کفایت سرمایه روی خط قرمز؛ آیا بانک‌های ایران در برابر شوکِ بعدی مصون هستند؟ + ۳ جدول کلیدی

به گزارش برنا، بررسی شاخص‌های کلیدی عملکرد بانکی در سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که نظام بانکی ایران در مقایسه با کشور‌های توسعه‌یافته، با چالش‌های عمیقی روبروست که فراتر از نوسانات موقت، به ریشه‌های ساختاری بازمی‌گردد.

نرخ کفایت سرمایه؛ شاخص سلامت بانک

یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت یک بانک، «نرخ کفایت سرمایه» است. در حالی که استاندارد جهانی (طبق کمیته بازل) حدود ۱۲ درصد است، میانگین این نرخ در بانک‌های ایران بین ۴.۵ تا ۵ درصد نوسان می‌کند. این یعنی بانک‌های ما در برابر بحران‌های مالی بسیار آسیب‌پذیر هستند و قدرت ریسک‌پذیری لازم برای پروژه‌های بزرگ را ندارند.

ناترازی در تکنولوژی و اصرار بر شعبه‌محوری

در حالی که بانک‌های پیشرو جهان مثل به سمت «نئوبانک‌ها» و حذف فیزیکی شعب پیش می‌روند تا هزینه‌ها را کاهش دهند، در ایران شاهد رشد قارچ‌گونه شعب در گران‌ترین نقاط شهر هستیم. کارشناسان معتقدند این حجم از دارایی‌های سمی (املاک و مستغلات) باعث شده نقدینگی بانک‌ها قفل شود و نتوانند وظیفه اصلی خود یعنی حمایت از تولید را انجام دهند.

اسارت در تکالیف دولتی و نبود استقلال

کارشناسان بانکی بر این باورند که بانک مرکزی در ایران استقلال کافی ندارد. بانک‌ها اغلب به «قلک دولت» تبدیل شده‌اند و مجبور به پرداخت وام‌های تکلیفی (بدون توجیه اقتصادی) هستند. این موضوع باعث انباشت مطالبات معوق (NPL) شده که حجم آن در ایران با هیچ‌کدام از استاندارد‌های بین‌المللی سازگار نیست.

شفافیت مالی و استاندارد‌های IFRS

بانک‌های جهانی از استاندارد‌های گزارشگری مالی بین‌المللی (IFRS) پیروی می‌کنند که شفافیت حداکثری را ایجاد می‌کند. در مقابل، بسیاری از بانک‌های ایرانی هنوز در تطبیق صورت‌های مالی خود با این استاندارد‌ها مشکل دارند. همین نبود شفافیت باعث شده تا بانک‌های بزرگ دنیا از همکاری و برقراری روابط کارگزاری با ایران واهمه داشته باشند.

هدایت نقدینگی به سمت بازار‌های غیرمولد

برخلاف بانک‌های موفق دنیا که سود خود را از طریق ارائه خدمات و تسهیلات به بخش‌های مولد (صنعت و تکنولوژی) به دست می‌آورند، بانک‌های ایرانی به دلیل تورم بالا، به سمت فعالیت‌های سوداگری (ارز، طلا و زمین) سوق پیدا کرده‌اند. این رفتار نه تنها به اقتصاد آسیب می‌زند، بلکه پایداری سود خود بانک را هم در بلندمدت از بین می‌برد.

انزوای بین‌المللی و هزینه‌های گزاف تحریم

بانک‌های موفق جهانی در یک شبکه پیوسته (مثل سوییفت) با هم تعامل دارند. انزوای سیستم بانکی ایران به دلیل تحریم‌ها، باعث شده تا هزینه تراکنش‌ها افزایش یابد و امکان استفاده از ابزار‌های نوین مالی بین‌المللی فراهم نشود. این موضوع عملاً بانک‌های ما را به جزایری دورافتاده تبدیل کرده است.

کارشناسان معتقدند تا زمانی که «اصلاح ساختاری ترازنامه‌ها»، «افزایش استقلال بانک مرکزی» و «تطبیق با استاندارد‌های نوین دیجیتال» در اولویت قرار نگیرد، شکاف بین بانکداری ایران و جهان عمیق‌تر خواهد شد. موفقیت در بانکداری نوین، دیگر در گرو داشتن ساختمان‌های مجلل نیست، بلکه در گرو اطلاعات، سرعت و شفافیت است.

۳ نکته طلایی از نگاه کارشناسان برای تحلیل آمار‌های زیر بهره گرفته شده است.

 ۱. معمای سودآوری در تورم

کارشناسان می‌گویند سود‌هایی که بانک‌های ایرانی اعلام می‌کنند، اغلب «سود موهومی» است. یعنی روی کاغذ سود دارند، اما، چون تورم از نرخ سود تسهیلات بالاتر است، قدرت خرید منابع بانک در حال ذوب شدن است. در بانک‌های جهانی، سود ۲ درصدی در تورم ۱ درصدی، بسیار ارزشمندتر از سود ۲۰ درصدی در تورم ۴۰ درصدی است.

۲. بانکداری به مثابه بنگاه‌داری

یک آمار تکان‌دهنده نشان می‌دهد که بیش از ۵۰٪ از دارایی‌های بانک‌های ایران در بخش املاک، مستغلات و شرکت‌داری قفل شده است. در حالی که در بانکداری موفق جهانی، بانک صرفاً یک واسطه مالی است و اجازه ندارد بیش از حد مجاز (معمولاً زیر ۵٪) وارد دارایی‌های غیرنقدشونده شود.

۳. شکاف دیجیتال

در حالی که بانک‌های جهانی مانند (Revolut یا Monzo) با هوش مصنوعی هزینه عملیاتی هر مشتری را به حداقل رسانده‌اند، در ایران به دلیل سیستم‌های قدیمی (Legacy) و هزینه‌های بالای پرسنلی، بخش بزرگی از درآمد بانک صرف امور جاری خودش می‌شود نه خدمات به مشتری.

به هرروی به گفته بسیاری از کارشناس حوزه مالی و پولی، طبق رتبه‌بندی‌های بین‌المللی، اگر بانک‌های ایران بخواهند همین امروز با استاندارد‌های جهانی (Basel III) فعالیت کنند، بیش از نیمی از آنها نیاز به «تجدید ساختار اساسی» یا «ادغام» دارند تا از وضعیت قرمز خارج شوند.

انتهای پیام/