به گزارش برنا؛ منطقه آزاد به ناحیه ویژهای در خارج از مرز گمرکی گفته میشود که تولیدات آن جهتگیری صادراتی دارد، هدف اصلی ایجاد این مناطق توسعه و رشد اقتصادی از راه سرمایه گذاری خارجی در حوزه تولید و صادرات اعلام شده است.
مهران، امنترین و نزدیکترین گذرگاه مرزی به کشور عراق است که بدون شک با راهاندازی منطقه آزاد به شاهراه بزرگ و مطمئن برای فعالیتهای تجاری و ارزآوری کشور تبدیل خواهد شد، نقطهای که افقهای روشنی برای رونق اقتصاد و اشتغال ایلام در آینده فراهم خواهد کرد.
پیشینه منطقه آزاد مهران به سال ۱۳۸۹ باز میگردد، پیشنهادی که از سوی مسئولان وقت استان به مقامهای کشور ارائه شد اما تا سال ۱۳۹۳ تقریبا مسکوت ماند، با رونق گرفتن مرز مهران به عنوان دروازه عتبات عالیات و سفر خیل مشتاقان اربعین، مهران بار دیگر آوازهای جهانی یافت و این امر سال ۱۳۹۹ منجر به تصویب ایجاد منطقه آزاد مهران در مجلس شورای اسلامی شد.
پس از آن، منطقه آزاد مهران در اردیبهشت ۱۴۰۰ به تصویب نهایی رسید و اساسنامه آن نیز دی ماه ۱۴۰۱ در شورای نگهبان مصوب شد.
آغاز فعالیت رسمی منطقه آزاد مهران گامی مهم در راستای تنظیم قیمت بازار، ارزآوری، جذب سرمایهگذاریهای خرد و کلان، اشتغالزایی، جلوگیری از خامفروشی، تنظیم بازار عرضه و تقاضا، افزایش تولید و توسعه تجارت و صادرات است، همچنین راهاندازی این منطقه موجب دستیابی آسان به مسیر ترانزیت راهبردی بغداد - البوکمال - بندر لاذقیه - دریای مدیترانه - اروپا و شمال آفریقا خواهد شد و نقش اصلی در تقویت مراودههای تجاری استان ایلام با دیگر کشورها ایفا میکند.
اینک با نهایی شدن ساختار مدیریتی و تعیین هیات مدیره، زیرساختهای اساسی (آب، برق، گاز و مخابرات) در مسیر تکمیل قرار گرفتهاند تا این منطقه بتواند به اهداف بلندمدت خود دست یابد.
از بلاتکلیفی تاریخی تا توسعه زیرساختی
مسیر پر سنگلاخ توسعه منطقه آزاد مهران، پروژهای با ریشههای تاریخی و متعلق به دهه ۹۰ پس از سالها فراز و فرود و گرههای قانونی و اداری سرانجام در دولت چهاردهم هموار و با تأییدهای نهایی و معرفی ساختار رسمی و اعضای هیات مدیره در هفته گذشته وارد مرحله اجرا و توسعه شد.
این گشایش، نتیجه تلاش برای تکمیل زیرساختهای پایه شامل دسترسی پایدار به آب، برق و مخابرات است، تمرکز اصلی اکنون بر تبدیل موقعیت ترانزیتی منحصر به فرد مهران (به عنوان مسیر کلیدی به عراق و دریای مدیترانه) به موتور محرک اقتصاد استان خواهد بود، این امر نه تنها بر افزایش حجم صادرات غیرنفتی و جذب سرمایه تأثیر مستقیم میگذارد، بلکه با هدفگذاری برای تقویت زنجیرههای تولید، مانع از هدررفت ظرفیتهای ملی در مبادلات تجاری خواهد شد.
استانداردهای کیفی بستهبندی و بازاریابی به عنوان دو چالش کلیدی فراروی محصولات منطقه، نیازمند رویکردی بلندمدت و استفاده بهینه از مشاورههای تخصصی دانشگاهی است تا سهم ایلام در تجارت منطقهای متحول شود، اجرای دقیق طرحها با نظارت کامل نهادهای ذیربط شرط موفقیت در شکوفا کردن این ظرفیت بزرگ ملی تعریف شده است.
نقطه عطف صادراتی ایلام، تحول راهبردی با فعالسازی کامل منطقه آزاد مهران
استاندار ایلام با تأکید بر ورود به مراحل نهایی فعالسازی منطقه آزاد تجاری مهران چشمانداز روشنی را برای جهش در حوزه صادرات غیرنفتی استان ترسیم کرد و گفت که محوریت اصلی این منطقه بهرهبرداری حداکثری از مزیت نزدیکی راهبردی و همسایگی با کشور عراق است.
احمد کرمی بیان کرد: موقعیت جغرافیایی، ایلام را به دروازهای حیاتی تبدیل کرده است به ویژه با توجه به این که عراق به عنوان دومین شریک تجاری ایران در سالهای اخیر، حدود ۱۱ میلیارد دلار معادل ۲۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی کشور را به خود اختصاص داده است، بنا بر این توسعه زیرساختها و رفع موانع اداری بر سهم استان در افزایش و رشد این مراودات تأثیر مستقیم خواهد داشت.
او بر لزوم ارتقای سطح کیفی فرآیندهای تجاری تأکید کرد و افزود: ضعفهای موجود در حوزه بستهبندی و بازاریابی مانعی جدی بر سر راه کسب سهم مناسب از بازارهای هدف است.
استاندار بیان کرد که برای تضمین اجرای بیعیب و نقص پروژههای چند میلیون دلاری در مرزها و حصول اطمینان از انطباق محصولات استان با بالاترین استانداردهای بینالمللی، حضور مستمر معاونت اقتصادی ادارهکل اطلاعات، سازمان بازرسی و سایر نهادهای نظارتی در تمامی جلسات اقتصادی الزامی است.
در مقایسه با کشورهایی که برنامهریزیهای ۱۰ساله برای نیازهای صنعتی و غذایی خود دارند رویکرد کوتاهمدت در بازاریابی داخلی ایلام باید جای خود را به استراتژیهای بلندمدت و مبتنی بر شناخت دقیق ذائقه بازارهای منطقهای بدهد.
در ادامه این مسیر، برنامهریزی فشردهای برای توسعه گذرگاههای مرزی در دستور کار قرار دارد، از جمله جلسات آتی با هیئتهای اقتصادی عراقی برای بررسی بازگشایی رسمی مرز چیلات و احیای بازارچه حلاله شمالی، این اقدامات موازی در کنار مصوبات منطقه آزاد نشاندهنده یک رویکرد جامع برای تسهیل جریان کالا و خدمات است.
در نهایت میتوان گفت بهرهبرداری مؤثر از ظرفیتهای بینظیر استان مستلزم کار شبانهروزی و استفاده کامل از توان علمی و تخصصی دانشگاهیان است، فعالسازی این پتانسیلها نه تنها به تقویت بنیه اقتصادی استان ایلام کمک میکند، بلکه نقش مهمی در تحقق اهداف کلان صادرات غیرنفتی در سطح ملی ایفا خواهد کرد.
اعضای هیات مدیره منطقه آزاد مهران با امضای رئیس جمهور و ابلاغ دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی منصوب شدند، ترکیبی مدیریتی که با هدف شتاببخشی به استقرار نهادی و آغاز عملیاتی این منطقه مرزی شکل گرفته است.
احکام اعضای هیاتمدیره منطقه آزاد مهران و ابلاغ رسمی آن اخیرا صادر و ساختار مدیریتی این منطقه نوپا تکمیل و مسیر فعالیت رسمی آن هموار شد، بر اساس این احکام، «مهدی رعیتی» مدیر سابق زیربنایی و عمرانی دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد، «سیدعلیاصغر علامه» مدیرعامل سابق منطقه ویژه اقتصادی پارسیان و «نورالدین رحیمی» مدیر اجرایی فعلی منطقه آزاد مهران به عنوان اعضای هیاتمدیره این منطقه منصوب شدند.
این انتصابها در شرایطی انجام شد که منطقه آزاد مهران در سالهای گذشته درگیر اختلافنظرها و کشمکشهای پیدا و پنهان بود، موضوعی که از آن به عنوان یکی از مهمترین عوامل تأخیر در تعیین تکلیف و عملیاتی شدن این ظرفیت مهم اقتصادی و مرزی یاد میشد و در عمل روند توسعه استان ایلام را با وقفه روبهرو کرده بود.
با نهایی شدن ترکیب هیات مدیره به نظر میرسد منطقه آزاد مهران به «ایستگاه پایانی» در مسیر شکلگیری نهادی رسیده و وارد مرحله اجرا و تصمیمسازی عملیاتی شده است، مرحلهای که فعالان اقتصادی آن را پیشنیاز جذب سرمایهگذاری برای توسعه صادرات و رونق فعالیتهای تجاری و خدماتی در مرز مهران میدانند.
در این میان، انتخاب دو مدیر غیربومی در ترکیب هیاتمدیره، هرچند واکنشهایی را در فضای رسانهای و محلی به دنبال داشته اما به اعتقاد برخی ناظران این تصمیم دستکم به حواشی فرسایشی سالهای گذشته پایان داده و مسیر تصمیمگیری مدیریتی را از بنبست خارج کرده است.
آغاز عملیات عمرانی مهران، دو تأیید کلیدی زیستمحیطی و امنیتی اخذ شد
مدیر اجرایی منطقه آزاد مهران با اشاره به تصویب مطالعات ارزیابی زیستمحیطی منطقه در سازمان حفاظت محیط زیست و نیز تأیید مطالعات پدافند غیرعامل در سازمان پدافند غیرعامل کشور، گفت: این دو گام اساسی مسیر اجرای عملیات عمرانی و توسعهای منطقه را هموار کرده است.
نورالدین رحیمی با تأکید بر این که تأمین آب مورد نیاز منطقه از محل پساب تصفیهخانه و همچنین از طریق شبکه سامانه گرمسیری پیشبینی شده، گفت: زیرساختهای پایه مانند آب، برق، گاز و مخابرات به عنوان مهمترین ملزومات توسعهای منطقه آزاد مهران در حال تأمین و تکمیل است تا آمادگی لازم برای جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی فراهم شود.
رحیمی بیان کرد: رویکرد مدیریت اجرایی منطقه، توسعه متوازن و پایدار با رعایت ملاحظههای زیستمحیطی و امنیتی است و تلاش میشود زیرساختهای اقتصادی منطقه در چارچوب سیاستهای ابلاغی شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی سامان یابد.
وی جذب سرمایههای خارجی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و کسب درآمد ارزی و افزایش صادرات را از جمله دستاوردهای مهم و بزرگ فعالسازی منطقه آزاد مهران دانست و تاکید کرد: بی شک منطقه آزاد مهران، مبدا تحولی بزرگ و تعیین کننده در اقتصاد و آینده استان ایلام خواهد شد.
تبدیل شدن مهران به منطقه آزاد، نه تنها یک گشایش منطقهای بلکه یک نقطه عطف راهبردی در نقش ایران در شبکههای تجاری بینالمللی محسوب میشود، این منطقه با بهرهمندی از جایگاه امنترین و نزدیکترین گذرگاه مرزی به عراق پتانسیل آن را دارد که به یک شاهراه اصلی و مطمئن برای تبادلات تجاری و ارزآوری ملی تبدیل شود و افقهای روشنی را برای رونق اقتصادی استان ایلام ترسیم کند.
یکی از مهمترین دستاوردهای استقرار منطقه آزاد مهران سهولت دسترسی به مسیرهای کلیدی ترانزیتی است، با تبدیل مهران به منطقه آزاد دسترسی مستقیم به کریدور حیاتی بغداد - البوکمال - بندر لاذقیه (سوریه) تسهیل شده و اتصال به دریای مدیترانه، اروپا و شمال آفریقا به شکل عملیاتی میسر خواهد شد.
این مزیت استراتژیک با توجه به پیوستن عراق به کنوانسیون حمل و نقل بینالمللی کالا (TIR)، یک فرصت طلایی برای مهران ایجاد میکند تا به کانون اصلی ورود کالا به بازارهای عربی، اروپایی و آفریقایی تبدیل شود. تحقق این چشمانداز نیازمند همت و پیگیری مستمر مقامات ارشد کشور در رایزنی با طرف عراقی است.
معافیت مالیاتی بلندمدت، مشوق جدید سرمایهگذاری در منطقه آزاد مهران
قوانین و بخشنامههای حاکم بر مناطق آزاد ابزارهای قدرتمندی برای جذب سرمایهگذاریهای کلان داخلی و خارجی فراهم میآورد، فعالان اقتصادی در مهران از معافیتهای مالیاتی بلندمدت بهرهمند خواهند بود و در زمینه واردات ماشینآلات، تجهیزات خط تولید و مواد اولیه مورد نیاز از معافیتهای گمرکی برخوردار میشوند.
این مشوقها به صورت مستقیم به افزایش تولید، تقویت صادرات و ایجاد اشتغال پایدار در استان کمک خواهند کرد، نکته قابل توجه آن که با توجه به انعطافپذیری قوانین ویژه این مناطق تجار و سرمایهگذاران عراقی نیز این اختیار را دارند که با سرمایهگذاری ۱۰۰ در صد (صفر تا ۱۰۰) فعالیتهای اقتصادی خود را مستقیماً در منطقه آزاد مهران انجام دهند.
ایجاد منطقه آزاد تجاری مهران را میتوان گامی راهبردی در مسیر توانمندسازی اقتصادی استان ایلام و غرب ایران دانست، این منطقه با فراهم ساختن بسترهای نوین برای تجارت و سرمایهگذاری از جمله معافیتهای مالیاتی، حذف عوارض و سود گمرکی، کاهش موانع اداری و ارزی و تسهیل فرآیندهای صادرات و واردات زمینهای مناسب برای شکوفایی کسب و کارها و توسعه فعالیتهای بازرگانی ایلام فراهم کرده است.
به موازات این اقدامها امکان جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی، انتقال فناوریهای روز، ورود آزادانه ماشینآلات، تجهیزات صنعتی و مواد اولیه مورد نیاز صنایع و اجرای قانون ارزشافزوده برای واحدهای تولیدی از دستاوردهای بنیادین این منطقه به شمار میآید، بی شک چنین ظرفیتهایی مهران را به مسیری راهبردی و مرکز تبادلات اقتصادی منطقهای تبدیل میکند.
موقعیت راهبردی مرز مهران در همسایگی کشور عراق این منطقه را به حلقه اتصال ایران با بازارهای جهانی و اروپایی تبدیل خواهد کرد و این جایگاه جغرافیایی ممتاز میتواند زمینهساز رشد صادرات غیرنفتی، توسعه تجارت فرامرزی، ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارهای مرزنشین و ارتقای کیفیت زندگی مردم استان ایلام باشد.
