به گزارش برنا، طی سالهای اخیر همزمان با افزایش نرخ ارز و رشد تورم، بخش قابل توجهی از سرمایههای مردم به شکل دلار، یورو، طلا و سایر داراییهای سرمایهای از چرخه تولید خارج شده است. برآوردهای مسئولان و کارشناسان نشان میدهد حجم ارزهای خانگی بین ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار است و برخی مسئولان نیز رقم ۲۵ میلیارد دلار را اعلام کردهاند. این رقم معادل چندین برابر بودجه عمرانی بسیاری از استانهای کشور است و در صورت هدایت به بخش تولید، میتواند به یکی از بزرگترین منابع تأمین مالی صنعت تبدیل شود.
شهرکهای صنعتی، قربانی کمبود نقدینگی
بیش از ۹۵۰ شهرک و ناحیه صنعتی در کشور فعالیت میکنند و دهها هزار واحد تولیدی در آنها مستقر هستند. این واحدها سهم قابل توجهی در اشتغال، تولید و صادرات غیرنفتی دارند، اما طی سالهای اخیر با مشکلات متعددی از جمله کمبود سرمایه در گردش، افزایش قیمت مواد اولیه، نوسانات نرخ ارز، قطعی برق و افزایش هزینه انرژی روبهرو بودهاند.
بر اساس آمارهای رسمی، بخش مهمی از واحدهای صنعتی با ظرفیتی کمتر از توان واقعی فعالیت میکنند و برخی نیز به دلیل کمبود نقدینگی یا فرسودگی تجهیزات، امکان توسعه خطوط تولید خود را از دست دادهاند. کارشناسان معتقدند تأمین منابع مالی پایدار، مهمترین نیاز امروز صنایع مستقر در شهرکهای صنعتی است.
اگر تنها ۲۰ درصد ارزهای خانگی جذب شود
محاسبات کارشناسی نشان میدهد اگر تنها ۲۰ درصد از ارزهای خانگی وارد صندوقهای سرمایهگذاری ارزی شود، حدود ۵ میلیارد دلار منابع جدید برای بخش تولید فراهم خواهد شد. چنین رقمی میتواند بخش مهمی از نیاز صنایع صادراتمحور به سرمایهگذاری، خرید ماشینآلات، واردات مواد اولیه و توسعه خطوط تولید را تأمین کند.
اقتصاددانان میگویند این منابع، در صورت مدیریت صحیح، نهتنها به افزایش ظرفیت تولید کارخانهها کمک میکند، بلکه موجب رشد صادرات، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و افزایش درآمدهای ارزی کشور نیز خواهد شد.
تجربه کشورهای موفق چه میگوید؟
در بسیاری از کشورهای صنعتی، بازار سرمایه نقش مهمی در تأمین مالی بنگاههای اقتصادی دارد. در اقتصادهایی مانند چین، کرهجنوبی و ترکیه، بخش مهمی از سرمایهگذاری صنایع از طریق صندوقهای سرمایهگذاری، بازار سرمایه و ابزارهای مالی انجام میشود و وابستگی بنگاهها به تسهیلات بانکی بسیار کمتر از ایران است.
در مقابل، اقتصاد ایران همچنان وابستگی بالایی به شبکه بانکی دارد؛ شبکهای که به دلیل محدودیت منابع و افزایش مطالبات، توان پاسخگویی کامل به نیازهای بخش تولید را ندارد. از این رو، صندوق سرمایهگذاری ارزی میتواند به عنوان مکمل نظام بانکی، بخشی از خلأ موجود را جبران کند.
بزرگترین مانع، اعتماد از دست رفته مردم
با وجود مزایای این طرح، کارشناسان مهمترین چالش آن را نبود اعتماد عمومی میدانند. تجربه تسویه ریالی سپردههای ارزی در سالهای گذشته، زیان گسترده بخشی از سرمایهگذاران بورس و تغییرات مکرر سیاستهای اقتصادی باعث شده بسیاری از مردم نسبت به سپردن ارزهای خود به نهادهای رسمی تردید داشته باشند.
به اعتقاد فعالان اقتصادی، موفقیت صندوقهای ارزی زمانی تضمین میشود که اصل سرمایه و سود سرمایهگذاران به همان ارز اولیه، با ضمانت بانک مرکزی و بدون محدودیت پرداخت شود. همچنین شفافیت در نحوه ارزشگذاری ارز، امکان نقدشوندگی سریع و حذف بروکراسیهای غیرضروری، از دیگر پیششرطهای موفقیت این طرح است.
فرصتی برای احیای شهرکهای صنعتی
صنایع مستقر در شهرکهای صنعتی امروز بیش از هر زمان دیگری به منابع مالی ارزانقیمت نیاز دارند. هدایت سرمایههای ارزی مردم به سمت این واحدها میتواند نوسازی ماشینآلات، تکمیل طرحهای نیمهتمام، افزایش ظرفیت تولید و توسعه صادرات را سرعت ببخشد.
کارشناسان معتقدند اگر منابع صندوقهای ارزی به پروژههای مولد اختصاص یابد، علاوه بر کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی، زمینه ایجاد هزاران فرصت شغلی جدید نیز فراهم خواهد شد.صندوق سرمایهگذاری ارزی را میتوان یکی از مهمترین ابزارهای جدید تأمین مالی تولید در سالهای اخیر دانست. موفقیت این سیاست، اما نه به حجم ارزهای خانگی، بلکه به میزان اعتماد مردم بستگی دارد. اگر دولت بتواند امنیت سرمایهگذاری، بازپرداخت ارزی و شفافیت کامل را تضمین کند، میلیاردها دلار سرمایه راکد میتواند به جای ماندن در گاوصندوقها، به موتور محرک شهرکهای صنعتی، افزایش تولید، رشد صادرات و رونق اقتصاد ایران تبدیل شود. در غیر این صورت، این طرح نیز مانند بسیاری از سیاستهای گذشته، از دستیابی به اهداف خود بازخواهد ماند.