در روزهایی که تصاویر، بیش از هر زمان دیگری روایتگر تاریخ هستند، نقش عکاسان خبری از ثبت یک قاب فراتر میرود. آنها در متن بحرانها، جنگها و رویدادهای ملی، نهتنها با خطر و فشارهای روحی روبهرو میشوند بلکه باید در چند ثانیه درباره ثبت، انتشار و روایت حقیقت تصمیم بگیرند. در چنین شرایطی، تجربه، نگاه انسانی و پایبندی به اصول حرفهای، مهمترین سرمایه یک عکاس است.
در همین راستا خبرگزاری برنا با سیدوحید حسینی، عکاس خبری، درباره تجربه عکاسی در بحران، مسئولیت ثبت تاریخ و تفاوت میان «ثبت واقعیت» و «ساختن تصویر» گفتوگویی کرده است.
حسینی با اشاره به تفاوت عکاسی در شرایط جنگی، رویدادهای خاص و موقعیتهای عادی به خبرنگار برنا گفت: در میدان جنگ، دغدغه عکاس تنها ثبت یک عکس خوب نیست بلکه همزمان باید امنیت خود، امنیت افراد حاضر در صحنه، شرایط محیط و مسئولیتی را که در قبال ثبت حقیقت بر عهده دارد، در نظر بگیرد. در عکاسی عادی، گاهی فرصت برای صبر کردن یا تکرار یک موقعیت وجود دارد، اما در جنگ و بحران، بسیاری از اتفاقات تنها در چند ثانیه رخ میدهند و دیگر هرگز تکرار نمیشوند.
این عکاس خبری با تاکید بر فشارهای روحی ناشی از حضور در مناطق جنگی، توضیح داد: جنگ تنها ویرانی ساختمانها نیست؛ درد مردم، نگرانی خانوادهها و اضطرابی که بر فضا حاکم است نیز بخشی از واقعیت صحنه محسوب میشود. عکاس باید بتواند احساسات خود را مدیریت کند، بدون آنکه نگاه انسانیاش را از دست بدهد. عکاسی جنگ، فرصتی برای آرامش و استراحت باقی نمیگذارد و عکاس باید در هر لحظه برای مواجهه با هر اتفاقی آماده باشد.
حسینی مهمترین ویژگی عکاسی بحران را «صداقت در روایت» دانست و تاکید کرد: هیچگاه به عکسسازی در عکاسی خبری و مستند اعتقادی نداشتهام. حتی اگر یک تصویر از نظر بصری جذابتر باشد، زمانی که بر پایه واقعیت نباشد، ارزشی ندارد. کار ما ساختن واقعیت نیست، ثبت واقعیت است؛ ما شاهدیم، نه کارگردان صحنه.
این عکاس خبری با بیان اینکه سختترین بخش عکاسی بحران تنها خطر انفجار یا ریزش ساختمانها نیست، گفت: تصمیمگیریهای لحظهای، دشوارترین بخش این حرفه است. عکاس باید در هر لحظه تصمیم بگیرد دوربین را به کدام سو بگیرد، چه صحنهای را ثبت کند، چه تصویری قابلیت انتشار دارد و در چه موقعیتی قرار بگیرد تا کمترین لحظه را از دست بدهد. این تصمیمها گاهی از خود عکاسی نیز سختتر هستند.
خالق عکسهای جنگ رمضان، درباره انتخاب لحظه مناسب برای ثبت تصاویر توضیح داد: این توانایی نتیجه سالها تجربه در عکاسی خبری و حضور در بحرانهای مختلف است. تجربه به مرور نوعی غریزه حرفهای در عکاس ایجاد میکند و باعث میشود بتواند رفتار مردم و روند اتفاقات را پیشبینی کرده و لحظههای تاثیرگذار را تشخیص دهد.
وی با اشاره به تجربه خود از پوشش جنگ اخیر افزود: بدون تردید عکاسانی که در جنگهای مختلف حضور داشتهاند، تجربه بیشتری در موقعیتسنجی و سوژهیابی دارند. تجربه شخصی خودم در روزهای نخست جنگ با روزهای پایانی تفاوت قابل توجهی داشته و به مرور، نگاهم در انتخاب موقعیت و سوژه پختهتر شد.
این عکاس مستند ادامه داد: برخلاف تصور بسیاری از افراد، همواره به دنبال ثبت صحنههای انفجار یا شلوغترین لحظات نبودم، بلکه تلاش کردم لحظهای را پیدا کنم که بتواند روایتگر داستان باشد. در عکاسی بحران ثبت کلیات و جزئیات هر دو اهمیت دارند و گاهی یک نگاه، یک سکوت یا یک واکنش، بیش از خود حادثه حقیقت را روایت میکند.
حسینی درباره ویژگیهای یک عکس موفق از بحران نیز گفت: نخستین ویژگی یک عکس خبری، واقعی بودن آن است. یک تصویر خوب باید بتواند حتی بدون توضیح، مخاطب را با آنچه در آن روز رخ داده آشنا کند؛ هرچند در استانداردهای حرفهای، وجود کپشن برای عکس خبری ضروری است.
وی تاکید کرد: یک عکس موفق علاوه بر برخورداری از عناصر خبری و ارزشهای زیباییشناختی، باید کرامت انسانی افراد حاضر در تصویر را نیز حفظ کند. هیچ عکسی ارزش آن را ندارد که حرمت یا حقوق شخصی افراد را خدشهدار کند.
حسینی درباره تجربه عکاسی از مراسم و رویدادهای بزرگ گفت: برخلاف تصور بسیاری از افراد، از آنجا که این مراسمها از پیش برنامهریزی شدهاند، عکاسی از آنها آسانتر نیست. عکاس باید به طور مداوم موقعیت خود را تغییر دهد، بهترین زاویه را پیدا کند، همزمان اتفاقات اطراف را زیر نظر داشته باشد و در عین حال مزاحم مردم یا روند برگزاری مراسم نشود.
وی افزود: گاهی ساعتها باید برای ثبت لحظهای منتظر ماند که تنها چند ثانیه دوام دارد و همین موضوع، استرس عکاسی در چنین رویدادهایی را افزایش میدهد. عکس خوب پیدا میشود، ساخته نمیشود.
این عکاس خبری احترام به حقوق مردم را مهمترین اصل در پوشش مراسمهای پرجمعیت دانست و گفت: حفظ کرامت و حریم شخصی افراد برای او اولویت دارد. هرچه حضور عکاس کمتر احساس شود، رفتار افراد طبیعیتر خواهد بود و در نتیجه تصاویر نیز واقعیتر ثبت میشوند. هیچگاه به عکسسازی اعتقادی نداشتهام، ترجیح میدهم لحظههای واقعی را ثبت کنم، نه اینکه صحنهای را برای گرفتن عکس خلق یا هدایت کنم.
وی درباره اهمیت ثبت رخدادهای ملی نیز گفت: عکسها تنها برای امروز نیستند و بسیاری از آنها در آینده به اسناد تاریخی تبدیل میشوند. ممکن است نسلهای آینده متنها را نخوانند، اما یک عکس ماندگار میتواند حالوهوای آن روز را بهخوبی به آنها منتقل کند؛ از همین رو، ثبت دقیق این لحظهها مسئولیتی در قبال تاریخ است.
این عکاس مستند درباره پوشش مراسم تشییع رهبر گفت: مهمترین وظیفه یک عکاس، مستندسازی صادقانه آن روز است. اگر عکاس از پیش به دنبال ثبت تصویری طراحیشده باشد، احتمال دارد مهمترین لحظه واقعی را از دست بدهد. عکاس باید منتظر شکلگیری طبیعی صحنهها بماند و تنها شاهد و ثبتکننده آنها باشد، زیرا کار ما ساختن واقعیت نیست، ثبت واقعیت است.
حسینی در پایان درباره ماندگارترین تصاویر تاریخی گفت: هیچکس نمیتواند از پیش تشخیص دهد کدام عکس در حافظه تاریخ باقی خواهد ماند. تجربه نشان داده که ماندگارترین تصاویر معمولا حاصل برنامهریزی نیستند؛ بلکه یک نگاه، یک سکوت، یک اشک، یک آغوش یا حتی جزئیاتی کوچک میتواند سالها بعد بیش از هر تصویر دیگری روایتگر آن روز باشد.
انتهای پیام/