آتشبس برقرار شده و صدای انفجارها خاموش شده است، اما رد جنگ همچنان بر خاک، آب، هوا و جنگلهای ایران باقی مانده است. بررسی آمارهای رسمی و برآوردهای کارشناسی نشان میدهد دو درگیری نظامی اخیر؛ جنگ ۱۲ روزه (در خرداد و تیر۱۴۰۴) و جنگ ۴۰ روزه (از اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵)، علاوه بر خسارتهای انسانی و اقتصادی، زخمهای عمیقی بر پیکره طبیعت کشور بر جای گذاشتهاند، از انتشار دهها هزار تن آلاینده و گاز گلخانهای تا تخریب هزاران هکتار جنگل و تولید صدها هزار تن پسماند جنگی.
میلیونها لیتر سوخت در آتش، هزاران تن آلاینده در هوا
براساس گزارشهای سازمان حفاظت محیط زیست، حملات به زیرساختهای انرژی در جریان جنگ ۱۲ روزه سال ۱۴۰۴ منجر به از بین رفتن حدود ۱۹.۵ میلیون لیتر فرآورده نفتی در انبارهای سوخت شد. پیامد مستقیم این حادثه، انتشار گسترده آلایندههای خطرناک و گازهای گلخانهای در جو بود. تنها در تهران، برآوردها از انتشار حدود ۵۷۸ هزار کیلوگرم آلاینده هوا و نزدیک به ۴۷ هزار تن گاز گلخانهای حکایت دارد. همچنین آسیب به تأسیسات گازی در جنوب کشور موجب سوختن حدود ۵.۵ میلیون مترمکعب گاز طبیعی و انتشار بیش از ۱۲ هزار تن گاز گلخانهای شد.
کارشناسان معتقدند میزان انتشار آلایندهها در برخی روزهای جنگ، چندین برابر میانگین روزانه تولید آلودگی در کلانشهرهای کشور بوده و شاخص کیفیت هوا را در برخی مناطق به محدوده هشدار رسانده است.
۹ هزار هکتار طبیعت در آتش جنگ
جنگ تنها آسمان شهرها را آلوده نکرد. آمارهای رسمی نشان میدهد حدود ۹ هزار هکتار از جنگلها، مراتع و اراضی طبیعی کشور در جریان جنگ ۱۲ روزه دچار حریق یا تخریب مستقیم شدند. همچنین دستکم ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در هفت استان کشور آسیب دیدند. متخصصان منابع طبیعی میگویند که احیای پوشش گیاهی در برخی از این مناطق ممکن است بین ۱۰ تا ۳۰ سال زمان نیاز داشته باشد و بخشی از خسارتهای وارد شده به تنوع زیستی حتی غیرقابل جبران باشد.
کوههای نخاله
یکی دیگر از پیامدهای کمتر دیدهشده جنگ، حجم عظیم نخالهها و پسماندهای ناشی از تخریب ساختمانها و زیرساختهاست. براساس آمارهای رسمی، تنها در شهر تهران حدود ۱۵۰ هزار تن آوار و نخاله جنگی تولید شده است. این حجم پسماند علاوه بر هزینههای سنگین پاکسازی، خطر ورود فلزات سنگین، ترکیبات نفتی، بقایای مواد منفجره و سایر آلایندههای شیمیایی به خاک و آبهای زیرزمینی را افزایش میدهد، آلودگیهایی که ممکن است سالها بعد آثار خود را نشان دهند.
متخصصان محیط زیست معتقدند بخشی از مهمترین پیامدهای جنگ، نه در روزهای درگیری بلکه در سالهای بعد آشکار میشود. نشت سوخت از مخازن آسیبدیده، ورود مواد شیمیایی به خاک و باقی ماندن بقایای مهمات در مناطق هدف قرار گرفته میتواند کیفیت منابع آب زیرزمینی را تحت تأثیر قرار دهد. برخلاف آلودگی هوا که آثار آن سریعتر قابل مشاهده است، آلودگی خاک و آب معمولاً تدریجی و خاموش پیشروی میکند و گاه تا دههها در محیط باقی میماند.
برآوردهای نگرانکننده از ۴۰روز جنگ
ارزیابیهای رسمی درباره جنگ اخیر هنوز تکمیل نشده است اما در کنار آمارهای رسمی، برخی گزارشهای بینالمللی و ارزیابیهای کارشناسی غیررسمی درباره جنگ ۴۰ روزه که اواخر ۱۴۰۴ شروع و در فروردین ماه ۱۴۰۵ نیز ادامه داشت، تصویری نگرانکنندهتر ارائه میدهند.
بر اساس این برآوردها، تنها در حملات به پالایشگاهها و تأسیسات انرژی موجب انتشار حدود ۳۰ هزار تن دیاکسید گوگرد در یک بازه زمانی کوتاه شده است. رقمی که برخی تحلیلگران آن را با انتشار آلایندههای ناشی از یک فوران آتشفشانی بزرگ مقایسه کردهاند.
این گزارشها همچنین از افزایش ذرات معلق سمی در هوا، احتمال وقوع بارشهای آلوده در برخی مناطق شهری و رشد مراجعات مرتبط با مشکلات تنفسی در روزهای نخست جنگ خبر میدهند. با این حال، این دادهها هنوز از سوی نهادهای رسمی کشور تأیید نشدهاند.
قربانی خاموش جنگ
تجربه درگیریهای نظامی اخیر بار دیگر نشان داد که جنگ تنها جان انسانها و زیرساختهای اقتصادی را هدف قرار نمیدهد، بلکه هوا، آب، خاک، جنگلها و حیات وحش نیز بهای سنگینی میپردازند.
هفته ملی محیط زیست امسال در شرایطی فرا رسیده است که طبیعت ایران همچنان در حال تحمل آثار این خسارتهاست. اگر بازسازی یک ساختمان چند ماه یا چند سال زمان ببرد، بازسازی یک اکوسیستم آسیبدیده ممکن است چند دهه طول بکشد، واقعیتی که محیط زیست را به یکی از بزرگترین و خاموشترین بازندگان هر جنگ تبدیل میکند.
انتهای پیام/