مسکو در هفتههای اخیر شاهد تحولاتی در حوزه سنتی نفوذ خود بوده که زنگهای هشدار را در کرملین به صدا درآورده. سفر جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، به ایروان در ۹ فوریه و امضای مجموعهای از توافقهای راهبردی میان دو کشور، نقطه عطف دیگری در روند فاصلهگیری ایروان از مسکو است. این سفر در حالی انجام شد که از ۲۰۲۴، ارمنستان بهطور رسمی سیاست جدیدی را در قبال روسیه در پیش گرفته که از آن با عنوان «تنوعبخشی استراتژیک» یاد میشود؛ گذاری تدریجی از الگوی «متحد تضمینشده» به فرمول «واگرایی عملگرایانه».
مهمترین بخش این سفر، امضای توافقنامه همکاری در زمینه استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای بود. واشنگتن اعلام کرده که قصد دارد تا ۹ میلیارد دلار در بخش انرژی ارمنستان سرمایهگذاری کند که شامل تأمین راکتورهای کوچک مدولار (SMR) برای جایگزینی نیروگاه هستهای متسامور میشود. این نیروگاه که در دهه ۱۹۷۰ توسط شوروی ساخته شد، همچنان وابسته به سوخت و خدمات فنی روسیه است. همزمان، ایروان برای اولین بار سامانههای دفاعی آمریکایی به ارزش ۱۱ میلیون دلار شامل پهپادها را خریداری کرد و فاز دوم پروژه ساخت ابررایانه مبتنی بر هوش مصنوعی در این کشور کلید خورد. ونس همچنین از پروژه «صلح و رفاه بینالمللی» رونمایی کرد؛ کریدور حملونقلی که جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به نخجوان متصل میکند و عملا روسیه و ایران را دور میزند.
اوگانس استپانیان، کارشناس مسائل ارمنستان، در گفتوگو با الجزیره این تحرکات را نه کمکی به امنیت ایروان، که تهاجمی سیستماتیک علیه منافع روسیه در قفقاز جنوبی ارزیابی میکند. به اعتقاد او، هدف واشنگتن، محرومسازی مسکو از نفوذ در بخشهای کلیدی اقتصاد ارمنستان به ویژه انرژی است. استپانیان هشدار میدهد توسعه کریدُرهای جدید حملونقل با حمایت آمریکا تلاشی برای حذف نقش روسیه به عنوان واسط جغرافیایی میان آسیای مرکزی و اروپاست. این کارشناس بر این باور است که در صورت ادامه این روند، ارمنستان ممکن است به صحنه درگیری هیبریدی میان روسیه و غرب تبدیل شود، به ویژه اگر ایروان به سیاست جایگزینی تضمینهای امنیتی روسیه با چتر استراتژیک آمریکا ادامه دهد.
با وجود تنشهای دیپلماتیک، الکسی نوموف، تحلیلگر مسائل قفقاز جنوبی، معتقد است مسکو همچنان برگههای نفوذ قابل توجهی در اختیار دارد. وابستگی کامل ارمنستان به گاز روسیه، تأمین بنزین و دیزل از سوی مسکو، و حجم تجارت دوجانبه که سال گذشته به رقم بیسابقه ۱۴ میلیارد دلار رسید، از جمله این ابزارهاست. افزون بر این، عضویت ایروان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) دسترسی آن به بازاری بدون تعرفه گمرکی با قیمتهای ترجیحی انرژی را فراهم کرده است. شرکتهای روسی نیز کنترل داراییهای استراتژیک از جمله راهآهن قفقاز جنوبی را در اختیار دارند. بخش قابل توجهی از درآمد خانوارهای ارمنی نیز به نقلوانتقالات کارگران مهاجر در روسیه وابسته است.
نوموف به تجربه تلخ کشورهای دیگر در مواجهه با وعدههای غربی اشاره میکند و هشدار میدهد دولت نیکول پاشینیان با نادیده گرفتن این واقعیتها، ممکن است خود را در تقابل مستقیم با افکار عمومی ارمنستان بیابد. او تأکید میکند کرملین همچنان از ابزارهای قدرت نرم و منابع رسانهای برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و فرآیندهای انتخاباتی در ارمنستان برخوردار است. به گفته این تحلیلگر، همانند تجربه گرجستان، این توانمندی میتواند معادله را به نفع نیروهای «متعادلتر» در ایروان تغییر دهد. نوموف خاطرنشان میکند افکار عمومی ارمنستان به دلیل روایتهایی که مسکو را مسئول از دست دادن قرهباغ میدانند، به سمت منفی گرایش یافته، و کرملین برای مهار این روند باید پیش از انتخابات پیشرو، بر دستورکار داخلی ارمنستان تأثیر بگذارد.
انتهای پیام/