به گزارش خبرگزاری برنا از مرکزی ، طب ورزشی مدرن به عنوان یک چتر گسترده از علوم مختلف، نقشی فراتر از درمان صرف ایفا میکند. در این ساختار، پزشکیار ورزشی یا امدادگر ورزشی به عنوان اولین و مهمترین حلقه ارتباطی بین ورزشکار و دنیای پزشکی، مسئولیت حفظ و نگهداری سلامت ورزشکاران را بر عهده دارد. بر اساس استانداردهای جهانی، این متخصصان با تکیه بر علوم روز، وظیفه پیشگیری از آسیبهای وارده در میادین ورزشی، درمان اولیه آسیبهای حین تمرین یا مسابقه و بازتوانی ورزشکاران را بر عهده دارند.
از پیشگیری از آسیب تا مداخله در بحران
یکی از ارکان اصلی فعالیت پزشکیاران، پیشگیری از بروز آسیبهای ثانویه است. این امر با طراحی برنامههای گرم کردن علمی، تمرینات اصلاحی و استفاده از تجهیزات محافظتی محقق میشود. متخصصان پزشکی ورزشی با ارائه توصیههای لازم درباره حرکات کششی و تمرینات قدرتی، نقش کلیدی در کاهش آسیبهای اسکلتی-عضلانی ایفا میکنند. اما وظایف آنان به اینجا ختم نمیشود؛ حضور بهموقع در صحنه مسابقه و مدیریت شرایط اضطراری مانند ضربههای شدید یا ایست قلبی، از جمله مهارتهای حیاتی است که یک پزشکیار ماهر باید دارا باشد.
سلامت روان؛ گمشده دیروز، اولویت امروز
در کنار آسیبهای فیزیکی، چالشهای روحی-روانی همواره یکی از معضلات پنهان جامعه ورزشی بوده است. دکتر عبدالوهاب بیگیپور، روانشناس و مشاور ورزشی، با تأکید بر نقش پررنگ روانشناسی در ورزش حرفهای میگوید: «سلامت روان و تقویت انگیزه ورزشکاران، از ارکان جداییناپذیر موفقیت در تیمهای حرفهای به شمار میرود». روانشناسان ورزشی با کمک به ورزشکاران برای مدیریت استرس و اضطراب مسابقات، عبور از ترس شکست و بازتوانی روانی پس از مصدومیتها، به عنوان مهرهای کلیدی در کادر فنی تیمها ظاهر میشوند. این حوزه که به بهبود عملکرد از طریق تمرینات ذهنی میپردازد، امروزه در کنار فیزیوتراپی و تغذیه ورزشی قرار گرفته است.
چکاپ از پایه؛ سرمایهگذاری برای نسلهای آینده
کارشناسان پزشکی ورزشی بر این باورند که مراقبت از ورزشکاران باید از سنین پایه و با رویکردی سیستماتیک آغاز شود. پایش مستمر ورزشکاران نوجوان و جوان، نه تنها از بروز آسیبهای جدی در آینده جلوگیری میکند، بلکه به مدیریت شرایط پزشکی مزمن مانند آسم یا دیابت که میتوانند حین فعالیت بدنی تشدید شوند، کمک میکند. این نگاه پیشگیرانه، که در قالب معاینات دورهای و غربالگریهای منظم اجرا میشود، هزینههای سنگین درمانی و دوران غیبت طولانی مدت ورزشکاران از میادین را به شدت کاهش میدهد.
پیوند استعدادیابی با پایش همهجانبه سلامت
در فرآیند استعدادیابی ورزشی، صرفاً شناسایی توانمندیهای فیزیکی و مهارتی کافی نیست؛ بلکه پایش همزمان سلامت جسم و روان، عامل تعیینکننده در موفقیت پایدار ورزشکار محسوب میشود. پزشکیار ورزشی با انجام معاینات دقیق، وجود بیماریهای خاص مانند آسم ورزشی، دیابت، اختلالات تیروئیدی یا ناهنجاریهای قلبی-عروقی را که ممکن است در فعالیتهای سنگین تشدید شوند، شناسایی میکند. همچنین نظارت مستمر بر مصرف مکملهای ورزشی و داروها، از بروز عوارض خطرناک ناشی از مصرف خودسرانه یا دوپینگ ناخواسته جلوگیری مینماید. از سوی دیگر، ثبت و پیگیری سوابق آسیبهای گذشته و روند درمانی آنها، به پزشکیار امکان میدهد تا با طراحی برنامههای توانبخشی هدفمند، از عود مجدد مصدومیتها پیشگیری کرده و بازگشت ایمن ورزشکار به میدان را تضمین کند. این نگاه جامع به سلامت، ضامن تداوم مسیر حرفهای ورزشکاران مستعد از پایه تا قلههای افتخار است.
ضرورت حضور پزشکیار در تمامی باشگاهها و رشتههای ورزشی
با توجه به پیچیدگیهای فیزیولوژیک و روانی ورزش امروز، حضور یک پزشکیار متخصص در کنار تیم، دیگر یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای تمامی باشگاهها محسوب میشود. هر رشته ورزشی، چه توپی و چه انفرادی، آسیبها و چالشهای سلامتی مختص به خود را دارد. در ورزشهای برخوردی مانند فوتبال، هندبال و کشتی، خطر آسیبهای حاد و ناگهانی مانند پارگی رباط، دررفتگی و ضربه مغزی بسیار بالاست. پزشکیار با حضور در کنار زمین، میتواند در همان ثانیههای طلایی پس از وقوع حادثه، ارزیابی اولیه دقیقی انجام داده و از تشدید آسیب جلوگیری کند.
در سوی دیگر، رشتهای به ظاهر کمبرخورد مانند دو و میدانی یا شنا را در نظر بگیرید. در این ورزشها، آسیبهای ناشی از استفاده مکرر از یک عضو، مانند تاندونیت یا کشیدگیهای مزمن عضلانی، شایعترین معضلات هستند. یک پزشکیار ورزشی با دانش بیومکانیک، میتواند الگوی حرکتی ناصحیح ورزشکار را شناسایی کرده و با ارائه تمرینات اصلاحی، از تبدیل یک خستگی ساده به یک مصدومیت مزمن و طولانیمدت پیشگیری کند. به عبارت دیگر، پزشکیار چشمان بینای کادر فنی برای تشخیص زودهنگام خستگی و آسیبهای پنهان است.
نقش حیاتی پزشکیار در تیمهای پایه و آکادمیها
ضرورت حضور پزشکیار در تیمهای پایه و آکادمیهای ورزشی، اگر نگوییم بیشتر از تیمهای حرفهای، به همان اندازه حیاتی است. ورزشکاران نوجوان در دوران بلوغ و رشد، با جهشهای رشدی سریع مواجه هستند که آنها را مستعد آسیبهای خاصی مانند بیماریهای تخریبی غضروف یا کشیدگیهای عضلانی ناشی از عدم هماهنگی عصبی-عضلانی میکند. یک پزشکیار با آگاهی از این مراحل حساس، میتواند برنامه تمرینی را متناسب با شرایط سنی و رشدی ورزشکار تنظیم کرده، از اعمال فشار بیش از حد جلوگیری نماید و سلامت اسکلتی-عضلانی نسل آینده ورزش کشور را تضمین کند. این مراقبت در سنین پایه، سرمایهگذاری بلندمدتی برای داشتن قهرمانانی سالم و پُردوام در میادین بینالمللی است.
الزام تأسیس رشته دانشگاهی پزشکیاری و حضور دائمی کادر پزشکی در تیمهای ورزشی
کارشناسان و متولیان امر بر این باورند که برای نهادینه شدن فرهنگ پیشگیری و درمان علمی در ورزش کشور، لازم است رشته دانشگاهی مستقل «پزشکیاری ورزشی» در مقاطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی در دانشگاههای علوم پزشکی و دانشکدههای علوم ورزشی کشور راهاندازی شود. این رشته که در بیش از نیم قرن اخیر در دانشگاههای معتبر جهان با عناوینی همچون امدادگری و درمانگری ورزشی تدریس میشود، میتواند نیروی متخصص و کارآمدی را برای پوشش نیازهای پزشکی باشگاهها تربیت نماید. در کنار توسعه علمی این حرفه، الزام قانونی برای حضور پزشک تیم و پزشکیار متخصص در تمامی تیمهای ورزشی اعم از پایه و حرفهای، در همه رشتهها و ردههای سنی، باید در دستور کار فدراسیونها و سازمان لیگ قرار گیرد. به گفته مسئولان فدراسیون پزشکی ورزشی، حضور کادر پزشکی در کلیه باشگاههای کشور یک ضرورت انکارناپذیر است و مسابقات ورزشی به هیچ وجه نباید بدون حضور پزشک برگزار شود. تصویب و اجرایی شدن این الزام قانونی، ضمن تضمین سلامت سرمایههای انسانی ورزش، از بروز آسیبهای جبرانناپذیر و هزینههای سنگین درمانی جلوگیری کرده و ورزش حرفهای کشور را به استانداردهای بینالمللی نزدیکتر خواهد ساخت.
نتیجهگیری
نگاهی به ساختار تیمهای موفق جهانی نشان میدهد که حضور یک تیم پزشکی و روانشناسی کارآمد، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام راهبردی است. پزشکیاران و روانشناسان ورزشی با ایجاد پلی مستحکم بین علم پزشکی و دنیای ورزش، ضامن سلامت همهجانبه ورزشکاران از پایه تا سطح قهرمانی هستند و نقش آنان در کاهش خطر مصدومیت و بیماری، غیرقابل انکار است. هر باشگاه و مجموعه ورزشی، با هر سطح از بودجه، موظف است حداقل یک پزشکیار متخصص را برای پایش و مراقبت از سرمایههای انسانی خود به کار گیرد.