کهگیلویه و بویراحمد به دلیل برخورداری از آب و هوای چهار فصل، سالها قطب کشت محصولات باغی از گردو تا سیب و دیگر محصولات در جنوب غرب کشور محسوب میشد با این حال، کارشناسان معتقدند همین تنوع اقلیمی از سرمای شدید در مناطق دنا و کاکان تا گرمای جنوب در گچساران و باشت – ظرفیت بیبدیلی برای کشت محصولات راهبردی جدید از جمله چغندر قند فراهم کرده است.
تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی در برخی استانهای همجوار، مدیریت توأمان آب و خاک در کهگیلویه و بویراحمد را ضروری کرد و کشت چغندر قند به عنوان یک گزینه کمآببرتر نسبت به برخی محصولات تابستانه، در دستور کار قرار گرفته است.
چغندر قند یکی از محصولات مهم در تأمین امنیت غذایی و خودکفایی کشور در حوزه تولید شکر محسوب میشود، کهگیلویه و بویراحمد با دارا بودن اقلیم متنوع شرایط منحصربهفردی را برای کشت این محصول ایجاد کرده است.
تغییرات اقلیمی سالهای اخیر نیز باعث شده الگوی کشت سنتی دستخوش تحول شود و ورود چغندر قند به تناوب زراعی استان، یک فرصت تازه برای کشاورزان منطقه محسوب میگردد.
برنامهریزی برای کشت بهاره و پاییزه
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی کهگیلویه وبویراحمد با اشاره به اینکه کشت سازمانیافته و هدفمند چغندر قند در استان از سال ۱۴۰۳ آغاز شد گفت: این طرح که در قالب «کشاورزی قراردادی» با کارخانه قند یاسوج اجرا شد.
شهرام عسکری بیان کرد: در سال گذشته، بیش از ۴۰۰ تن چغندرقند از مزارع استان برداشت شد و میانگین عملکرد هر هکتار نیز حدود ۶۵ تن بود. این عدد در مقایسه با میانگین ملی قابل قبول است و نشان میدهد که پتانسیل توسعه این محصول در استان وجود دارد.
وی افزود: این عملکرد در مقایسه با میانگین کشوری (حدود ۵۵ تا ۶۰ تن) رضایتبخش است، اما برای تثبیت الگوی کشت، نیاز به آموزش کشاورزان، تأمین نهادههای باکیفیت و گسترش سطح زیر کشت داریم.
عسکری اضافه کرد: با توجه به اینکه چغندرقند کشت بهاره در مهرماه برداشت میشود، این محصول میتواند چرخه زراعی مناسبی را برای بهرهبرداری بهتر از زمینهای کشاورزی فراهم کند و علاوه بر آن، کاهش نیاز به واردات چغندرقند به معنای کاهش هزینههای حملونقل، سوخت، و همچنین ردپای کربن است؛ موضوعی که از منظر زیستمحیطی نیز اهمیت دارد.
کهگیلویه و بویراحمد به قطب جدید چغندر قند تبدیل میشود؟
وی گفت: در صورت تأمین اعتبارات لازم، استقبال کشاورزان و تکمیل زنجیره فرآوری، برنامه افزایش سطح زیر کشت چغندر قند به ۵۰۰ هکتار در افق ۱۴۰۶ در دستور کار قرار دارد.
عسکری افزود: کشاورزان علاقهمند میتوانند با مراجعه به کارخانه قند یاسوج و انعقاد قرارداد، از بذر رایگان و خرید تضمینی محصول با نرخ مصوب سالانه بهرهمند شوند. این مکانیزم کشاورزی قراردادی، ریسک تولید را برای بهرهبرداران کاهش میدهد.
مزایای اقتصادی؛ از اشتغال تا کاهش وابستگی
پیمان باوند یکی از کارشناسان جهادکشاورزی استان هم با اشاره به نتایج سال اول کشت این محصول اظهار داشت: در سال گذشته، از سطح زیر کشت محدود چغندر قند، بیش از ۴۰۰ تن محصول برداشت شد که میانگین عملکرد ۶۵ تن در هکتار را نشان میدهد. این رقم در صورت مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه، قابلیت افزایش تا ۸۰ تن را نیز دارد.
وی بیان کرد: کشت چغندر قند در کهگیلویه و بویراحمد، فراتر از یک تغییر ساده در الگوی کشت، میتواند پیامدهای مهم اقتصادی زیادی هم برای بهرهبرداران و هم برای توسعه و دآمدزایی استان در زمینه محصولات کشورزی داشته باشد.
باوند مزایای مهم کشت چغندر قند برای کشاورزان را شامل کاهش وابستگی به محصولات پرآببر؛ چغندر قند در مقایسه با برخی محصولات تابستانه، نیاز آبی به نسبت مدیریتپذیرتری دارد و با روشهای نوین آبیاری، بازده اقتصادی مناسبی ایجاد میکند، تنوعبخشیدن به الگوی کشت؛ ورود چغندر قند به چرخه زراعی، از فشار بر زمینهای زیر کشت دائمی مرکبات و گردو کاسته و خاک را از فرسودگی و آفات تکراری نجات میدهد و قابلیت کشت در ۲ اقلیم سرد و گرم اعلام کرد و گفت: برخلاف بسیاری از محصولات باغی که محدود به منطقه خاصی هستند، چغندر قند در مناطق سردسیری (مانند سیسخت، مارگون و پاتاوه) و همچنین مناطق گرمسیری استان قابل کشت است.
وی اشتغالزایی فصلی و دائم در مناطق روستایی و عشایری استان، فعال شدن زنجیره حمل و پشتیبانی(لجستیک) بین مزرعه و کارخانه قند یاسوج، کاهش هزینههای تأمین مواد اولیه کارخانه قند استان، افزایش درآمد کشاورزان با جایگزینی چغندر قند به جای محصولات کمبازده، کاهش مهاجرت روستایی با ایجاد ارزش افزوده در محل تولید را از مزایای مهم توسعه کشت چغندر قند در استان اعلام کرد.
چالشها و راهکارهای پیش رو
این کارشناس بیان کرد: کشت چغندر قند با وجود مزایای متعدد، در استان با چالشهایی نیز مواجه است که نبود صنایع تبدیلی تکمیلی جذب سرمایهگذار برای اتصال مزرعه به فرآوری، کمبود بذر هیبرید مرغوب، توزیع بذرهای وارداتی استاندارد با نظارت جهاد کشاورزی، هزینه بالای حمل تا کارخانه ایجاد ایستگاههای تجمیع محصول در شهرستانهای گرمسیر و سردسیر، ناآشنایی کشاورزان با کشت مکانیزه، برگزاری دورههای ترویجی و مزرعههای الگویی از مهمترین این چالشها است.
کشت قراردادی چرخه معیوب تولید را اصلاح کرده است
یکی از کشاورزان چغندرقندکار کهگیلویه وبویراحمد راهاندازی کارخانه قند را یک معامله ۲ سر برد هم برا سرمایهگذار و هم برای بهرهبردار دانست و گفت: کشاورزان با کشت قراردادی چغندر قند در استان علاوه بر اصلاح چرخه معیوب تولید و کاهش ریسک کشاورزان کارخانههای طرف قرارداد با تعهد در خرید محصول و تأمین نهاده از مزایای بهینه این طرح بهرهمند میشوند.
مهدی افراز تصریح کرد: با این مدل، دیگر نگران نوسان قیمت و بازار نیستم کارخانه بذر و کود مورد نیاز را میدهد و من فقط روی کیفیت محصول تمرکز میکنم.
یک کشاورز دیگر که در طرح مشارکتی با یک کارخانه قند شرکت کرده است اظهار داشت: اگر حمایت جهادکشاورزی و همکاری کارخانه ادامه یابد، میتوانیم دوباره استان را به قطب تولید چغندرقند تبدیل کنیم، فقط نیاز به تسهیلات برای خرید ماشینهای کشاورزی داریم.
علی حسینی ادامه داد: کشت قراردادی چغندرقند افزون بر کاهش واردات و هزینه های حمل ونقل، به دلیل برداشت در مهرماه، امکان کشت مجدد زمین را نیز فراهم می کند و از منظر زیست محیطی، کاهش ردپای کربن یکی دیگر از دستاوردهای این روش است.
مدیر زراعت جهادکشاورزی کهگیلویه و بویراحمد از توسعه کشت چغندرقند در استان با ۲ رویکرد بهاره و پاییزه خبر داد و گفت: چغندرقند به عنوان یک محصول صنعتی و راهبردی، در ۲ فصل متفاوت و متناسب با شرایط اقلیمی مناطق مختلف استان کشت میشود این تنوع کشت، نشاندهنده برنامهریزی دقیق برای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیتهای آب و هوایی استان است.
کشت پاییزه در گرمسیرها؛ گچساران و باشت در خط مقدم
سالار حبیبپور با اشاره به آغاز کشت پاییزه در سال گذشته، بیان کرد: کشت پاییزه از اواخر مهر ماه تا تیرماه در مناطق گرمسیری انجام میشود و این الگو را برای نخستین بار در شهرستانهای گچساران و باشت که بر اساس آمار ارائه شده، سطح زیر کشت پاییزه در گچساران ۵۵/۵ هکتار و در باشت ۱۲/۵ هکتار بود.
وی اضافه کرد: این۲ شهرستان با مجموع ۶۸ هکتار، میزبان ۱۲ بهرهبردار (۶ نفر در هر شهرستان) هستند که نشان از استقبال کشاورزان از این الگوی نوین دارد.
کشت بهاره در سردسیرها؛ بویراحمد، دنا و مارگون
حبیبپور در ادامه به کشت بهاره اشاره کرد و گفت: برای مناطق سردسیری مانند بویراحمد، دنا و مارگون، پس از اتمام یخبندانها و سرمای بهاره میتوان اقدام به کشت کردکه زمان مناسب از نیمه دوم فروردین تا پایان اردیبهشت است، یعنی زمانی که متوسط دمای روزانه هوا به ۱۲ تا ۱۸ درجه سانتیگراد برسد.
وی تصریح کرد: با توجه به راه اندازی دوباره کارخانه قند یاسوج این رویکرد، استفاده از ظرفیت مناطق کوهستانی را برای تولید چغندرقند فراهم کرده و زنجیره کشت را در استان تکمیل میکند.
پیشبینی برداشت ۴۰۸۰ تن و نظارت کارشناسی
حبیب پور با اشاره به مزایای کشت قراردادی چغندرقند، گفت: امسال سطح زیر کشت این محصول در استان با توزیع بذر رایگان و تضمین خرید، افزایش چمگیری یافت.
معاون تولیدات جهاد کشاورزی با اعلام اینکه برداشت چغندرقند از آخر خرداد ماه آغاز میشود، پیشبینی کرد که از کل اراضی استان، چهار هزار و ۸۰ تن غده چغندرقند برداشت شود.
وی اظهار داشت: برای تضمین کیفیت محصول و استانداردهای صنعتی، یک کارشناس از مدیریت زراعت سازمان جهاد کشاورزی به کارخانه قند معرفی شده است تا بر فرآیند عیارسنجی چغندر نظارت کند که این اقدام، گامی مؤثر در جهت افزایش بهرهوری و اطمینان از کیفیت محصول تحویلی به صنایع تبدیلی است.
کارخانه قند یاسوج امروز در حالی مسیر احیا را با موفقیت پشت سر میگذارد که مدیرعامل آن، با توجه به توسعه کشت چغندر قند در این استان عبور از «تابوی تعطیلی» را بزرگترین دستاورد میداند و تأکید میکند: «کارخانه قند یاسوج مرحله طفولیت خود را پشت سر گذاشته و اکنون به طور کامل روی پای خود ایستاده است.
مدیرعامل کارخانه قند با اشاره به توسعه کشت چغندر قند، در مناطق مختلف استان تصریح کرد: به موازات راهاندازی کارخانه، از پاییز ۱۴۰۲ عقد قرارداد با مناطق دارای کشت پاییزه (شهرستانهای دزفول، شوش، چرخه، منطقه رستم، ممثنی و گچساران) آغاز شد.
آرش محمد قاسمی بیان کرد: میزان کشت پاییزه از ۶۲ هزار تن در سال ۱۴۰۳ به ۷۲ هزار تن در سال ۱۴۰۴ رسید و پیشبینی میشود امسال به ۸۰ هزار تن افزایش یابد؛ که سالانه ۱۰ هزار تن به ظرفیت کشت پاییزه افزوده شده است.
وی در خصوص عملکرد تولیدی کارخانه تصریح کرد: با مصرف حدود ۴۰ هزار تن چغندر قند، چهار هزار و ۸۰۰ تن شکر و همچنین دو هزار و ۷۰۰ تن تفاله خشک (خوراک دامهای صنعتی) تولید شده است.
وی اضافه کرد: در حال حاضر کارخانه به صورت ۲۴ ساعته و بدون مشکل تا یک هزار و ۱۰۰ تن در روز فرآوری دارد و در برخی روزها از این ظرفیت نیز عبور کرده است.
