ایران که سالها پیش به جمع صادرکنندگان بنزین منطقه پیوسته بود اکنون با رشد بیسابقه مصرف، افزایش فاصله تولید و تقاضا با ناترازی بنزین روبهرو شده است موضوعی که دولت چهاردهم برای مهار آن اصلاح نظام سهمیهبندی و قیمتگذاری را آغاز کرده است.
مصرفی که از تولید سبقت گرفت
میانگین مصرف روزانه بنزین طی سالهای اخیر رشد کمسابقهای را تجربه کرده است.در حالی که میانگین مصرف روزانه بنزین در سال ۱۳۹۸ حدود ۹۸ میلیون لیتر بود، این عدد در سال ۱۴۰۲ به بیش از ۱۲۴ میلیون لیتر رسید و در سال ۱۴۰۳ و۱۴۰۴رکوردهای جدیدی ثبت شد.
در تعطیلات نوروز، تابستان و جنگ ۱۲ روز و رمضان مصرف روزانه حتی از مرز ۱۵۰ میلیون لیتر نیز عبور کرد. رقمی که فاصله قابل توجهی با ظرفیت پایدار تولید کشور دارد.
تولید روزانه بنزین کشور اکنون حدود ۱۱۸ میلیون لیتر برآورد میشود. هرچند در برخی روزها با استفاده از ظرفیتهای عملیاتی پالایشگاهها این رقم اندکی افزایش مییابد اما این افزایش پایدار نیست و پاسخگوی روند فزاینده مصرف نیز محسوب نمیشود.
چرا مصرف بنزین در ایران تا این اندازه بالاست؟
ناترازی امروز تنها حاصل افزایش تعداد خودروها نیست بلکه مجموعهای از عوامل ساختاری طی سالهای گذشته این وضعیت را رقم زده است.مهمترین عامل قیمت بسیار پایین بنزین نسبت به ارزش واقعی آن است.در حالی که قیمت هر لیتر بنزین آزاد در ایران همچنان فاصله بسیار زیادی با قیمت کشورهای همسایه دارد، طبیعی است که انگیزهای برای صرفهجویی شکل نگیرد.
عامل دوم، فرسودگی ناوگان حملونقل است
بخش قابل توجهی از خودروهای سواری و خودروهای سنگین کشور مصرف سوختی بهمراتب بالاتر از استانداردهای جهانی دارند. میانگین مصرف بسیاری از خودروهای داخلی حدود ۸ تا ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است در حالی که این شاخص در خودروهای روز دنیا به کمتر از ۵ لیتر رسیده است.
از سوی دیگر توسعه نامتوازن حملونقل عمومی، رشد سفرهای جادهای، افزایش تعداد خودروهای شخصی، ضعف استانداردهای بهرهوری انرژی و همچنین قاچاق سوخت به دلیل اختلاف شدید قیمت با کشورهای همسایه، همگی به تشدید مصرف دامن زدهاند.
واردات، هزینهای که هر روز سنگینتر میشود
وقتی مصرف از تولید پیشی میگیرد واردات به تنها راهکار کوتاهمدت برای جبران کسری عرضه تبدیل میشود. در سالهای اخیر نیز بخشی از نیاز کشور از طریق واردات بنزین تأمین شده است.
واردات بنزین از دو جنبه حائز اهمیت است نخست آنکه تأمین این فرآورده به منابع ارزی قابل توجهی نیاز دارد آن هم در شرایطی که اقتصاد ایران همچنان با محدودیتهای درآمدی و تحریمهای بینالمللی روبهرو است.
دوم آنکه هر لیتر بنزین وارداتی با قیمتی بهمراتب بالاتر از نرخ فروش داخلی در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرد. موضوعی که بار مالی سنگینی را بر بودجه دولت و نظام یارانهای انرژی تحمیل میکند.
از سوی دیگر یارانه پنهان بنزین سالانه به صدها هزار میلیارد تومان میرسد رقمی قابل توجه که در صورت اصلاح تدریجی الگوی مصرف و مدیریت بهینه یارانهها میتواند به سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای انرژی، گسترش حملونقل عمومی، نوسازی ناوگان و افزایش ظرفیت و بهینهسازی پالایشگاهها اختصاص یابد.
نخستین اقدام دولت چهاردهم برای مهار ناترازی
در شرایطی که شکاف میان تولید و مصرف بنزین هر روز بیشتر میشود دولت چهاردهم نخستین اقدام خود را برای مدیریت مصرف و جلوگیری از تشدید ناترازی بنزین به اجرا گذاشت.
بر اساس تصمیم جدید نرخ سوم بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت. همچنین سهمیه پله دوم نیز از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر در ماه کاهش پیدا کرد. این تغییرات با هدف کنترل مصرف و کاهش فشار بر شبکه تأمین سوخت کشور اعمال شده است.
در این شیوه افرادی که مصرف بیشتری دارند هزینه بالاتری برای بنزین پرداخت میکنند اما سهمیه نخست همچنان بدون تغییر باقی مانده است تا مصرف معمول خانوارها تحت تأثیر قرار نگیرد.
انتهای پیام/