؛ در حال حاضر ۸۸ صندوق اعتبارات خرد زنان عشایری در استان فارس فعال است که ۲ هزار و ۷۰۰ نفر از بانوان عشایری عضو این صندوقها هستند و توانستهاند با اتکا به سرمایههای خرد، فعالیتهای اقتصادی متنوعی را شکل دهند.
وی افزود: این صندوقها تاکنون زمینه اشتغال مستقیم برای حدود یک هزار و ۲۰۰ نفر و اشتغال غیرمستقیم برای ۹۵۰ نفر را فراهم کردهاند که بخش عمدهای از این اشتغالها در حوزه صنایع دستی، مشاغل خانگی و فعالیتهای مرتبط با گردشگری عشایری بوده است؛ این آمار نشان میدهد که سرمایهگذاری هدفمند بر زنان عشایری، بازدهی اجتماعی و اقتصادی بالایی دارد.
کریمی با اشاره به جایگاه برتر استان فارس عنوان کرد: فارس اولین استان کشور به لحاظ تعداد صندوق های خرد عشایری محسوب می شود و تسهیلاتی که از محل تبصره های مختلف ارائه می دهیم بیشتر آن به زنان عشایر اختصاص پیدا می کند.
وی در ادامه به تخصیص اعتبار اشاره کرد و گفت: اعتبار اشتغالزایی عشایر استان امسال ۳۸ میلیارد تومان بوده است که ۳۰ درصد از این اعتبار به زنان عشایری در همین صندوق های خرد عشایری اختصاص یافته است.
مدیرکل امور عشایر فارس با اشاره به گستردگی فعالیت این صندوقها تصریح کرد: بهجز شهرستانهای لارستان، فراشبند، سپیدان، خرامه، کوار و جهرم، در سایر شهرستانهای استان صندوقهای اعتبارات خرد زنان عشایری فعال هستند و علاوه بر این، ایجاد ۱۰ صندوق جدید نیز در دستور کار و مراحل اجرایی قرار دارد که نشاندهنده رویکرد توسعهمحور در حمایت از زنان عشایری است.
کریمی از یک نمونه موفق ملی نیز خبر داد و بیان کرد: یک صندوق خرد عشایری پایلوت کشور در زمینه صنایع دستی در فیروزآباد داریم که زنان زیادی از آن منتفع شدهاند.
وی محورهای فعالیت این بانوان را برشمرد و گفت: فعالیت های صنایع دستی، زنبورداری، کشت و جمع آوری گیاهان دارویی، خیاطی، روغن گیری گیاهان دارویی، پرورش انواع ماکیان، کشت آلوورا و کشت آنغوزه از جمله محور فعالیت های بانوان عشایر بوده است.
مدیرکل امور عشایر فارس با تاکید بر ضرورت حمایتهای موثرتر دولتی اظهارکرد: اگرچه زنان عشایری با کمترین امکانات، بیشترین بهرهوری را از صندوقهای خرد داشتهاند، اما برای توسعه و تثبیت این فعالیتها، بهویژه در حوزه صنایع دستی و گردشگری عشایری، نیازمند نگاه ویژه دولت هستیم؛ ارائه تسهیلات ارزانقیمت، متناسب با شرایط زندگی عشایری و با فرآیندهای سادهتر، میتواند نقش تعیینکنندهای در توسعه این فعالیتها، افزایش تولید و ورود محصولات عشایری به بازارهای گستردهتر داشته باشد.
وی مزیتهای اصلی را اینگونه توضیح داد: صنایع دستی عشایری و گردشگری مبتنی بر سبک زندگی عشایر، از مزیتهای استان فارس است و زنان عشایری محور اصلی این دو حوزه هستند؛ حمایت هدفمند از صندوقهای خرد، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، به حفظ هویت فرهنگی عشایر، جلوگیری از مهاجرت و تقویت اقتصاد محلی منجر خواهد شد.
کریمی خاطرنشان کرد: انتظار میرود با همراهی دولت و دستگاههای حمایتی، مسیر دسترسی زنان عشایری به تسهیلات کمبهره و حمایتهای مالی هموارتر شود تا صندوقهای خرد بتوانند نقش واقعی خود را در توسعه پایدار جامعه عشایری ایفا کنند.
داستان موفقیت صندوقهای خرد زنان عشایری در فارس، روایتی از اثربخشی مدلهای مشارکتی و مبتنی بر اعتماد در توسعه جوامع محلی است؛ این طرح نشان داده است که باور به ظرفیتهای درونی جامعه و تزریق هدفمند منابع خرد، میتواند نیروی عظیم نهفته در زنان را به موتور محرکه اقتصاد خانواده و حتی منطقه تبدیل کند.
دستاوردهای این صندوقها فراتر از اعداد و ارقام اشتغال است؛ آنها به زنان عشایر هویت اقتصادی مستقل بخشیدهاند، حس تعلق به سرزمین و فرهنگ بومی را تقویت کردهاند و با ایجاد شبکههای اجتماعی و اقتصادی میان زنان، سرمایه اجتماعی ارزشمندی را به ارمغان آوردهاند؛ حفظ هنرهای دستی رو به فراموشی مانند گبهبافی، گلیمبافی و تولید فرآوردههای دامی سالم، از برکات جانبی این حرکت هوشمندانه است.
با این حال، مسیر پیش رو هنوز نیازمند تقویت است؛ اصلیترین چالش، همان دغدغه اولیه یعنی "بازار" باقی مانده است؛ برای تثبیت و تعمیق این موفقیت، ایجاد زنجیره ارزش کامل، از تامین مواد اولیه و طراحی متنوع تا برندسازی، بستهبندی و بازاریابی هوشمند محصولات عشایری در سطح ملی و حتی بینالمللی، یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
تجربه فارس به عنوان پیشگام، الگویی عملی و قابل تعمیم به دیگر استانهای عشایرنشین کشور ارائه میدهد؛ این تجربه ثابت میکند که توانمندسازی زنان، کلید توسعه پایدار و همهجانبه است.
ادامه این مسیر با حمایتهای نظاممند و هوشمند دولت، میتواند نه تنها زندگی هزاران خانوار عشایری را متحول کند، که گامی بلند در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی با تکیه بر تولید داخلی و مزیتهای بومی هر منطقه باشد.
زنان عشایر فارس با دستان توانمند خود و سرمایههای خرد، نشان دادهاند که میتوانند نگهبانان فرهنگ و پیشگامان اقتصادی عرصههای سخت باشند.