سفر وزیر ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران به جمهوری آذربایجان را نباید صرفاً در چارچوب یک سفر رسمی ورزشی یا مجموعهای از دیدارهای دوجانبه ارزیابی کرد. این سفر و امضای سند برنامه اجرایی همکاریهای ورزشی و جوانان میان دو کشور، در شرایط کنونی منطقه، واجد ابعاد سیاسی، ژئوپلیتیکی، ورزشی و اجتماعی است و میتواند بخشی از ظرفیت دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران در مناسبات با همسایگان را فعال کند.
ایران و جمهوری آذربایجان دو کشور همسایه با پیوندهای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی گستردهاند. طبیعی است که روابط دو کشور در سالهای گذشته تحت تأثیر تحولات منطقهای و برخی فراز و فرودهای سیاسی قرار گرفته باشد. در چنین فضایی، توسعه ارتباطات در حوزههایی که ماهیتی اجتماعی، مردمی و کمتنش دارند، میتواند به تقویت اعتماد و ایجاد زمینه برای گسترش همکاریها در سایر حوزهها کمک کند. ورزش و جوانان دقیقاً یکی از همین ظرفیتهاست.
از منظر سیاسی، انجام این سفر و گفتوگوی مستقیم مقامات ورزشی دو کشور، نشانهای از اراده تهران و باکو برای توسعه مناسبات و حرکت به سمت همکاریهای عملی است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که تعاملات از سطح گفتوگو و اعلام آمادگی عبور کرده و در قالب سند برنامه اجرایی همکاریهای ورزشی و جوانان صورتبندی میشود. چنین سندی، در صورت اجرای دقیق، میتواند همکاریهای مقطعی را به یک فرآیند برنامهریزیشده و مستمر تبدیل کند.
از منظر ژئوپلیتیکی نیز دیپلماسی ورزشی در روابط ایران و جمهوری آذربایجان اهمیت ویژهای دارد. قفقاز جنوبی یکی از مناطق مهم پیرامونی ایران است و ثبات، امنیت و توسعه همکاری میان کشورهای این منطقه مستقیماً با منافع ملی جمهوری اسلامی ایران ارتباط دارد. هر اندازه شبکه ارتباطات رسمی و مردمی میان ایران و همسایگان آن گستردهتر شود، ظرفیت بیشتری برای گفتوگو، کاهش سوءتفاهمها و مدیریت اختلافات احتمالی ایجاد خواهد شد.
در این میان، ورزش یک ویژگی مهم دارد: میتواند سیاست را به جامعه پیوند بزند. مسابقات مشترک، اردوهای ورزشی، تبادل مربی و ورزشکار، همکاری فدراسیونها، استفاده از ظرفیتهای آموزشی و علمی و حتی دیدار تیمهای ملی دو کشور، ارتباطی ایجاد میکند که مخاطب آن تنها دولتها نیستند؛ بلکه مردم، بهویژه نسل جوان دو کشور، مستقیماً در آن مشارکت دارند.
در حوزه ورزش نیز این سفر ظرفیتهای قابل توجهی را آشکار کرد. بازدید از مجموعهها و زیرساختهای ورزشی جمهوری آذربایجان در رشتههای مختلف، از جمله جودو، تیراندازی، شنا، کارتینگ، ژیمناستیک و رشتههای ساحلی، فرصتی برای شناخت نزدیکتر ظرفیتها، تبادل تجربه و بررسی زمینههای همکاری مشترک فراهم کرد. پیشنهاد و توافق برای برگزاری دیدارهای دوستانه میان تیمهای ملی فوتبال ایران و جمهوری آذربایجان نیز میتواند یکی از جلوههای ملموس این همکاری باشد؛ اتفاقی که علاوه بر ارزش فنی و ورزشی، دارای پیام اجتماعی و دیپلماتیک روشنی است.
اما شاید یکی از مهمترین بخشهای این همکاری، حوزه جوانان باشد. ایران و جمهوری آذربایجان هر دو از ظرفیت قابل توجه نسل جوان برخوردارند و توسعه ارتباط میان سازمانهای جوانان، تبادل هیأتها و تجربیات، برگزاری برنامهها و رویدادهای مشترک و ایجاد ارتباط میان نخبگان جوان میتواند روابط دو کشور را از سطح مناسبات رسمی به سطح ارتباطات اجتماعی پایدار گسترش دهد. اگر قرار است مناسبات همسایگی در بلندمدت مستحکم باشد، باید نسل جدید دو کشور نیز یکدیگر را بهتر بشناسند.
دعوت رسمی وزیر ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران از همتای آذربایجانی خود برای سفر به تهران نیز از این منظر اهمیت دارد. تداوم رفتوآمد مقامات و تبدیل توافقهای انجامشده به برنامههای اجرایی مشخص، میتواند این سفر را از یک رویداد دیپلماتیک به نقطه آغاز یک مسیر تبدیل کند.
دیپلماسی ورزشی جایگزین دیپلماسی سیاسی نیست، اما میتواند مکمل هوشمند آن باشد. گاهی یک مسابقه، یک اردوی مشترک، حضور جوانان دو کشور در کنار یکدیگر یا همکاری دو فدراسیون، مسیری برای نزدیکی ملتها باز میکند که دستیابی به آن صرفاً از طریق مذاکرات رسمی دشوارتر است.
سفر وزیر ورزش و جوانان ایران به جمهوری آذربایجان را از همین زاویه میتوان ارزیابی کرد: تلاشی برای تبدیل ظرفیت ورزش و جوانان به بخشی از سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران؛ سیاستی که در آن منافع ملی، همکاری منطقهای، ارتباط ملتها و دیپلماسی عمومی در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
امضای سند همکاری پایان این سفر نیست؛ ارزش واقعی آن زمانی مشخص خواهد شد که بندهای آن به مسابقه مشترک، تبادل ورزشکار و مربی، همکاری فدراسیونها، برنامههای مشترک جوانان و ارتباط پایدار میان دو کشور تبدیل شود.
تهران و باکو میتوانند از ورزش، زبانی مشترک برای گفتوگو و از جوانان، سرمایهای برای ساختن آینده روابط بهتر دو کشور بسازند.
محسن معتمدکیا، مدیرکل روابط عمومی وزارت ورزش و جوانان
انتهای پیام/