تازهترین آمار بهرهبرداری از سدهای مخزنی کشور تا ۲۷ تیرماه سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ تصویری دوگانه از وضعیت منابع آب ایران ارائه میدهد از یک سو حجم آب ذخیرهشده در مخازن نسبت به سال گذشته ۳۸ درصد افزایش یافته و بارندگیها نیز به میانگین بلندمدت رسیده است اما از سوی دیگر کاهش ۴۴ درصدی ورودی آب به سدها افت ذخایر برخی سدهای راهبردی بهویژه در تهران و اصفهان و تداوم برداشتهای بالا نشان میدهد.
بررسی آمار رسمی بهرهبرداری از سدهای مخزنی کشور تا ۲۷ تیرماه نشان میدهد اگرچه وضعیت ذخایر آبی نسبت به سال گذشته بهبود محسوسی پیدا کرده اما این بهبود به معنای پایان بحران آب نیست. شاخصهای اصلی منابع آب بیانگر آن است که بارندگی مناسب سال آبی جاری توانسته بخشی از کمبودهای سال گذشته را جبران کند اما استمرار کاهش ورودی آب به مخازن و پراکندگی نامتوازن بارشها، همچنان مدیریت مصرف را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
مطابق این آمار مجموع ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی تاکنون به ۱۴.۴۰ میلیارد مترمکعب رسیده است در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۵.۸۷ میلیارد مترمکعب و متوسط ۱۰ ساله حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب بوده است. به بیان دیگر ورودی آب سدها نسبت به سال گذشته حدود ۴۴ درصد و نسبت به متوسط بلندمدت نزدیک به ۶۴ درصد کاهش یافته است.
در مقابل میزان خروجی آب از سدها به ۳۲.۲۰ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به ۲۷.۱۹ میلیارد مترمکعب سال گذشته افزایش نشان میدهد. این روند بیانگر آن است که به دلیل تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و همچنین نیازهای زیستمحیطی، برداشت از مخازن همچنان در سطح بالایی ادامه دارد.
با وجود کاهش ورودیها حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور اکنون ۳۱.۹۳ میلیارد مترمکعب است. رقمی که در مدت مشابه سال گذشته ۲۳.۱۴ میلیارد مترمکعب ثبت شده بود و اکنون رشد ۳۸ درصدی را نشان میدهد. همچنین این میزان حدود ۱۱ درصد بیشتر از متوسط ۱۰ ساله است که بیانگر شرایط مناسب بارش در ماههای گذشته است و توانسته ذخایر استراتژیک کشور را تا حدی تقویت کند.
بارندگی به سطح نرمال بازگشت
یکی از مهمترین نکات آمار امسال بازگشت میانگین بارندگی کشور به سطح بلندمدت است. از ابتدای سال آبی تا ۲۶ تیرماه ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور به ۲۳۶ میلیمتر رسیده که دقیقاً برابر متوسط ۵۷ ساله کشور است. در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته تنها ۱۴۶.۲ میلیمتر بود. به این ترتیب میزان بارش نسبت به سال گذشته حدود ۶۱ درصد افزایش یافته است.
با این حال توزیع بارندگی در سطح کشور یکنواخت نبوده است. استانهایی مانند تهران، قم، مرکزی، یزد، سمنان، اصفهان و سیستان و بلوچستان همچنان با شرایط متفاوتی از نظر منابع آب روبهرو هستند و همین مسئله باعث شده وضعیت سدهای مهم کشور نیز یکسان نباشد.
تهران؛ ذخایر مناسب در کنار دو سد نگرانکننده
بررسی وضعیت سدهای تأمینکننده آب تهران و البرز نشان میدهد شرایط میان سدهای این استان کاملاً متفاوت است.
سد امیرکبیر با ذخیره حدود ۱۶۵ میلیون مترمکعب اکنون ۹۲ درصد ظرفیت خود را در اختیار دارد و یکی از بهترین وضعیتها را میان سدهای بزرگ کشور ثبت کرده است. با این حال بررسی تراز ارتفاعی سد نشان میدهد سطح آب هنوز حدود چهار متر پایینتر از تراز نرمال قرار دارد و تراز فعلی آن ۱۷۶۱.۵۱ متر در برابر تراز نرمال ۱۷۶۵.۳۵ متر است.
در مقابل، سد لار همچنان مهمترین نقطه نگرانی تأمین آب پایتخت محسوب میشود. این سد تنها ۸ درصد پرشدگی دارد و با وجود ذخیره حدود ۷۶ میلیون مترمکعب فاصله قابل توجهی با شرایط مطلوب دارد. تراز فعلی سد نیز ۲۴۷۴.۳۹ متر ثبت شده که نسبت به تراز نرمال ۲۵۳۱ متر اختلاف محسوسی دارد.
سد طالقان نیز با ذخیره ۲۳۵ میلیون مترمکعب، حدود ۵۶ درصد ظرفیت خود را پر کرده و وضعیتی نسبتاً متوسط دارد.
سد لتیان با حدود ۷۹ درصد پرشدگی در وضعیت مطلوبتری قرار گرفته، اما سد ماملو تنها ۱۴ درصد ظرفیت خود را در اختیار دارد و همچنان یکی از کمذخیرهترین سدهای مهم کشور محسوب میشود.
زایندهرود همچنان فاصله زیادی با شرایط مطلوب دارد
در استان اصفهان نیز سد زایندهرود با ذخیره ۵۱۹ میلیون مترمکعب تنها ۴۲ درصد ظرفیت خود را پر کرده است. این آمار نشان میدهد اگرچه نسبت به سال گذشته وضعیت بهتری ایجاد شده اما منابع آبی حوضه زایندهرود همچنان با محدودیت جدی مواجه هستند و مدیریت مصرف در این حوضه اهمیت ویژهای دارد.
سدهای غرب و جنوب در وضعیت مطلوبتر
در مقابل، برخی سدهای غرب و جنوب کشور شرایط بسیار مناسبتری دارند.
سد دز در خوزستان با ذخیره ۲ هزار و ۳۹۹ میلیون مترمکعب به ۹۱ درصد ظرفیت مخزن رسیده و یکی از پرآبترین سدهای کشور است.
همچنین سد رودبار لرستان نیز با ۱۶۳ میلیون مترمکعب ذخیره، ۷۶ درصد ظرفیت خود را در اختیار دارد که نشاندهنده وضعیت مناسب منابع آب این منطقه است.
دریاچه ارومیه؛ بهبود ذخیره، اما مسیر احیا ادامه دارد
بحجم آب موجود در دریاچه ارومیه به حدود یک میلیارد و ۱۹۲ میلیون مترمکعب رسیده و میزان پرشدگی مخازن مرتبط با این حوضه حدود ۷۳ درصد گزارش شده است. اگرچه این ارقام نسبت به سالهای بحرانی گذشته بهبود یافته اما کارشناسان همچنان بر این باورند که احیای پایدار این دریاچه نیازمند تداوم مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، حفظ حقابههای زیستمحیطی و استمرار برنامههای احیایی است.
ذخایر بهتر شده، اما مدیریت مصرف همچنان ضروری است
مجموع آمارهای سال آبی جاری نشان میدهد کشور از نظر میزان بارندگی نسبت به سال گذشته شرایط بهتری را تجربه کرده و ذخایر سدها نیز افزایش یافته است، اما همزمان کاهش محسوس ورودی آب به مخازن، افت شدید ذخیره برخی سدهای راهبردی و تداوم برداشتهای بالا از منابع آبی، بیانگر آن است که بهبود شاخصهای کلی نباید به برداشت نادرست از پایان تنش آبی منجر شود.
واقعیت این است که وضعیت منابع آب ایران همچنان وابسته به مدیریت مصرف، افزایش بهرهوری، اصلاح الگوی مصرف در بخشهای شرب و کشاورزی و برنامهریزی برای عبور از دورههای خشکسالی است. به همین دلیل، هرچند تصویر کلی سدهای کشور نسبت به سال گذشته امیدوارکنندهتر شده، اما اختلاف محسوس میان وضعیت حوضههای آبریز مختلف نشان میدهد مدیریت هوشمند منابع آب همچنان مهمترین اولویت این بخش خواهد بود.
انتهای پیام/