روزگاری که بحران آب از مرز یک چالش محیطزیستی عبور کرده و به مسئلهای اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی تبدیل شده است، برخی سیاستگذاران فرهنگی به دنبال استفاده از ابزارهایی فراتر از راهکارهای فنی و اجرایی هستند.
نمایشگاه «در ستایش آب» که از ۱۱ تا ۳۱ خرداد در موزه هنرهای دینی امام علی (ع) برگزار میشود، تلاشی در همین مسیر است؛ تلاشی برای آنکه هنر و میراث فرهنگی به بخشی از گفتوگوی عمومی درباره مصرف و حفاظت از آب تبدیل شوند.
اهمیت این رویداد در آن است که موضوع آب را صرفاً از منظر زیرساخت، مدیریت منابع یا اقتصاد مصرف بررسی نمیکند. در کشوری که شکلگیری بسیاری از سکونتگاهها، نظامهای کشاورزی و حتی مناسبات اجتماعی آن با دسترسی به آب گره خورده است، این منبع حیاتی بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایرانیان نیز به شمار میرود. از همین رو، بسیاری از کارشناسان معتقدند حل بحران آب تنها به توسعه تاسیسات و اجرای پروژههای عمرانی محدود نمیشود و بدون تغییر نگرش و الگوی رفتاری جامعه، دستیابی به نتایج پایدار دشوار خواهد بود.
نمایشگاه «در ستایش آب» تلاش کرده است این وجه فرهنگی را برجسته کند. یکی از بخشهای قابل توجه نمایشگاه، ارائه منتخبی از عروسکها و مَسکاتهای بارانخواهی و شگونآور از استانهای مختلف کشور از جمله اردبیل، کرمانشاه، کهگیلویهوبویراحمد، خوزستان، فارس، کرمان، مرکزی، کردستان، لرستان و تهران است. این آثار، تنها اشیای مردمشناختی یا نمادهای فولکلوریک نیستند؛ بلکه روایتگر بخشی از رابطه تاریخی جوامع محلی با آباند؛ رابطهای که در آن، کمآبی، باران و حفاظت از منابع طبیعی در قالب آیینها، نمادها و سنتهای فرهنگی بازتاب یافته است.
بازخوانی این میراث میتواند یادآور این واقعیت باشد که احترام به آب و پرهیز از اسراف، پیش از آنکه به توصیههای رسمی و کمپینهای تبلیغاتی تبدیل شود، در بطن فرهنگ و زندگی روزمره نسلهای گذشته حضور داشته است. از این منظر، نمایشگاه میکوشد مفاهیمی مانند صرفهجویی و مسئولیتپذیری در قبال منابع آبی را از سطح شعارهای عمومی فراتر برده و در قالب تجربهای فرهنگی و ملموس بازنمایی کند.
همزمانی برگزاری این رویداد با امضای تفاهمنامه همکاری میان معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت آب و آبفای وزارت نیرو نیز نشانهای از تلاش برای بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی در کنار سیاستهای اجرایی است. این همکاری نشان میدهد که مدیریت بحران آب به تدریج از یک موضوع صرفاً فنی به مسئلهای چندبعدی تبدیل شده و نهادهای مختلف در پی یافتن زبانهای تازهای برای ارتباط با افکار عمومی هستند.
با این حال، پرسش مهمی نیز وجود دارد؛ آیا رویدادهای فرهنگی و هنری میتوانند فراتر از فضای نمایشگاهی بر رفتار واقعی شهروندان اثر بگذارند؟ تجربههای جهانی نشان میدهد که فرهنگسازی، اگرچه به تنهایی راهحل بحرانهای پیچیده نیست، اما میتواند زمینه اجتماعی لازم برای پذیرش و اجرای سیاستهای اصلاحی را فراهم کند. در مقابل، اگر چنین برنامههایی به اقدامات مقطعی و نمادین محدود شوند، تأثیر آنها نیز کوتاهمدت خواهد بود.
شاید مهمترین اهمیت «در ستایش آب» نه در تعداد آثار یا مدت زمان برگزاری آن، بلکه در طرح این ایده باشد که مقابله با بحران آب تنها در سدها، شبکههای انتقال و برنامههای مدیریتی خلاصه نمیشود. بخشی از این مسیر از تغییر نگاه جامعه به آب میگذرد؛ تغییری که هنر، روایتهای بومی و حافظه فرهنگی میتوانند در شکلگیری آن نقشی مؤثر ایفا کنند. اینکه این تلاش تا چه اندازه به تغییر رفتار و تقویت مسئولیتپذیری عمومی منجر شود، موضوعی است که نتایج آن در آینده روشنتر خواهد شد.
انتهای پیام/