به گزارش برنا، بررسیها نشان میدهد ایران سالانه حدود ۳.۲ تا ۳.۵ میلیون تن برنج مصرف میکند و تولید داخلی بین ۲.۳ تا ۲.۷ میلیون تن برآورد میشود؛ به همین دلیل بخشی از نیاز کشور از طریق واردات تأمین میشود. با این حال کارشناسان تأکید دارند مشکل اصلی، اصل واردات نیست بلکه زمانبندی و شیوه توزیع آن است.
مدیریت نادرست بازار و فشار بر تولیدکنندگان
فعالان بازار میگویند همزمانی ورود محمولههای وارداتی با فصل برداشت، موجب افت قیمت برنج در کارخانههای شالیکوبی شده و بخشی از سود تولیدکنندگان را از بین برده است. برآوردهای میدانی نیز نشان میدهد در برخی مناطق شمالی، درآمد کشاورزان نسبت به انتظار اولیه بین ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
در همین زمینه طاهری، رئیس اتحادیه برنجفروشان بابل، با انتقاد از شیوه توزیع برنج وارداتی گفت: «مدیریت توزیع برنج خارجی باید هوشمندانه باشد. اینکه اجازه دهید برنج خارجی به استانهای شمالی وارد شود و در آنجا با تغییر کیسه، دلالان از آن سود کلان ببرند، یعنی ضربه زدن مستقیم به معیشت کشاورز ایرانی. برنج وارداتی باید در استانهای مصرفکننده توزیع شود، نه در قطبهای تولید.»
تجربه کشورهای تولیدکننده برنج چه میگوید
کارشناسان معتقدند بسیاری از کشورهای تولیدکننده برنج، برای جلوگیری از آسیب به کشاورزان، واردات را بهصورت هدفمند مدیریت میکنند.
هند با استفاده از سیاست خرید تضمینی و ذخایر راهبردی، از نوسان قیمت در فصل برداشت جلوگیری میکند.
تایلند با برنامههای حمایتی و مدیریت صادرات، تعادل بازار داخلی را حفظ میکند.
ویتنام زمان واردات و صادرات را متناسب با فصل برداشت تنظیم میکند تا تولیدکنندگان متضرر نشوند.
ژاپن با تعرفههای بالا و حمایت مستقیم از شالیکاران، از تولید داخلی محافظت میکند.
کره جنوبی نیز سهمیهبندی واردات را به گونهای اجرا میکند که بازار داخلی در فصل برداشت دچار شوک قیمتی نشود.
فعالان صنعت کشاورزی چه میگویند
در این رابطه احمد محبی فعال صنعت غذایی معتقد است مدیریت بازار برنج باید بر پایه اطلاعات دقیق تولید و مصرف انجام شود تا هم کشاورز متضرر نشود و هم مصرفکننده با کمبود کالا مواجه نشود.
مسعود بی طرف دیگر فعال صنعت غذایی نیز میگوید: واردات بیبرنامه در فصل برداشت، انگیزه سرمایهگذاری در تولید داخلی را کاهش میدهد و امنیت غذایی کشور را با تهدید روبهرو میکند.
در این بین محمد مشیری، فعالی صنعت غذایی معتقد است دولت باید با نظارت بر زنجیره توزیع و برخورد با واسطهگری، سهم واقعی سود را به تولیدکننده برگرداند.
ایمان جامعی، کارشناس اقتصاد کشاورزینیز تأکید دارد نبود سامانه رهگیری و شناسنامهدار شدن برنج، امکان سوءاستفاده و عرضه محصول خارجی به نام برنج ایرانی را افزایش داده است.
حسین حکیمی، تحلیلگر اقتصاد کشاورزی، نیز بر این باور است که سیاستهای تنظیم بازار باید همزمان از تولیدکننده و مصرفکننده حمایت کند و هرگونه تصمیم مقطعی میتواند به کاهش تولید در سالهای آینده منجر شود.
هشدار درباره برنجهای بیهویت
یکی دیگر از نگرانیهای بازار، عرضه برنجهای فاقد هویت و بستهبندیهای غیرشفاف است. کارشناسان میگویند نبود سامانه رهگیری کالا باعث شده برخی سودجویان با تغییر بستهبندی، برنج خارجی را با نام ارقام ایرانی عرضه کنند.
طاهری نیز در این باره هشدار داده و گفته است: «در حال حاضر هیچ راه ساده و قابل اطمینانی برای تشخیص برنج تقلبی از برنج اصیل وجود ندارد و مردم باید خرید خود را تنها از فروشگاههای معتبر و دارای پروانه کسب انجام دهند.»
راهکار خروج از بحران
کارشناسان برای ساماندهی بازار برنج چند پیشنهاد را مطرح میکنند؛ توقف واردات در فصل برداشت، توزیع برنج خارجی در استانهای مصرفکننده، راهاندازی سامانه رهگیری و اصالتسنجی برنج، افزایش خرید تضمینی و ذخیرهسازی راهبردی، و تشدید نظارت بر شبکه توزیع و برخورد با تغییر بستهبندی محصولات وارداتی.
به اعتقاد تحلیلگران، اگر سیاستهای تنظیم بازار با حمایت از تولید داخلی همراه نشود، کاهش درآمد شالیکاران، افت سرمایهگذاری در بخش کشاورزی و وابستگی بیشتر به واردات، از مهمترین پیامدهای پیشروی بازار برنج کشور خواهد بود.