معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تاکید بر ضرورت بازتعریف نقش صندوقهای پژوهش و فناوری، از حرکت معاونت علمی به سمت تحول نظام تامین مالی نوآوری خبر داد و گفت: در اکوسیستم فناوری تخریب خلاق یک اصل است از اینرو برخی صندوقهای کارآمد باید تقویت شوند و برخی صندوقهای ناکارآمد نیز باید حذف شوند چراکه حفظ ساختارهای ضعیف، مانعی برای توسعه زیستبوم نوآوری است.
به گزارش خبرنگار علم و فناوری برنا، رویداد هماندیشی با مدیران عامل صندوقهای پژوهش و فناوری با محوریت تبیین سیاستهای اجرایی و ضوابط حمایتی جدید با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، محمدصادق خیاطیان، رئیس هیئت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و مدیران عامل صندوقهای پژوهش و فناوری برگزار شد.
حسین افشین در این نشست با تاکید بر لزوم بازآرایی اکوسیستم تامین مالی نوآوری اظهار کرد: باید برخی صندوقهای خوب را تقویت کنیم و برخی صندوقها نیز باید حذف شوند. حتی اگر منابع بزرگی هم در اختیار داشته باشیم نمیتوانیم به شرکتهای دانشبنیان و فناور بگوییم از صندوقهایی استفاده کنند که در تامین حقوق کارکنان خود نیز با مشکل مواجه هستند.
وی افزود: اینکه صرفا به دلیل فعالیت یک صندوق در تهران یا کلانشهرها بخواهیم آن را حفظ کنیم نگاه درستی نیست. باید بپذیریم که برخی صندوقها دیگر کارکرد موثر ندارند و ادامه فعالیت آنها به نفع اکوسیستم نیست.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مفهوم تخریب خلاق گفت: ذات اکوسیستم فناوری بر پایه تخریب خلاق شکل گرفته است یعنی باید بخشی از ساختارهای قدیمی کنار بروند تا ظرفیتهای جدید ایجاد شوند. همانگونه که تاکسیهای اینترنتی جایگزین تاکسیهای تلفنی شدند، در فناوری نیز اگر از گذشته عبور نکنیم امکان رسیدن به آینده وجود نخواهد داشت.
وی ادامه داد: اگر قرار است ساختار جدیدی ایجاد شود باید حمایتها نیز هدفمند باشد. اینکه منابع محدود را بهصورت پراکنده میان همه توزیع کنیم، نتیجهای جز کاهش اثربخشی ندارد. مانند بارشی که بر زمین وسیعی میبارد، اما تنها همه را اندکی خیس میکند بدون آنکه محصول قابل توجهی به دست آید.
افشین با اشاره به بیستمین سال فعالیت معاونت علمی فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری اظهار کرد: نخستین ابلاغ معاونت علمی حدود مردادماه صادر شد و امسال وارد بیستمین سال فعالیت این مجموعه میشویم. به همین دلیل تصمیم گرفتیم سیاستهای دو دهه گذشته را مرور و درباره مسیر آینده بازنگری کنیم.
وی افزود: طی ماههای گذشته نشستهای متعددی با بخشهای مختلف برگزار شده است تا پیش از اجرای سیاستهای جدید، دیدگاهها و پیشنهادهای فعالان اکوسیستم دریافت و بررسی شود. ممکن است برخی نظرات موجب اصلاح، ویرایش یا بهینهسازی سیاستها شود، اما هدف اصلی این است که رویکردهای جدید بهصورت شفاف برای همه تبیین شود.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مثالی که پیشتر درباره شیر و آهو مطرح کرده بود گفت: در این زیستبوم، آنکه سریعتر حرکت کند، شانس بیشتری برای بقا خواهد داشت. شیر برای سیر شدن میدود و آهو برای زنده ماندن بنابراین اصل حاکم بر اکوسیستم فناوری، حرکت، چابکی و سرعت است.
وی همچنین از برگزاری نشستهای تخصصی با بنیاد ملی علم، بنیاد ملی نخبگان و سایر ارکان زیستبوم نوآوری خبر داد و گفت: برای هر بخش ارائهای اختصاصی تهیه شده تا سیاستها، رویکردها و برنامههای جدید بهصورت دقیق تشریح شود.
افشین با اشاره به بهرهگیری از تجربههای بینالمللی در طراحی سیاستهای جدید اظهار کرد: عنوان این رویکرد را تحول نظام تامین مالی نوآوری گذاشتهایم. صندوقهای پژوهش و فناوری تنها بخشی از این منظومه هستند، اما به دلیل نقش مهم آنها در تامین مالی زیستبوم تلاش میکنیم جایگاه و ماموریت آنها را متناسب با نیازهای امروز بازتعریف کنیم.
افشین در ادامه با تشریح رویکرد جدید معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری بر ضرورت تغییر نگاه به توسعه فناوری تاکید کرد و گفت: صندوقهای پژوهش و فناوری، جامعه تخصصی و پارادایم جدید اقتصاد دانشبنیان و قدرتبنیان از مفاهیمی هستند که بهصورت هدفمند بر آنها تاکید میکنیم. در حالی که اقتصاد جهان طی دهههای گذشته بر پایه دانش و نوآوری حرکت کرده، اقتصاد ایران هنوز بهطور کامل به یک اقتصاد فناور، نوآور و راهبردی تبدیل نشده است این در حالی است که جهان به سمت فناوریهایی حرکت میکند که تولید قدرت میکنند.
وی با اشاره به تحول منابع قدرت در جهان افزود: در دورهای منابع طبیعی منشا قدرت کشورها بود، سپس دولتها و ارتشهای قدرتمند نقش اصلی را ایفا کردند و پس از آن اقتصاد به مهمترین عامل قدرت تبدیل شد. امروز نیز در دههای قرار داریم که اقتصاد و داده همزمان قدرتآفرین هستند و هر کشوری که داده بیشتری در اختیار داشته باشد و حاکمیت موثرتری بر آن اعمال کند میتواند از داده، اقتصاد و در نهایت قدرت تولید کند.
معاون علمی رئیسجمهور تاکید کرد: دانش و فعالیت شرکتهای دانشبنیان زمانی ارزشمند خواهد بود که بتواند به ثروت، قدرت و اثر اجتماعی تبدیل شود.
افشین با بیان اینکه الگوی توسعه فناوری در جهان تغییر کرده است اظهار کرد: دیگر نمیتوان تنها با این نگاه که هر فرد دارای ایده یک شرکت تاسیس کند و دانشبنیان شود انتظار تحول داشت. همچنین نقش نهادهای مالی نیز نباید صرفا به پرداخت وام، تسهیلات، کمک بلاعوض، صدور ضمانتنامه یا حمایت از فروش اول محدود شود.
وی افزود: امروز دیگر این پرسش که چند شرکت دانشبنیان داریم» یا چه میزان درآمد ایجاد شده است، معیار مناسبی برای ارزیابی موفقیت نیست. در فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، داشتن هزار یا حتی دهها هزار شرکت دانشبنیان بهتنهایی به معنای دستیابی به قدرت فناورانه نیست.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به هدفگذاری برنامه هفتم توسعه برای افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان گفت: در گذشته صورت مسئله این بود که تعداد شرکتها افزایش یابد و حتی در قانون برنامه هفتم نیز از ۳۰ هزار شرکت دانشبنیان سخن گفته شده است اما این نگاه متعلق به نسل گذشته سیاستگذاری است و امروز باید فراتر از آن حرکت کنیم.
افشین با تاکید بر ضرورت نگاه زنجیرهای به فناوریهای راهبردی اظهار کرد: در حوزههایی مانند هوش مصنوعی یا فناوری کوانتوم با یک پدیده منفرد مواجه نیستیم بلکه با یک زنجیره کامل روبهرو هستیم و باید جایگاه هر بخش از این زنجیره مشخص شود.
وی ادامه داد: برای مثال در زیستفناوری و پزشکی باید مشخص باشد چه میزان زیرساخت نیاز داریم، چه تعداد بیمارستان باید در این زنجیره حضور داشته باشند و چه تعداد شرکت با چه سطحی از توانمندی باید فعالیت کنند؛ بنابراین سیاستگذاری نباید تنها بر یک حلقه از زنجیره متمرکز باشد بلکه باید کل اکوسیستم را پوشش دهد.
معاون علمی رئیسجمهور با انتقاد از شاخصهای سنتی ارزیابی عملکرد گفت: دیگر نمیتوان موفقیت را با عباراتی مانند سال گذشته این میزان وام پرداخت شد یا این تعداد ضمانتنامه صادر شد سنجید. این ادبیات متعلق به گذشته است و امروز آنچه اهمیت دارد، میزان اثرگذاری، حل مسائل کشور و تاثیر واقعی بر اقتصاد است.
وی افزود: تحول صندوقهای پژوهش و فناوری نیز باید در قالب یک تحول بزرگتر در کل اکوسیستم نوآوری تعریف شود، زیرا پارکهای علم و فناوری، دانشگاهها، نظام سرمایهگذاری، صندوقها، صنعت، سرمایهگذاران و دولت، اجزای یک منظومه واحد هستند و اصلاح یک بخش بدون اصلاح سایر اجزا نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت.
افشین با اشاره به روند تکامل صندوقهای پژوهش و فناوری گفت: زمانی که از نسلهای مختلف صندوقها سخن میگوییم منظور این نیست که این نهادها در هر دوره ماهیتی کاملا متفاوت داشتهاند بلکه صندوقها نیز مانند سایر ارکان زیستبوم نوآوری، خود را با تحولات محیطی و نیازهای جدید تطبیق دادهاند و سازوکارهای آنها به مرور تغییر کرده است.
وی افزود: بنابراین تقسیمبندی نسلهای مختلف صندوقها بیش از آنکه بیانگر تغییر ماهیت باشد نشاندهنده تغییر رویکردها و انطباق با تحولات اکوسیستم فناوری است.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تحول نقش دانشگاهها اظهار کرد: دانشگاههای نسل اول تنها ماموریت آموزشی داشتند، اما در نسل دوم پژوهش نیز به وظایف آنها افزوده شد. نسل سوم دانشگاه کارآفرین را شکل داد که در آن تجاریسازی دانش نیز مورد توجه قرار گرفت.
وی ادامه داد: در نسلهای بعدی دانشگاهها به سمت شبکهسازی، فعالیتهای بینرشتهای و در نهایت مأموریتگرایی حرکت کردند؛ به این معنا که دانشگاه دیگر صرفاً تولیدکننده علم نیست بلکه باید در حل مسائل کشور نیز نقشآفرین باشد.
افشین تاکید کرد: این تقسیمبندی از منظر نظام نوآوری و اقتصاد دانشبنیان مطرح میشود و ممکن است از دیدگاه صرفاً دانشگاهی، تعابیر دیگری برای آن وجود داشته باشد، اما واقعیت این است که دانشگاهها نیز همانند سایر اجزای اکوسیستم، مسیر تحول را طی کردهاند.
وی با تشریح تحول نقش دولت در توسعه فناوری گفت: دولتها در دورههای مختلف نقشهای متفاوتی داشتهاند. در مقاطعی، دولت با مداخله مستقیم، ایجاد زیرساخت، تامین منابع مالی و حمایت از شکلگیری صندوقها تلاش کرده است اکوسیستم نوآوری را توسعه دهد.
افشین افزود: دولت باید بسترهای لازم از جمله قوانین، بازار اولیه، مشوقهای مالیاتی و زمینه تجاریسازی را فراهم کند و در نسلهای جدید نیز حمایت از کل اکوسیستم و توسعه مناطق نوآوری را در دستور کار قرار دهد.
وی تصریح کرد: در نسل پنجم نقش دولت دیگر مداخله مستقیم نیست بلکه هدایتگری است؛ به این معنا که دولت تنها در حوزههایی وارد عمل میشود که با شکست بازار، منافع عمومی یا فناوریهای راهبردی مواجه هستیم.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به الگوهای جهانی توسعه فناوری اظهار کرد: در مدل رایج آمریکا دولت در سرمایهگذاریها دخالت مستقیم نمیکند و بیشتر نقش تسهیلگر دارد یعنی زیرساخت ایجاد میکند، تسهیلات ارائه میدهد و مسیر رشد را هموار میسازد، اما هدایت مستقیم فناوریها را برعهده نمیگیرد.
وی افزود: در این مدل فرض بر آن است که بازار میتواند بهترین مسیر را برای رشد فناوری تعیین کند؛ همانند بذری که در زمین پاشیده میشود و هر جا استعداد رشد وجود داشته باشد همانجا رشد میکند.
افشین ادامه داد: این رویکرد در بسیاری از حوزهها موفق بوده اما در فناوریهای اقتدارآفرین و راهبردی، بازار بهتنهایی قادر به هدایت توسعه نیست و نمیتواند همه نیازهای کشور را پاسخ دهد.
وی با اشاره به تجربه سایر کشورها گفت: در مقابل مدل آمریکا کشورهایی مانند چین از الگوی هدایتگر استفاده میکنند؛ به این معنا که دولت مشخص میکند کدام فناوریها اولویت دارند و حمایتهای ویژه را به همان حوزهها اختصاص میدهد.
افشین افزود: کشورهایی مانند کرهجنوبی و سنگاپور نیز از یک مدل ترکیبی بهره گرفتهاند. بهگونهای که در فناوریهای عمومی، فضای رقابتی و آزاد را حفظ کردهاند، اما در حوزههای راهبردی مانند هوش مصنوعی پیشرفته، فناوری کوانتوم و میکروالکترونیک، دولت نقش هدایتگر و سرمایهگذار اصلی را برعهده گرفته است.
وی تاکید کرد: در این الگو، دولت با اعلام اولویتهای ملی، خرید محصولات، ارائه حمایتهای مضاعف و تعریف پروژههای راهبردی مسیر توسعه فناوریهای کلیدی را هموار میکند.
معاون علمی رئیسجمهور خاطرنشان کرد: رویکردی که معاونت علمی دنبال میکند، یک مدل ترکیبی است. به این معنا که از یک سو از ایدههای نوآورانه و فعالیتهای عمومی اکوسیستم حمایت میشود و از سوی دیگر، سرمایهگذاری هدفمند در فناوریهای راهبردی در دستور کار قرار میگیرد.
وی با تشبیه این رویکرد به آبیاری قطرهای گفت: منابع کشور محدود است و نمیتوان همه بخشها را به یک اندازه حمایت کرد؛ بنابراین باید بخشی از منابع بهصورت هدفمند به حوزههایی اختصاص یابد که بیشترین ظرفیت خلق ارزش، ثروت و قدرت را دارند.
افشین در ادامه با اشاره به ضرورت بازتعریف ماموریت پارکهای علم و فناوری اظهار کرد: در نشست مشترکی که با مدیران پارکهای علم و فناوری برگزار شد، گزارشهایی درباره میزان فضای استقرار، زمینهای واگذار شده، تعداد شرکتهای مستقر و درآمدهای ایجاد شده ارائه شد که نشان میدهد همچنان بخشی از نگاه حاکم بر پارکها متناسب با نسلهای ابتدایی این نهادهاست.
وی افزود: در نسل نخست پارکهای علم و فناوری تمرکز اصلی بر ایجاد فضای استقرار برای شرکتها بود. در آن دوره این تصور وجود داشت که اگر زمین یا فضایی در مجاورت دانشگاهها برای استقرار شرکتها فراهم شود، ارتباط صنعت و دانشگاه شکل میگیرد و بسیاری از مسائل حل خواهد شد. به همین دلیل پارکها بیشتر نقش مدیر زیرساخت و مدیر ساختمان را برعهده داشتند.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: با گذشت زمان مشخص شد که صرف استقرار شرکتها کافی نیست و پارکهای علم و فناوری باید در فرآیند تجاریسازی فناوری نیز نقشآفرینی کنند.
وی تصریح کرد: در نسل دوم پارکها علاوه بر فراهم کردن فضای فعالیت، وظیفه دارند با ارائه خدمات مشاورهای، مشاوره حقوقی، شتابدهی، شبکهسازی، جذب سرمایه و سایر ابزارهای حمایتی مسیر ورود محصولات فناورانه به بازار را تسهیل کنند.
افشین خاطرنشان کرد: بر این اساس پارکهای علم و فناوری دیگر تنها محل استقرار شرکتها نیستند بلکه باید به موتور تجاریسازی فناوری و توسعه شرکتهای دانشبنیان تبدیل شوند.
وی با تاکید بر اینکه تحول در صندوقهای پژوهش و فناوری، پارکهای علم و فناوری و سایر نهادهای زیستبوم نوآوری باید همزمان دنبال شود گفت: اگر قرار است اقتصاد دانشبنیان به اقتصاد قدرتبنیان تبدیل شود همه اجزای این اکوسیستم باید متناسب با تحولات جهانی بازتعریف شوند.
معاون علمی رئیسجمهور تاکید کرد: هدف معاونت علمی از تدوین سیاستهای جدید، حرکت به سمت نظامی است که در آن حمایتها هدفمند، منابع بهینه، نقش دولت هدایتگر و ماموریت نهادهای مالی و نوآوری متناسب با نیازهای جدید کشور تعریف شود تا فناوری بتواند به خلق ثروت، افزایش قدرت ملی و حل مسائل کشور منجر شود.
انتهای پیام/