ایجاد محیطهای دوستدار سالمند نه یک انتخاب شیک و اشرافی بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر برای گذار جامعه به سوی توسعه پایدار است. با افزایش امید به زندگی و تغییر ساختار جمعیتشناختی کشور، ایران در آستانه تجربه یکی از سریعترین دورههای سالمندی جمعیت در جهان قرار دارد.
در چنین شرایطی، گذار از رویکردهای حمایتی صرف به سمت جامعه دوستدار سالمند، زیربنای حفظ کرامت انسانی و بهرهوری این قشر ارزشمند است.
محیط دوستدار سالمند، فضایی است که با حذف موانع فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی، امکان مشارکت فعال، دسترسی عادلانه به خدمات سلامت و امنیت اجتماعی برای سالمندان فراهم میشود تا آنها به جای انزوا، بخشی پویا از بدنه جامعه باقی بمانند.
اهمیت این موضوع در سطح استان زنجان به دلیل پیشینه فرهنگی غنی و ترکیب جمعیتی خاص، دوچندان است. زنجان به عنوان استانی با سرمایههای اجتماعی بالا میتواند پیشگام پیوند میان سنتهای احتراممحور ایرانی با استانداردهای مدرن شهری برای سالمندان باشد.
این موضوع در شورای ساماندهی مشکلات سالمندان زنجان مورد بررسی کارشناسان و متولیان امر قرار گرفت.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری زنجان با بیان اینکه سند راهبردی و برنامه عملیاتی شهر دوستدار سالمند و رویکرد محلهمحوری تدوین شده است، گفت: طرح شهر دوستدار سالمند از طریق الگوی محلهمحوری پیادهسازی می شود.
لیلا ندرلو گفت: پیشنهاد شده است که یک محله در مرکز شهر زنجان به عنوان نمونه آزمایشی این طرح، انتخاب تا مدل اجرایی در آن پیادهسازی شود و سپس این طرح به سایر مناطق گسترش یابد.
وی با تأکید بر اینکه باید امور به دست مردم سپرده شود، اظهار داشت: شوراهای پیشرفت محلی به عنوان بازوهای اجرایی باید وظیفه شناسایی مشکلات و اجرای برنامههای اجتماعی و فرهنگی را برعهده بگیرند.
ندرلو با بیان اینکه این رویکرد باعث تحقق عدالت اجتماعی در توزیع منابع و خدمات میشود، خاطر نشان کرد: برنامهریزی بدون آمار دقیق، محکوم به شکست است.
وی با تاکید بر شناسایی جامعه هدف، اظهار داشت: سالمندان تنها شامل بازنشستگان نهادهای دولتی نیستند بلکه تمامی اقشار حتی در روستاها باید در محاسبات لحاظ شوند.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری زنجان ادامه داد: در این ارتباط استفاده از سامانه سیب متعلق به دانشگاه علوم پزشکی به عنوان دقیقترین منبع آماری پیشنهاد شده است.
وی با تاکید بر اینکه آمارها نباید کلی و استانی باشند بلکه باید به صورت شهرستان به شهرستان و محله به محله استخراج شود تا برنامهریزیها دقیق و بومیسازیشده باشد، خاطر نشان کرد: مدیریت بودجه و همافزایی بیندستگاهی در حوزه تأمین منابع مالی بر همافزایی نهادها اهمیت بسزایی دارد.
ندرلو اظهار داشت: دستگاههای اجرایی موظف شدهاند در موافقتنامههای خود، بخشی از بودجه را به نیازهای محلهمحور از جمله حوزه سالمندان اختصاص دهند.
وی با بیان اینکه مناسبسازی فضای شهری و سلامت با توجه به روند رو به رشد جمعیت سالمند در زنجان، یک ضرورت است، اضافه کرد: لزوم استانداردسازی معابر، بانکها و وسایل ورزشی موجود در بوستانها برای استفاده ایمن سالمندان اهمیت بسزایی دارد.
ندرلو با بیان اینکه هر دستگاه باید در جلسات، درصد پیشرفت فیزیکی پروژههای خود را اعلام کند و چالشها و نیازهای خود را برای رفع موانع ارائه دهد، افزود: سند ملی دوستدار سالمند باید متناسب با شرایط جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی استان زنجان بومیسازی شود.
وی یادآور شد: اگر اجرای طرح با گامهای کوچک مثلا ۱۰ درصد پیشرفت آغاز شود، ماندگار خواهد بود و در این ارتباط سالمندی به عنوان یک چالش عمومی اساسی است که نیازمند مدیریت یکپارچه، دادهمحور و محلهمحور است تا از طریق آن، کرامت و فعالیت اجتماعی سالمندان در جامعه حفظ شود.
مدیر کل بهزیستی استان زنجان با اشاره به سند راهبردی و برنامه عملیاتی تحقق محیط دوستدار سالمند ادامه داد: رشد جمعیت سالمندی، برنامه ریزی و هدفگذاری با محوریت تامین نیازهای این افراد را بیشتر از قبل مورد توجه قرار داده است.
مریم ندرلو افزود: به همین منظور سند ملی سالمندان کشور در سال ۱۴۰۲ تدوین شد و آمارهای رسمی سال ۱۳۹۵ حاکی از آن است که حدود ۹.۳ درصد از جمعیت فعلی کشور ما را افراد سالمند تشکیل می دهند.
به گفته وی، در سال ۲۰۱۹ از هر ۱۱ نفر در جهان یک نفر ۶۵ سال و بالاتر است، درحالیکه پیش بینی می شود این رقم در سال ۲۰۵۰ به یک نفر از هر ۶ نفر (۱۶ درصد) برسد.
وی یکی از اهداف مندرج در سند ملی سالمندان کشور را توانمندسازی سالمندان اعلام کرد و گفت: مهارت آموزی مراقبین سالمندان، ایجاد و توسعه محیطهای توانمندساز و توسعه مشارکت های اجتماعی سالمندان، ترویج و حمایت از سیاست های محیط دوستدار سالمند و افزایش دسترسی سالمندان به خدمات مورد نیاز به ویژه در بخش سلامتی و رفاهی مورد تاکید است.
مدیر کل بهزیستی استان زنجان با بیان اینکه بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، جمعیت سالمندی کشور در سال ۱۳۹۷ به هفت میلیون و ۹۳۳ هزار نفر رسیده است، گفت: در سال ۱۴۰۰ نرخ رشد سالمندی در کشور ۳.۲۵ درصد و نرخ رشد جمعیت ۱.۲۴ درصد گزارش شده، یعنی نرخ رشد سالمندان حدود ۲.۷ برابر بیشتر از نرخ رشد جمعیت است.
مریم کرمی با تاکید بر اینکه در سال ۲۰۵۰ میلادی یعنی حدود ۲۴ سال دیگر حدود ۳۰ درصد جمعیت کشورمان را سالمندان تشکیل خواهند داد، گفت: افزایش رشد سالمندی، پرداختن به مقوله شهر دوستدار سالمند را بیشتر می کند.
ندرلو با بیان اینکه از نظر علمی، شهر دوستدار سالمند شهری است که ساختار، امکانات، سیاست ها و خدمات شهری و محلی به گونه ای است که شرایط را برای سالمندی پویا و فعال فراهم می آورد و سالمندان را حمایت می کند، افزود: شهر دوستدار سالمند دارای هشت بعد را در بر می گیرد و در سه دسته اصلی محیطی اجتماعی و خدمات تشکیل شده است.
به گفته وی، در حال حاضر یک هزار و ۱۱۴ شهر در دنیا به عنوان شهر دوستدار سالمند فعالیت می کنند و در ایران تجربه شهر دوستدار سالمند در شهر اصفهان انجام گرفته و برنامه های عملیاتی آن در محلات در دست اجرا است.
مدیر کل بهزیستی استان زنجان با بیان اینکه دبیرخانه راهبردی شهر دوستدار سالمند در یکی از معاونت های اداره کل راه و شهرسازی و همچنین شهرداری شکل می گیرد، گفت: نمایندگان بهزیستی و شهرداری به عنوان مجری و اعضای ثابت دبیرخانه محسوب می شوند.
وی با بیان اینکه یکی از شهرهای استان به عنوان شهر دوستدار سالمند برابر با ضوابط تعیین شده در سند راهبردی مورد توجه قرار گرفته است، خاطر نشان کرد: چالش های مالی و بودجه ای در اجرای برنامه های مربوط به سالمندان، جزیره ای عمل کردن ادارات و فقدان یک سیستم مدیریت یکپارچه اطلاعات موجب می شود برنامه ها همپوشانی داشته باشد یا در اجرای طرحها شکاف به وجود آید.