دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهتکرار پیشنهاد داده است که مسئولیت مقابله با حزبالله را به احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، واگذار کند. این موضوع با وجود تکذیبهای دمشق، ترسها را در لبنان از دخالت نظامی مجدد سوریه زنده کرده است. اظهارات صریح ترامپ، بهنظر با تکذیب قبلی تام باراک، فرستاده آمریکا به سوریه، نیز در تناقض است. باراک گزارشهایی مبنی بر اینکه واشنگتن دمشق را برای اعزام نیرو به لبنان تحت فشار قرار داده است، «نادرست و بیدقت» خوانده بود.
آخرین اظهارات در ۲۱ ژوئن بیان شد، زمانی که ترامپ به شبکه فاکس نیوز گفت که از ناتوانی اسرائیل در شکست حزبالله بدون ایجاد ویرانی گسترده، ناامید است. ترامپ گفت: «آنها نمیتوانند کاری بکنند مگر اینکه ساختمانها را خراب کنند. من به واگذاری این کار به سوریه نزدیک شدهام.» ترامپ توضیح نداد که منظور از «واگذاری» چیست و مشخص نکرد که آیا به عملیات نظامی سوریه، میانجیگری سیاسی، اعمال فشار بر حزبالله، کنترل دقیقتر مرزها، یا همکاری با دولت لبنان اشاره دارد.
اما اظهارات او آخرین مورد از یک سری اظهارات عمومی بود که نشان میداد واشنگتن به واگذاری نقشی به دمشق در قبال این گروه لبنانی فکر کرده است. گفتههای او این برداشت را تقویت کرد که واشنگتن دمشق را به عنوان یک شریک بالقوه در تلاش برای مهار نفوذ حزبالله در لبنان میبیند.
فشار آمریکا تکذیب شد
اولین بار این موضوع در ۱۷ مارس مطرح شد، زمانی که رویترز گزارش داد واشنگتن دمشق را تشویق کرده است که اعزام نیرو به شرق لبنان برای کمک به خلع سلاح حزبالله را در نظر بگیرد. پنج نفر که از بحثها مطلع بودند به این خبرگزاری گفتند که سوریه از درگیر شدن اکراه دارد، زیرا میترسد که به جنگ منطقهای گستردهتر کشیده شود و تنشهای فرقهای را در سوریه و لبنان تشدید کند. بر اساس این گزارش، این پیشنهاد ابتدا در سال ۲۰۲۵ توسط مقامات آمریکایی و سوری مورد بحث قرار گرفته بود و در زمان شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه دوباره مطرح شد. باراک بعداً در همان روز با تکذیبی قاطع پاسخ داد.
او در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: «گزارشها در مورد تشویق ایالات متحده از سوریه برای اعزام نیرو به لبنان، نادرست و بیدقت است.» با این حال، یک منبع سوری به میدل ایست آی گفت که متعاقباً جلسهای بین الشرع و رهبران گروههای مسلح برای بررسی این گزارشها برگزار شده است. این منبع گفت: «حاضران توافق کردند که سوریه نه قصد و نه تمایلی برای مداخله نظامی در لبنان ندارد.»
یک منبع ارشد لبنانی نیز به MEE گفت که بیروت پیامهای اطمینانبخش متعددی دریافت کرده است که دمشق برنامهای برای اعزام نیرو در آن سوی مرز ندارد. این منبع گفت که مقامات سوری نشان دادهاند که برای مقاومت در برابر فشار آمریکا برای مداخله، از کمک متحدان منطقهای خود، به ویژه عربستان سعودی، قطر و ترکیه، استفاده خواهند کرد. یک منبع ارشد سوری دوم به MEE گفت که با افزایش فشار، الشرع سعی کرد با تعیین شرایطی که تحقق آنها برای آمریکا بسیار دشوار است، از خواستههای واشنگتن طفره رود.
الشرع «دوست دارد کمک کند»
ترامپ برای اولین بار در مصاحبهای با شبکه NBC در تاریخ ۵ ژوئن، بهطور عمومی نقش سوریه در لبنان را مطرح کرد. ترامپ با خواستار کارزاری «جراحیتر» علیه حزبالله شد، گفت که واشنگتن میتواند کمک کند یا «سوریه را توصیه» کند. او با تمجید از الشرع و افزودن اینکه رئیسجمهور سوریه «دوست دارد کمک کند»، گفت: «ما میتوانیم در این زمینه به آنها کمک کنیم، یا میتوانیم سوریه را توصیه کنیم.» اظهارات ترامپ به صراحت خواستار ورود نیروهای سوری به لبنان نشد. اما در جریان نشست سران گروه هفت در اِویان-له-بن، فرانسه، در ۱۶ ژوئن، رئیسجمهور آمریکا به طور قابل توجهی مستقیمتر عمل کرد.
او به خبرنگاران گفت: «من به اسرائیل پیشنهاد کردم که اجازه دهد سوریه از پس حزبالله برآید، زیرا صادقانه بگویم، فکر میکنم آنها این کار را بهتر انجام میدهند.» ترامپ از اسرائیل به دلیل صرف زمان زیاد برای شکست حزبالله و کشتن غیرنظامیان و تخریب ساختمانهای مسکونی انتقاد کرد. او همچنین گفت الشرع کار «شگفتانگیزی» در تثبیت کنترل بر سوریه انجام داده و حزبالله را «دوست ندارد».
روز بعد، زمانی که از او پرسیده شد آیا درباره حزبالله با الشرع گفتوگو کرده است، ترامپ پاسخ «بله» داد، اما از گفتن اینکه آیا رئیسجمهور سوریه با درگیر شدن موافقت کرده است، خودداری کرد و به خبرنگاران گفت که بعداً به این موضوع خواهد پرداخت. این گفتوگو نشان میداد که اظهارات ترامپ صرفاً یک پیشنهاد انتزاعی خطاب به اسرائیل نبوده، بلکه نقش احتمالی سوریه بهطور مستقیم با دمشق مطرح شده است.
دمشق نقش نظامی را رد میکند
در هفتههای اخیر، الشرع سعی کرده است با گمانهزنیهای رو به افزایش مقابله کند. او در جلسهای با بزرگان حومه دمشق در ۱۱ ژوئن، گزارشها درباره ورود قریبالوقوع سوریه به لبنان را شایعات بیاساس توصیف کرد. احمد موفق زیدان، مشاور ریاستجمهوری سوریه، بعداً به شبکه العربیه گفت که واشنگتن در جریان تشدید تنش منطقهای، پیشنهاد نقشآفرینی سوریه را مطرح کرده بود، اما دمشق هرگونه نقش نظامی یا امنیتی در لبنان را رد کرده است. او افزود که سوریه از گسترش حاکمیت دولت لبنان در سراسر این کشور حمایت میکند، اما از طریق تقویت نهادهای آن، نه با استقرار نیروهای سوری.
الشرع در مصاحبهای مفصلتر با شبکه المشهد در ۲۱ ژوئن به این موضوع پرداخت و گفت اظهارات ترامپ به اشتباه اینگونه تفسیر شده است که گویی نیروهای سوری «فردا صبح» وارد لبنان خواهند شد. او افزود که ترامپ نگرانی خود را در مورد جنگ ابراز داشته و در مورد اینکه سوریه چگونه میتواند به راهحلی امن و مسالمتآمیز کمک کند، بحث کرده است، نه اینکه خواستار حمله شده باشد. الشرع گفت اولویت سوریه پایان دادن به جنگ و بمباران اسرائیل است و دمشق رویکردهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را با واشنگتن مورد بحث قرار داده است.
او گفت: چشمانداز ما مبتنی بر حمایت مجدد از دولت لبنان، تقویت نهادهای آن، و جستجوی راهحلی است که همه به آن باور داشته باشند. ما به دنبال کانالهای اقتصادی بین لبنان و سوریه هستیم، نه کانالهای نظامی. الشرع گفت دمشق آماده گفتوگو با تمام گروههای لبنانی، از جمله حزبالله است.
الجولانی با اشاره به اینکه نقش حزبالله در جنگ داخلی سوریه «زخمی عمیق بر سوریه» وارد کرده است، گفت در صورت تأمین منافع لبنان و سوریه، با نمایندگان آن دیدار خواهد کرد. ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان، از شفافسازی الشرع استقبال کرد و گفت که این اقدام مثبت تلقی شده و به پایان گمانهزنیها درباره نقش نظامی سوریه در لبنان کمک کرده است. اطمینانبخشیهای سوریه تا حدی نگرانی فوری بیروت را کاهش داده است. با این حال، اظهارات مکرر ترامپ، همراه با روایتهای متناقض از گفتوگوهای قبلی آمریکا و سوریه، سؤالات حلنشدهای را در مورد نقشی که واشنگتن انتظار دارد دمشق در آینده حزبالله و لبنان ایفا کند، باقی گذاشته است.»
در ادامه روزنامه لبنانی «الاخبار» به نقل از منابع آگاه گزارش داد که «احمد الشرع» رئیس دوره انتقالی سوریه طی روزهای گذشته پیامی از دولت عراق دریافت کرده که در آن از وی خواسته شده است از ورود به پرونده لبنان خودداری کند. بر اساس این گزارش، بغداد در این پیام هشدار داده است که هرگونه دخالت سوریه در تحولات لبنان، بهویژه در شرایطی که آمریکا و عربستان در تلاش برای کشاندن دمشق به رویارویی با حزبالله هستند، پیامدهای مستقیمی برای خود سوریه به همراه خواهد داشت.
منابع یادشده اعلام کردند دولت عراق به دمشق اطلاع داده است که اگر شیعیان لبنان یا حزبالله از خاک سوریه با تهدیدی مواجه شوند، گروههای مقاومت عراق بیتفاوت نخواهند ماند و هر اقدام سوریه در قبال لبنان میتواند با اقدامی متقابل از سوی مقاومت عراق علیه سوریه همراه شود. این منابع افزودند: بغداد همچنین به دمشق هشدار داده است که ورود به چنین مسیری میتواند زمینهساز پیامدهای امنیتی و منطقهای گستردهای شود که نه به سود ثبات داخلی سوریه است و نه روند عادیسازی روابط این کشور با همسایگان را تقویت میکند.
طبق این گزارش، احمد الشرع در گفتوگو با مقامهای عراقی تأیید کرده است که دولت آمریکا از او خواسته است در پرونده لبنان وارد شده و علیه حزبالله موضعگیری کند، اما او این درخواست را رد کرده است. وی تأکید کرده است که دمشق قصد ورود به صحنه لبنان یا بازگشت به سیاستهای مداخلهجویانه گذشته را ندارد و حفظ ثبات داخلی سوریه و جلوگیری از گشوده شدن جبهههای جدید، اولویت اصلی دولت این کشور است.
در همین راستا جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با خبرنگار برنا درباره فشارهای ترامپ به الجولانی برای مقابله با حزبالله لبنان اظهار داشت: این درخواست در وهله نخست نشاندهنده آن است که اسرائیل با وجود تلاشهای چندساله و بهویژه در سه دهه گذشته، همچنین انجام عملیاتها و جنگهای مختلف در سالهای اخیر، نتوانسته حزبالله را تضعیف کند یا به هدف اصلی خود یعنی حذف توان نظامی این جریان دست پیدا کند.
وی افزود: درخواست آمریکا از الجولانی برای ورود به چنین مسیری، در واقع یکی از مهمترین اعترافها به شکست برنامههای نظامی اسرائیل و به بنبست رسیدن راهبردی است که هزینههای زیادی برای آن صرف شده است.
قنادباشی با اشاره به جنگ اخیر رژیم صهیونیستی علیه حزبالله لبنان گفت: در دو سال گذشته، اسرائیل ۶۶ روز علیه حزبالله جنگید و پس از شهادت سیدحسن نصرالله، بزرگترین آرایش نظامی خود را در جنوب لبنان مستقر کرد و حدود ۷۵ هزار نیرو را وارد منطقه کرد، اما در نهایت موفق به تحقق اهداف خود نشد و ناچار به پذیرش آتشبس شد.
وی ادامه داد: در ماههای اخیر نیز اسرائیل بار دیگر وارد جنگ شد و تلاش کرد حزبالله را از میان ببرد، اما این بار هم با وجود استقرار نیروهای گسترده، متحمل تلفات سنگین و خسارتهای فراوان در تجهیزات نظامی شد. مهمتر از همه، پرستیژ ارتش اسرائیل که خود را قدرتمندترین ارتش منطقه معرفی میکرد، با مقاومت یک نیروی کوچکتر و چریکی به چالش کشیده شد.
این کارشناس مسائل خاورمیانه تصریح کرد: حزبالله یک نیروی کلاسیک نظامی نیست، بلکه یک نیروی مقاومت مردمی و چریکی است، اما توانست ارتشی را که مدعی نخستین ارتش منطقه بودن بود، زمینگیر کند. بنابراین ادعای قدرت مطلق ارتش اسرائیل عملاً زیر سؤال رفت.
وی تأکید کرد: یکی از وظایف رسانهها این است که بر این واقعیت تأکید کنند که درخواست آمریکا از الجولانی برای اقدام علیه حزبالله لبنان، چه از سوی ترامپ و چه از سوی اسرائیلیها، نشاندهنده شکست تدابیر نظامی و سیاسی آنان برای تضعیف حزبالله است. این مسئله یکی از مهمترین تحولات منطقهای محسوب میشود.
قنادباشی در ادامه درباره امکان عملی شدن چنین طرحی از سوی الجولانی گفت: باید توجه داشت که مجموعه نیروهایی که در کنار الجولانی قرار دارند، دارای دیدگاههای متفاوتی هستند. بخش قابل توجهی از این نیروها معتقدند که باید موضوع فلسطین و قدس مورد توجه قرار گیرد و با توجه به برداشتهای مذهبی خود، همکاری با رژیم صهیونیستی را نمیپذیرند.
این کارشناس منطقه بیان کرد: حتی اگر الجولانی وعده همکاری علیه حزبالله را داده باشد، چنین اقدامی میتواند جایگاه او را در میان نیروهای تحت امرش تضعیف کند. به نظر میرسد استفاده از این موضوع بیشتر جنبه تبلیغاتی و سیاسی دارد. البته الجولانی سابقه طولانی در درگیریهای داخلی و کشتار مسلمانان دارد و ممکن است بخواهد همان رویکردی را که در سوریه علیه برخی گروهها دنبال کرد، علیه حزبالله نیز پیگیری کند. نیروهای نزدیک به او عمدتاً جریانهای تکفیری هستند که ممکن است در درگیریهای فرقهای انگیزههایی داشته باشند، اما از نظر سیاسی و عقیدتی، همراهی گسترده آنان با چنین طرحی بسیار دشوار است.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، سوریه امروز با مشکلات فراوان داخلی مواجه است. مردم این کشور پس از سالها جنگ انتظار دارند شرایط اقتصادی و امنیتی بهبود پیدا کند و وعدههایی که درباره بازسازی سوریه داده شده، تحقق یابد. آنها انتظار ندارند کشورشان وارد یک درگیری جدید شود.
قنادباشی گفت: سوریه با مشکلات متعددی از جمله اختلافات داخلی با برخی گروهها، چالش با کردها و دروزیها و همچنین مسائل اقتصادی روبهروست. بنابراین حداکثر چیزی که آمریکا و اسرائیل ممکن است عملاً از الجولانی بخواهند، حفظ آرامش در سوریه و جلوگیری از بازگشت این کشور به محور مقاومت باشد.
وی درباره اینکه رویارویی دمشق با حزبالله چه پیامدهایی برای منطقه خواهد داشت، اظهار کرد: باید دید آیا سوریه اساساً توانایی اجرای چنین مأموریتی را دارد یا خیر. سوریه پس از حدود یک دهه جنگ داخلی، ویرانیهای گسترده و زخمهای عمیق اجتماعی، فاقد نیروی آماده برای ورود به یک درگیری منطقهای است.
این کارشناس مسائل خاورمیانه گفت: ممکن است برخی کشورها مانند مصر یا پاکستان، با استفاده از منابع مالی کشورهای عربی و تزریق دلارهای نفتی، بتوانند نیروهایی را برای مأموریتهای منطقهای سازماندهی کنند، اما سوریه در شرایط فعلی چنین ظرفیتی ندارد.پس از سقوط دولت بشار اسد، اسرائیل بسیاری از زیرساختهای نظامی سوریه را هدف قرار داد و پادگانها، مراکز آموزشی و تأسیسات نظامی این کشور را از بین برد.
سوریه امروز حتی از نظر زیرساختی نیز امکانات لازم برای تربیت و آمادهسازی یک نیروی نظامی برای اجرای مأموریتهای منطقهای را ندارد. بنابراین ورود سوریه به تقابل با حزبالله نه از نظر نظامی و نه از نظر سیاسی، در شرایط کنونی امکانپذیر به نظر نمیرسد و بیشتر در چارچوب فشارهای سیاسی آمریکا و اسرائیل قابل ارزیابی است.
انتهای پیام/