تلسکوپ فضایی جیمز وب بار دیگر مرزهای شناخت بشر از جهان را جابهجا کرده و این بار دقیقترین نقشه تاریخ از شبکه کیهانی یا تار و پود عظیم جهان را آشکار ساخته است؛ ساختاری غولآسا که کهکشانها را در سراسر کیهان به یکدیگر متصل میکند. این نقشه بیسابقه تصویری از جهان را در زمانی نشان میدهد که تنها حدود یک میلیارد سال از عمر آن گذشته بود؛ دورهای بسیار نزدیک به سپیدهدم کیهانی.
به گزارش ساینس دیلی، اخترشناسان با استفاده از دادههای تلسکوپ فضایی James Webb Space Telescope و در قالب پروژه عظیم COSMOS Web موفق شدند گستردهترین و دقیقترین مطالعه از ساختار بزرگمقیاس جهان را انجام دهند. این پژوهش توسط گروهی از دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید هدایت شده و نتایج آن در نشریه علمی The Astrophysical Journal منتشر شده است.
شبکه کیهانی در واقع اسکلت اصلی جهان به شمار میرود؛ ساختاری عظیم متشکل از رشتهها و صفحات غولآسایی از ماده تاریک و گاز که کهکشانها و خوشههای کهکشانی را به هم متصل میکنند. در میان این رشتهها نیز حفرههای عظیم و تقریبا خالی موسوم به خلاهای کیهانی قرار گرفتهاند. دانشمندان معتقدند کل معماری جهان بر پایه همین شبکه عظیم شکل گرفته است.
پژوهشگران در این مطالعه از پروژه COSMOS-Web استفاده کردند؛ بزرگترین برنامه رصدی عمومی اجراشده با جیمز وب. این پروژه بخشی از آسمان به وسعت تقریبی سه قرص کامل ماه را با دقتی فوقالعاده بررسی کرده تا چگونگی شکلگیری و تکامل کهکشانها در دل شبکه کیهانی طی ۱۳.۷ میلیارد سال گذشته مشخص شود.
حسین حاتمنیا، پژوهشگر ارشد این مطالعه از دانشگاه کالیفرنیا و رصدخانههای کارنگی اعلام کرد جیمز وب دید بشر نسبت به جهان را کاملا متحول کرده است. به گفته او این نخستین بار است که دانشمندان میتوانند تکامل کهکشانها را در ساختارهای رشتهای و خوشهای شبکه کیهانی از دوران اولیه جهان تا جهان نزدیک امروزی دنبال کنند.
تلسکوپ جیمز وب که در سال ۲۰۲۱ پرتاب شد به لطف حساسیت بسیار بالا و ابزارهای فروسرخ پیشرفتهاش قادر است کهکشانهای بسیار کمنور و دوردست را مشاهده کند؛ اجرامی که پیشتر حتی برای تلسکوپ هابل نیز قابل مشاهده نبودند. این توانایی به دانشمندان اجازه داده تا به اعماق تاریخ کیهان نفوذ کنند و حتی از میان ابرهای ضخیم غبار کیهانی نیز تصویربرداری انجام دهند.
بهرام مبشر، استاد برجسته فیزیک و نجوم دانشگاه کالیفرنیا و از اعضای اصلی این پروژه میگوید دادههای جدید جیمز وب جزئیاتی را آشکار کردهاند که در تصاویر تلسکوپ هابل کاملا محو یا در هم ادغام شده بودند. او توضیح داد ساختارهایی که پیشتر به صورت یک توده مبهم دیده میشدند اکنون به شبکهای پیچیده از رشتهها و زیرساختارهای مجزا تبدیل شدهاند.
به گفته پژوهشگران این جهش بزرگ علمی به دو ویژگی کلیدی جیمز وب مربوط میشود: نخست توانایی شناسایی تعداد بسیار بیشتری از کهکشانهای کمنور در یک بخش کوچک از آسمان و دوم اندازهگیری بسیار دقیق فاصله این کهکشانها. این دقت بالا باعث شده هر کهکشان دقیقا در جایگاه زمانی خود در تاریخ کیهان قرار بگیرد و در نتیجه نقشهای سهبعدی و بسیار شفاف از شبکه کیهانی ساخته شود.
دانشمندان همچنین اعلام کردهاند که مطابق سنت علم باز تمام دادههای این پروژه در اختیار عموم قرار گرفته است. این اطلاعات شامل نقشههای ساختار بزرگمقیاس جهان فهرستی از حدود ۱۶۴ هزار کهکشان، دادههای مربوط به چگالی کیهانی و همچنین ویدیویی از روند تکامل شبکه کیهانی طی میلیاردها سال گذشته میشود.
این دستاورد میتواند به دانشمندان کمک کند درک عمیقتری از نحوه شکلگیری کهکشانها نقش ماده تاریک در معماری جهان و حتی روند تحول کیهان از نخستین دوران پیدایش تا امروز به دست آورند؛ موضوعی که یکی از مهمترین پرسشهای علم نجوم مدرن محسوب میشود.
انتهای پیام/