پژوهشگران در یک مطالعه گسترده و بیسابقه با استفاده از فناوری تکسلولی موفق شدند تفاوتهای پنهان و عمیق میان سیستم ایمنی زنان و مردان را شناسایی کنند؛ تفاوتهایی که میتواند توضیح دهد چرا زنان بسیار بیشتر از مردان به بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس مبتلا میشوند. این تحقیق که توسط دانشمندان موسسه تحقیقات پزشکی گاروان و دانشگاه UNSW سیدنی انجام شده، نشان میدهد بیش از هزار کلید ژنتیکی در سلولهای ایمنی زنان و مردان عملکرد متفاوتی دارند و همین موضوع میتواند خطر التهاب و بیماریهای خودایمنی را در زنان افزایش دهد.
به گزارش ساینس دیلی، بیماریهای خودایمنی زمانی رخ میدهند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای سالم حمله میکند. یکی از شناختهشدهترین این بیماریها لوپوس است که طبق آمار، زنان را تا ۹ برابر بیشتر از مردان درگیر میکند. با وجود سالها تحقیق دلیل دقیق این اختلاف جنسیتی همچنان مبهم باقی مانده بود.
نتایج این مطالعه که در نشریه علمی معتبر The American Journal of Human Genetics منتشر شده نشان میدهد تفاوتهای ایمنی میان زنان و مردان بسیار پیچیدهتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد.
پژوهشگران میگویند این یافتهها نهتنها درک دانشمندان از بیماریهای خودایمنی را تغییر میدهد بلکه میتواند مسیر درمانهای شخصیسازیشده را در آینده هموار کند.
سیهان یازار پژوهشگر اصلی این مطالعه از موسسه گاروان میگوید: یافتههای ما نشان میدهد سیستم ایمنی باید با در نظر گرفتن تفاوتهای جنسیتی مطالعه شود. با اینکه میدانیم سیستم ایمنی زنان و مردان متفاوت عمل میکند بسیاری از تحقیقات همچنان این تفاوتها را نادیده میگیرند و همین مسئله میتواند درک ما از بیماریها و حتی روشهای درمانی را دچار سوگیری کند.
در گذشته بیشتر مطالعات تفاوتهای ایمنی زنان و مردان بر اساس آزمایشهای کلی خون انجام میشد؛ روشی که میانگین فعالیت تعداد زیادی سلول را بررسی میکند و ممکن است تفاوتهای مهم در سطح سلولی را پنهان کنداما فناوری جدید تجزیهوتحلیل تکسلولی به دانشمندان اجازه میدهد عملکرد هر سلول ایمنی را بهصورت جداگانه مطالعه کنند.
در این پژوهش دانشمندان بیش از ۱.۲۵ میلیون سلول ایمنی موجود در خون نزدیک به هزار فرد سالم را بررسی کردند. این افراد بخشی از پروژه بزرگ استرالیایی OneK۱K بودند که تاثیر ژنتیک بر رفتار سلولهای ایمنی را مطالعه میکند.
نتایج نشان داد مردان تعداد بیشتری از سلولهای مونوسیت دارند؛ سلولهایی که نقش نخستین پاسخدهنده در سیستم ایمنی را ایفا میکنند. فعالیت ژنتیکی این سلولها بیشتر بر حفظ عملکردهای پایه سلولی و تولید پروتئین متمرکز بود.
در مقابل زنان سطح بالاتری از سلولهای B و سلولهای T تنظیمکننده داشتند؛ سلولهایی که با واکنشهای التهابی و پاسخهای شدیدتر سیستم ایمنی مرتبط هستند. همچنین در زنان مسیرهای ژنتیکی مرتبط با التهاب فعالیت بیشتری نشان دادند.
سارا بالوز استاد ارشد دانشگاه UNSW و یکی از نویسندگان اصلی پژوهش توضیح میدهد: این واکنشپذیری بالای سیستم ایمنی به زنان کمک میکند بهتر با عفونتهای ویروسی مقابله کنند، اما یک هزینه زیستی نیز دارد؛ یعنی افزایش احتمال ابتلا به بیماریهای خودایمنی. در مقابل سیستم ایمنی مردان کمتر در حالت التهابی قرار دارد و همین موضوع میتواند آنها را در برابر عفونتها و برخی سرطانها آسیبپذیرتر کند.
یکی از مهمترین بخشهای این مطالعه شناسایی کلیدهای ژنتیکی یا همان تنظیمکنندههای فعالیت ژن بود که در زنان و مردان عملکرد متفاوتی دارند. این کلیدها تعیین میکنند یک ژن تا چه اندازه فعال یا غیرفعال شود.
پیشتر تصور میشد تفاوتهای ایمنی زنان و مردان عمدتا ناشی از کروموزومهای جنسی X و Y باشد اما یافتههای جدید نشان داد بیشتر این تفاوتها روی اتوزومها یا همان کروموزومهای غیرجنسی قرار دارند؛ کروموزومهایی که بین زنان و مردان مشترک هستند.
پژوهشگران بیش از هزار مورد از این کلیدهای ژنتیکی را شناسایی کردند و دریافتند برخی از آنها مستقیما با خطر ابتلا به بیماریهای خودایمنی در ارتباط هستند. بهویژه چند تغییر ژنتیکی در زنانی مشاهده شد که با دو ژن مرتبط با بیماری لوپوس ارتباط داشتند و احتمالا میتوانند توضیح دهند چرا این بیماری در زنان بسیار شایعتر است.
دانشمندان توضیح میدهند که سیستم ایمنی بسیار واکنشپذیر همواره در وضعیت آمادهباش قرار دارد. اگرچه این ویژگی باعث واکنش سریعتر بدن به ویروسها و تهدیدها میشود اما احتمال آتش خودی را نیز افزایش میدهد؛ یعنی زمانی که سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای سالم بدن حمله میکند.
به گفته پژوهشگران ژنتیک تنها عامل دخیل در بیماریهای خودایمنی نیست و هورمونها محیط و سایر عوامل زیستی نیز نقش دارند. با این حال تفاوتهای ژنتیکی کشفشده در این مطالعه میتوانند پایه و اساس نحوه عملکرد سیستم ایمنی را تعیین کنند.
بالوز میگوید: برای نخستینبار نشان دادیم این تفاوتها در سطح کنترل ژنتیکی رخ میدهند و این موضوع لایه جدیدی از شناخت درباره سیستم ایمنی انسان ارائه میدهد.
پژوهشگران معتقدند این یافتهها میتواند توضیح دهد چرا بسیاری از درمانهای فعلی بیماریهای خودایمنی برای همه بیماران به یک اندازه موثر نیستند. امروزه بیشتر درمانها بهصورت عمومی کل سیستم ایمنی را سرکوب میکنند اما دانشمندان میگویند در آینده باید درمانها براساس ویژگیهای ژنتیکی و جنسیتی هر فرد طراحی شوند.
یازار در اینباره میگوید: یافتههای ما نشان میدهد بیماریهای خودایمنی در زنان و مردان احتمالا یکسان نیستند و بنابراین روش درمان آنها هم نباید الزاما مشابه باشد. در حال حاضر پزشکان بیشتر از رویکردی یکسان برای همه بیماران استفاده میکنند اما ما به رویکردی فراگیرتر و دقیقتر نیاز داریم.
همچنین جوزف پاول مدیر برنامه ژنومیک ترجمهای موسسه گاروان و از نویسندگان ارشد این مطالعه تاکید میکند: اگر میخواهیم پزشکی دقیق و شخصیسازیشده را به واقعیت تبدیل کنیم باید این تفاوتهای بنیادی زیستی را بهتر بشناسیم. درمانها باید نهتنها براساس نوع بیماری بلکه براساس نحوه عملکرد پایهای سیستم ایمنی هر فرد طراحی شوند.
انتهای پیام/