در سالهای اخیر، ایران بهویژه در زمینه حملونقل و تجارت بینالمللی، به دنبال روشهای نوین برای بهبود زیرساختهای لجستیکی خود بوده است. یکی از این روشها که اهمیت بیشتری دارد، بنادر خشک هستند که با هدف کاهش مشکلات حملونقل دریایی و ایجاد زنجیرههای لجستیکی کارآمدتر توسعه یافتهاند. بنادر خشک بهعنوان پایانههایی برای جابجایی کالاها درون سرزمینی و بدون نیاز به اتصال مستقیم به دریا شناخته میشوند. این بنادر بهویژه در مناطقی که با شبکههای ریلی و جادهای بهخوبی متصل هستند، به مرکز مهمی برای ترانزیت کالاهای داخلی و بینالمللی تبدیل میشوند.
در این راستا، یک تحقیق جامع که به بررسی نقش بنادر خشک در سیاستهای توسعه درونسرزمینی پرداخته است، به تحلیل عواملی از جمله موقعیت جغرافیایی، فناوریهای نوین، و چالشهای اجرایی پرداخته و راهبردهای مختلفی را برای استفاده بهینه از این بنادر ارائه داده است.
مطالعات نشان میدهد که ایران از موقعیت جغرافیایی استراتژیک ویژهای برخوردار است که میتواند آن را به مرکز ترانزیتی منطقه تبدیل کند. از این رو، توسعه بنادر خشک بهعنوان یکی از راههای افزایش کارایی در حملونقل داخلی و توسعه تجارت خارجی مطرح شده است.
در تحلیلهای صورت گرفته، فهرستی از عوامل داخلی و خارجی مؤثر در توسعه بنادر خشک مشخص شده است که در یک جدول «خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیک (SFAS)» گنجانده شده است. برخی از مهمترین این عوامل شامل کاهش هزینه و زمان حملونقل با استفاده از بنادر خشک، قابلیت تبدیل بنادر خشک به قطبهای رشد و هاب لجستیکی، موقعیت جغرافیایی مناسب ایران برای ایجاد بنادر خشک در نواحی مرکزی، و رشد فناوریهای دیجیتال و هوشمندسازی لجستیک هستند.
براساس تحلیل SWOT، چهار نوع استراتژی مختلف برای توسعه بنادر خشک ایران پیشنهاد شده است که شامل استراتژیهای تهاجمی، تنوع، محافظهکارانه و تدافعی میشود. در این میان، استراتژی تهاجمی بهعنوان جذابترین گزینه شناسایی شده است.
راهبردهای تهاجمی (SO) بر بهرهبرداری از نقاط قوت داخلی (مانند فناوریهای نوین و موقعیت جغرافیایی مناسب) برای بهرهبرداری از فرصتهای خارجی (مانند ترانزیت کالاهای بینالمللی و کاهش هزینههای حملونقل) تمرکز دارند. برای مثال، ایجاد بنادر خشک در مرزها میتواند به کاهش هزینههای حمل و نقل و ترانزیت کالاهای کشورهای همسایه کمک کند.
راهبردهای تنوع (ST) با هدف مقابله با تهدیدات خارجی و استفاده از نقاط قوت داخلی بهمنظور توسعه ترانزیت بینالمللی و تقویت روابط تجاری پیشنهاد شده است.
راهبردهای محافظهکارانه (WO) در این استراتژیها، هدف اصلی استفاده از فرصتهای خارجی به منظور جبران ضعفهای داخلی و افزایش بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود است. یکی از نمونهها، تشویق سرمایهگذاری بخش خصوصی در فناوریهای دیجیتال برای بهبود عملکرد بنادر خشک است.
راهبردهای تدافعی (WT) بهدنبال کاهش ضعفهای داخلی و پرهیز از تهدیدات خارجی هستند. بهبود زیرساختهای فناوری و هوشمندسازی بنادر خشک یکی از مهمترین راهکارها در این زمینه است.
بنادر خشک بهعنوان یک فرصت طلایی برای بخش خصوصی در ایران محسوب میشوند. این بنادر با توجه به ویژگیهای خاص خود میتوانند فرصتهای متعددی را برای سرمایهگذاران بخش خصوصی به وجود آورند. مهمترین فرصتهای بخش خصوصی در این زمینه شامل سرمایهگذاری زیرساختی در احداث و بهرهبرداری از بنادر خشک، تجهیزات، انبارها و ترمینالها، ترانزیت و لجستیک برای کاهش هزینه و زمان حملونقل، توسعه ریلی و سرمایهگذاری در خطوط ریلی و ترمینالها، ایجاد مراکز ترخیص کالا و خدمات ارزش افزوده، استفاده از کریدورهای ترانزیتی برای جذب بار خارجی، و سیستمهای هوشمند و دیجیتالی برای بهبود کارایی بنادر هستند.
با توجه به تحلیلهای انجامشده، بنادر خشک ایران بهعنوان یک راهکار استراتژیک در زنجیره لجستیک و تجارت بینالمللی، پتانسیل بالایی برای توسعه دارند. بر اساس نتایج مدل SWOT، استراتژی تهاجمی بهترین گزینه برای توسعه بنادر خشک در ایران بهشمار میرود.
مهمترین توصیهها برای تحقق این استراتژی عبارتند از: توسعه بنادر خشک در مرزها بهمنظور کاهش هزینههای حملونقل و تقویت ترانزیت بینالمللی، تشویق بخش خصوصی به سرمایهگذاری در بنادر خشک از طریق تسهیلات مالیاتی و تخفیفهای مالی، ایجاد هماهنگی و ارتباط مؤثر بین نهادهای دولتی و خصوصی برای تسهیل فرآیندهای اجرایی، و توسعه زیرساختهای هوشمند و دیجیتال در بنادر خشک برای افزایش کارایی و سرعت ترانزیت کالا.
با اجرای این اقدامات، ایران میتواند بهعنوان یک بازیگر مهم منطقهای در حوزه تجارت و لجستیک شناخته شود و نقش مهمی در بهبود اقتصاد داخلی و توسعه تجارت خارجی ایفا کند.
انتهای پیام