فریدن؛ تکه ای بهشتی برای زیست قوام و فرهنگ‌های مختلف

به گزارش خبرگزاری برنا از اصفهان، منطقه فریدن از شمال به شهرستان خوانسار، از جنوب به استان چهارمحال و بختیاری، از شرق به شهرستان تیران و کرون و از غرب به استان مرکزی و لرستان محدود می‌شود.

وجه تسمیه

منطقه‌ای که اکنون فریدن نامیده می‌شود در طول تاریخ به نام‌های: پاراتاکن، پارتاکن، پرتکین، پاراتاکین، پرکان، پاره تاکن، پریتکان، پریتاکن، فریدون، فریدین و در نهایت فریدن نامیده شده‌است. نام باستانی فریدن در زمان‌های قدیم پریتکان بوده و یکی از آبادترین نقاط مرکزی ایران محسوب می‌شده‌است.

 در نقشه ایران باستان (دوره هخامنشیان) نیز فریدن «پرتیکان» نام داشته‌است و یکی از مراکز مهم اقتصادی و ارتباطی ایران باستان بوده‌است. هرودوت می‌گوید: «مادها به شش قبیله تقسیم می‌شدند: بوسیان، پاراتاکنیان، استروخانیان، ایرانتیان، بودیان و مغ‌ها؛ قبل از آن که مادها به قدرت برسند و بر اریکه قدرت بنشینند، در مقابل دولت آشور اتحادیه‌ای از قبایل را تشکیل داده بودند. این اتحادیه از شش قبیله تشکیل می‌شد که یکی از آن‌ها قبیله «پارتاکن» بودند که در حوالی فریدن امروزی زندگی می‌کردند. نام فریدن منسوب است به فریدون، که در زمان کاوه آهنگر، کاوه، ضحاک را متواری کرد و فریدون شاه شد.

منطقه فریدن ناحیه‌ای است کوهستانی که در رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد.

هوای بسیار سرد و خشک زمستانی و خنک و مطبوع تابستانی یکی از ویژگی‌های بارز منطقه فریدن است. منطقه فریدن، سرچشمه نعمت اصفهان است زیرا منبع زاینده رود در آنجاست. هم چنین در منطقه فریدن مراتع و شکارگاه‌هایی وجود دارد که حیوانات وحشی در کوه‌های آن یافت می‌شود.

در منطقه داران آهک‌های خاکزی نازک لایه که اندکی بلورین شده‌اند به‌طور دگرشیب بر روی دگرگونی‌ها قرار گرفته‌اند. لایه‌هایی از شیل ماسه‌ای و میکرو کنگلومرای خاکستری یا سبزرنگ تیره در بین آن‌ها دیده می‌شود. در شمال داران ضخامت کنگلومرای قاعده پرمین به ۳۵۰ تا ۴۰۰ متر می‌رسد. در واقع بستر پی سنگ آهک‌های پرمین از شرق به طرف باختر به تدریج زیاد شده به‌طوری‌که از چند متر در شمال به چند صد متر در شمال غربی داران بالغ می‌گردد.

زبان و فرهنگ

اقوام ساکن در منطقه فریدن را گُرجی ها، بختیاری ها، ارمنی ها، قشقایی ها، فارسی زبانان و آذری ها تشکیل می‌دهند. بنا به تحقیقات میدانی دونالد استیلو در ۱۹۶۴ در یازده روستای منطقه فریدن به زبان گرجی و در همین تعداد روستا به زبان ارمنی صحبت می‌شده، سابقه هر دوی این گروه‌ها به همراه ارامنه جلفا به زمان پادشاهی شاه عباس کبیر بازمی‌گردد. اما پس از تحولات گسترده در ایران در ۱۹۷۰ بیشتر ارامنه فریدن به‌طور دسته‌جمعی به شهرهای بزرگ مهاجرت کردند. بعضی از گرجی‌های ساکن منطقه نیز به همراه تعدادی از ارامنه به جمهوری‌های خود در شوروی رفتند. گرجی‌ها که مسلمان و اهل تشیع بودند، اکثراً ترجیح دادند که در منطقه بمانند بطوریکه امروزه نیز در آن سکونت دارند. یک بررسی مقدماتی که ترکشناسان در سال ۱۳۸۴ در منطقه فریدن انجام دادند، نشان داد که گویشوران گرجی فریدنی، لهجه‌های محلی ارمنی، به همراه لری و ترکی آذری وجود دارد هنوز در حال همزیستی مسالمت آمیز هستند.

گرجی‌ها

گرجی های اصفهان ابتدا در زمان شاه عباس در «عباس‌آباد» اصفهان و پس از مدتی با تأسیس «نجف آباد» توسط «شیخ بهایی» در نجف آباد زندگی کردند که به دستور شاه عباس عده‌ای از آنان که دارای روحیات جنگاوری بودند، جهت حفظ پایتخت (اصفهان) از حملات اقوام لر همچنین به دلیل آب و هوای مساعد و مزارع و شکارگاه‌های مناسب به فریدن مهاجرت کردند.

تمام گرجیانی که به فریدن رسیدند، ابتدا در فریدن، شهر افوس را بنیاد گذاردند و سپس عده‌ای از آن‌ها شهرهای «فریدون‌شهر (سوپلی)» و «میاندشت (تورلی)» را بنیان نهادند و همچنین عده‌ای دیگر از شهر افوس جهت حفظ دین مسیحیت در «داشکسن» -که یک روستای ارمنی‌نشین متعصب به دین مسیحیت بود- سکنی گزیدند، و نیز عده‌ای به دلایل نامعلوم آبادی‌های «آغچه» و «بوئین» را بنا کردند. پس از حمله کریم خان زند به گرجی‌های فریدون‌شهر، ساکنان آن به روستاهای «سیبک»، «چقیورت» و «نهضت‌آباد» مهاجرت کردند. همچنین بخشی از گرجی های فریدن که پیشتر در شهر فریدونشهر زندگی می کردند در روستای صادقیه زندگی می کنند. بررسی های غیر رسمی حکایت از آن دارد که جمعیت گرجی‌های فریدن حدود ۱۰۰٬۰۰۰ تن است. البته بخشی از گرجی ها در سال های اخیر از منطقه به دیگر شهرهای کشور مثل اصفهان و تهران مهاجرت کرده اند.

قشقاییها

ترک‌های قشقایی در شهرستان چادگان زندگی می‌کنند. البته اقلیت‌های قومی دیگری همچون گرجی‌ها نیز در چادگان زندگی می‌کنند. در چند روستا نیزارمنی‌ها به همراه لرها حضور دارند. قشقایی‌ها در فریدن به زبان ترکی قشقایی صحبت می‌کنند.

بختیاری‌ها

بختیاری‌ها در فریدن بیشتر از شاخه چهارلنگ و طایفه‌های موگویی، محمود صالح و کیان ارثی هستندکه در مناطق پیشکوه وپشتکوه موگویی و دهستان‌های عشایر و چشمه لنگان و قعله سرخ فریدونشهر، بخش چنارود چادگان، و مناطقی از شهرستان فریدن و بوئین میاندشت ساکن هستند.

آذری ها

سابقه حضور آذربایجانی‌ها در فریدن به زمان انتقال پایتخت توسط شاه عباس بر می‌گردد؛ و در روستاهای جاندره، دره ساری، هندوکش، دره بید، دره حوض، ماهورک؛ تیرکرت، چهلخانه، ده رجب، قلعه خواجه، قلعه بهمن، برف انبار، خمسلو، ازون بولاغ، سواران، غرغن، سفتجان، بلمیر، نماگرد، موغان، اسکندری، دهق، سینگرد، کمیتک، قلعه شاهروق،حصور، نهر خلج و… وجود دارند که نیای آذربایجانی دارند و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند. شکی نیست که آذربایجانی‌های فریدن از آذربایجان کوچ داده شده‌اند. آذری‌های فریدن مانند سایر آذری‌ها عزاداری‌های با شکوهی در محرم دارند. آن‌ها پوشش نزدیک به سایر آذربایجانی‌ها دارند. در میان آذری‌ها فریدن چهره‌های زاغ و بور نسبت به سایر مناطق استان اصفهان بیشتر به چشم می‌خورد. 

ارمنی‌های فریدن

از حدود بیست روستای بنیان‌گذاری شده توسط ارامنه در فریدن، فقط روستای زرنه در شهرستان بوئین و میاندشت ارمنی‌نشین باقی‌مانده و همچنین چند خانوار ارمنی نیز در روستای خویگان علیا زندگی می‌کنند که تنهای روستای ایران است که دارای سه کلیسا است.

مهم‌ترین صنایع دستی این شهر بافته‌های داری، زرگری و قلم زنی و کنده کاری روی سنگ می باشد. لبنیات، خامه، کشک، دف‌های محلی و قالیچه از جمله سوغات‌های فریدن است.

روستای گردشگری موغان در فریدن

روستای موغان با آب و هوای خنک،پاک و مطبوع ،با بافتی قدیمی و روستایی، طبیعتی سرسبز در کنار رودخانه پلاسجان ، مکانهای دیدنی وتاریخی و اقامتگاهی زیبا و سنتی مانند بومگردی پلاسجان یک مقصد ایده آل برای یک سفر کوتاه مدت.

کلیسای سنت نشان فریدن

کلیسای سنت نشان مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان فریدن، بخش مرکزی، دهستان ورزق جنوبی، روستای غرغن، ۱۲ کیلومتری شهر داران واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کلیسای گئورگ فریدن

کلیسای حضرت گئورگ مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فریدن، بخش مرکزی، دهستان ورزق جنوبی، روستای سواران، ۱۵ کیلومتری شهر داران واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

روستای دره بید فریدن

از دیگر تفرج گاههای استان اصفهان منطقه “دره بید بالا” است.این ناحیه مراتع نزدیک به روستایی ست به همین نام از توابع فریدن. از سه راهی دامنه که به سمت خوانسار حرکت کنید قبل از منطقه معروف گلستان کوه جاده فرعی این روستاست. از روستا تا آلاچیقهای تعبیه شد یک راه خاکی و سنگلاخی پر شیب است که می تواند به خودرو شما(اگر مناسب نباشد) آسیب وارد کند.

در اوایل اردیبهشت این منطقه غرق در گلهای لاله واژگون است.این گل ها از گونه های بسیار آسیب پذیر طبیعتند و کندن حتی یک شاخه از آنها به محیط زیست آسیب می رساند.در ضمن این گل ها مدت کوتاهی بعد از چیده شدن از بین می روند. زمان بازدید از این بهشت کوچک از اواخر فروردین تا اوایل تابستان است.البته در اوایل بهار سرسبزی بیشتری دارد و لاله های واژگون هم در آن زمان می رویند.

بیشه زارهای فریدن

از دیگر مناطق مستعد گردشگری رودخانه پلاسجان میباشد که از سمت شهرستان فریدونشهر از غرب به شرق و به سوی سد زاینده رود در جریان می باشد که با توجه به انتقال آب چشمه لنگان و همچنین در آینده انتقال آب خندگستان از این مسیر در تمامی فصول آب بسیار خوبی در آن جریان خواهد داشت. علی ایحال این رودخانه به لحاظ عبور از فی مابین روستاهای مختلف با پیچ و خمهای زیاد و بیشه زارها و چمن زارهای فراوان طبیعی زمینه مستعدی برای پذیرائی گردشگران و دوستداران طبیعت را دارا بوده که با سرمایه گذاری در حاشیه آن موجبات توسعه و رونق گردشگری در حاشیه رودخانه خواهد گردید.وجود بیشه های پراکنده و کوهستانهای سر به فلک کشیده ، بیشه ها و مرغزارهای بسیارزیبا انواع گلهای وحشی و حیواناتی چون خرس ، گراز ، بز کوهی ،روباه و… از جاذبه های گردشگری این منطقه است .

سد و سراب آغچه فریدن

روستای آغچه واقع در بخش بوئین میاندشت در فاصله در حدود ۱۵ کیلومتری غرب از مرکز بخش و ۴۲ کیلومتری از مرکز شهرستان با جمعیت ۱۳۰۰ نفری از گرجی زبانان یکی از روستاهای زیبای منطقه بوده با دارا بودن چشمه هائی پر آب معروف به سراب آغچه در منتهی الیه روستای آغچه و در دل کوه با ارتفاعات بسیار زیبا و مشرف بر منطقه ، مراتع غنی و سرسبز ، چشمه های جوشان و رودخانه خروشان با عبور از میان تاکستانهای وسیع واقع در دره ای سر سبز و زیبا و در سالهای اخیر احداث سد ذخیره ای در حاشیه جاده و در مدخل ورودی روستا یکی از مناطق بسیار مستعد و با پتانسیل برای جذب توریست و گردشگر میباشد چنانچه هر ساله بخصوص در فصول بهار و تابستان پذیرای گردشگران فراوانی از نقاط مختلف است.

امامزاده سلطان سید محمد فریدن

امامزاده سلطان سید محمد در روستای ننادگان در 51/32 عرض شمالی و 21/50 طول شرقی و 2230 متر ارتفاع از سطح دریا در 25 کیلومتری شهر داران در جنوب غربی شهرستان فریدن واقع گردیده است ، امامزاده سلطان سید محمد (ع) با توجه به اعتقادات مردمی و اهالی محل نسبت شریفش با واسطه به حضرت امام موسی بن جعفر (ع) می رسد . ساختمان بقعه قدیمی امامزاده در سال 1368 تخریب و اقدام به نوسازی بقعه گردیده است.

امامزاده عبدالله و ابراهیم فریدن

امامزاده عبدالله و ابراهیم (ع) از فرزندان موسی بن جعفر (ع) در روستای دامنه شهرستان فریدن در 1/33 عرض شمالی و 29/50 طول شرقی و 2250 متر ارتفاع از سطح دریا در 12 کیلومتری شرق شهر داران واقع است . روستای دامنه در سال 1376 به جرگه شهرهای کشور پیوست بقعه امامزاده عبدالله و ابراهیم (ع) در شرق شهر در میان مزارع کشاورزی دشت دامنه واقع گردیده است . بنا بر اعتقادات مردمی امامزاده ابراهیم (ع) درون چاهی است که بر روی آن ضریح نصب و امامزاده عبدالله (ع) نیز دارای قبر و بر روی قبر ایشان ضریحی چوبی نصب گردیده است . ساختمان قدیمی بقعه در سال 1369 تخریب و اقدام به نوسازی بقعه نموده اند . این بقعه در مسیر جاده اصفهان – خوزستان واقع گردیده است و از جاده اصلی تا امامزاده نیز دارای جاده ای ویژه است . ساختمان در میان دشت حاصلخیز دامنه دارای موقعیت ممتازی است . در چند صدمتری ساختمان امامزاده تپه ای باستانی وجود دارد به نام تل بزرگ که هنوز مورد کاوش قرار نگرفته است . اعتقاد بر این است که مکان اولیه آبادی در میان دشت قهیز و مجاور امامزاده عبدالله و ابراهیم (ع) بوده است.

انتهای پیام