یانگ ژیائوتونگ، پژوهشگر مرکز Horizon Insights در تحلیلی برای الجزیره نوشت: دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو با میانجیگری عمان، در حالی برگزار شد که کارزار فشار حداکثری و تهدید نظامی از سوی واشنگتن ادامه دارد. تجربه برجام (JCPOA) سند محکمی است که نشان میدهد تکیه بر تعهدات شفاهی آمریکا، حتی در قالب توافقنامه امضا شده ۲۰۱۵، با خروج یکجانبه ترامپ در مه ۲۰۱۸ (اردیبهشت ۱۳۹۷) بیاعتبار شد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۱۵ بار پایبندی ایران به تعهدات هستهای را تأیید کرده بود، اما واشنگتن در ازای آن نه تنها تخفیف تحریمی پایدار ارائه نداد، با تشدید تحریمها، الگوی «نقض عهد توأم با تنبیه» را نهادینه کرد.
این الگو در مذاکرات جاری نیز تکرار میشود. همزمان با نشست ژنو، بمبافکنهای B-۵۲ در پایگاههای منطقه مستقر شدهاند و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بار دیگر خواستار «گزینه نظامی قاطع» علیه تأسیسات هستهای ایران شده است. تجربه سال گذشته نیز گویاست: دقیقاً در فاصله دو دور مذاکره ایران و آمریکا در مسقط، جنگندههای اسرائیلی با چراغ سبز واشنگتن، تأسیسات اصفهان را هدف قرار دادند. این الگوی «مذاکره و آتش» نشان میدهد هدف واقعی کاخ سفید نه توافق، که اخذ امتیاز یکجانبه در سایه تهدید دائمی است.
اما تهران گزینه دیگری دارد: بازتعریف موازنه قدرت از طریق اتحادهای منطقهای. عادیسازی روابط با عربستان سعودی در مارس ۲۰۲۳ (اسفند ۱۴۰۱) با میانجیگری چین و عمان، نقطه عطفی بود که معمای امنیتی ایران را کاهش داد. نتیجه این راهبرد امروز در مخالفت ریاض، آنکارا و دوحه با تشدید تنش و لابی آنها در کنگره علیه تحریمهای جدید نمایان است. عربستان که در ۲۰۱۹ تأسیسات آرامکو را زیر موشکهای انصارالله از دست داده بود، اکنون به بازیگری مؤثر در مهار جنگ تبدیل شده است.
تاریخ افغانستان (۱۹۸۹-۲۰۲۱) نشان میدهد ابرقدرتی که درگیر جنگ فرسایشی در جغرافیای کوهستانی شود، حتی با برتری هوایی، محکوم به شکست راهبردی است. پنتاگون میداند ایران با ۱.۶۴ میلیون کیلومتر مربع مساحت کوهستانی و شبکه موشکی نقطهزن، تلهای مرگبار برای نیروهای مهاجم خواهد بود. کرملین نیز از تجربه ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ درس گرفت. پیروزی ایران نه در میدان نبرد با ارتش اول جهان، که در بازدارندگی از طریق پیوندهای منطقهای و تبدیل شدن به بازیگر ضروری ثبات خاورمیانه رقم میخورد.