به گزارش خبرگزاری برنا از یزد، این قنات از زیباترین و عجیبترین جاذبههای یزد بهشمار میآید و پیش از کسب هر اطلاعاتی بهتر است با موقعیت مکانی آن آشنا شوید. برای دسترسی به یکی از ورودیهای قنات باید به سمت محله کوشک نو، خیابان سید گلسرخ حرکت کنید.
بهطور کلی باید گفت قنات زارچ یزد در استان یزد، شهر یزد، خیابان سید گلسرخ و در نهایت محله کوشک نوع واقع شده است. برای دیدن این جاذبه گردشگری باید از کوچههای پیچدرپیچ یزد گذر کنید.
معرفی قنات زارچ
مهمترین مشخصه قنات زارچ یزد طول آن است. این قنات بین کوههای فهرج تا زارچ قرارداد و با مسیری ۷۱ کیلومتری بهعنوان طولانیترین کاریز یا آبراه ایران و جهان شناخته میشود. به همین دلیل نیز گردشگران و توریستهای بسیاری برای دیدن آن به یزد سفر میکنند.
قدمت قنات زارچ یزد به بیش از ۱۰۰۰ سال پیش و زمان ساسانیان بازمیگردد. در مسیر 71 کیلومتری این قنات بیش از ۲.۱۱۵ حلقه چاه ساخته شده و ۳ شاخه مجزا دارد. تونلهای زیرزمینی قنات زارچ با نامهای ابراهیم خویدکی، شور و شیرین شناخته میشوند. البته درحالحاضر فقط شاخه شور فعال است و تونل شیرین و ابراهیم خویدکی خشک شدهاند.
این شاخه فعال میتواند در مظهر قنات حدودا ۲۸ لیتر در ثانیه آبدهی داشته باشد. این میزان در بالادست به ۶۰ لیتر در ثانیه میرسد. همچنین باید گفت تونل شور قنات زارچ یزد از مسجد جامع این شهر میگذرد.
مادرچاه شاخه شور در منطقه آبهای شور واقع شده و به همین دلیل آبی که از آن به سطح زمین میآید در اصطلاح بومیان، لبشور گفته میشود. برای دسترسی به قنات از پایاب مسجد جامع باید از ۶۰ پله پایین بروید.
قدمت و تاریخچه قنات زارچ یزد مسئلهای است که مانند بسیاری از قناتهای دیگر کشور هیچ سند و مدرکی برای تعیین آن وجود ندارد. برای اینکه تاریخچه حدودی این مکان را مشخص کنند باید به تاریخ ساخت بناهای وابسته به آن حفاریهای باستانشناسی توجه کرد.
در برخی کتابهای تاریخی نوشتههایی وجود دارد مبنی بر اینکه ساخت روستای زارچ و چندیدن روستای دیگر به دست امیر مبارزالدین در سال ۷۴۰ هجری قمری انجام شده است.
راه دیگری که میتوان با استناد به آن در رابطه با قدمت قنات زارچ یزد سخن گفت بررسی بناهایی است که روی این قنات ساخته شدهاند. مسجد عتیق از جمله این سازهها است.
سازههای وابسته به قنات زارچ
برای دسترسی به آب قناتها لازم به ساخت بناهای مخصوص بود. همچنین آب قنات برای راهاندازی مکانهایی مانند آسیاب نقش مهمی داشت. با این حساب سازههای وابسته به قنات زارچ یزد شامل موارد زیر است:
پایاب
این دالان شیبدار که با نام جو یا پاکنه نیز شناخته میشود برای دسترسی مردم به آب قنات ساخته میشد. پایاب محلی برای تامین آب آشامیدنی یا استحمام و شستوشو بود. این مکان کاربردهای دیگری مانند پناهگاه، محلی برای گذراندن روزهای گرم تابستان و مکانی برای دورهمی نیز داشت.
آسیاب
آسیابهای موجود در یزد تقریبا همگی با کمک قناتها کار میکردند. در این منطقه دسترسی به انرژیهای محرکه دیگر مانند رودخانه و باد امکانپذیر نبود. پس از انرژی آب قنات استفاده میکردند. آسیاب وزیر که تا ۶۵ سال پیش نیز فعال بود از جمله سازههای وابسته به این قنات بهشمار میآمد.
مسیر قنات زارچ
مسیر قنات زارچ یزد از روستای فهرج شروع میشود. مسیر این قنات از روستاهای مختلفی مانند خویدک، دهنو و اکرمیه میگذرد و پس از گذشتن از این روستاها به شهر یزد میرسد. در این شهر نیز از چندین محله گذر میکند تا به مسجد جامع برسد. در آخر نیز از این مسیر به سمت روستای زارچ حرکت میکند.