محمود علویانمهر در نشست خبری با خبرنگاران در شیراز با اشاره به عملکرد سامانه «نظام ایدهها و نیازها» (نان) و احتمال موازیکاری این سامانه با طرحهای مشابه اظهار کرد: یکی از مشکلات کشور در حوزههای مختلف، موازیکاری است و اگر بتوان این موازیکاریها را کاهش داد، میتوان خروجی بهتری به دست آورد.
وی افزود: در حوزه حل مسائل صنعت کشور، چندین سامانه فعال است و بسیاری از وزارتخانهها نیز سامانهها و درگاههای مستقلی برای ارتباط با دانشگاهها دارند. سامانه نان از ابتدا با این هدف طراحی شد که به «پنجره واحد» این سامانهها تبدیل شود.
رئیس ISC ادامه داد: در برخی وزارتخانهها مانند وزارت نفت و وزارت بهداشت توانستهایم این پنجره واحد را ایجاد کنیم. وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو نیز علاقهمند به این همکاری هستند، اما در برخی دستگاهها هنوز این هماهنگی بهطور کامل شکل نگرفته است.
«محکم» برای جبران خسارتهای جنگ طراحی شده است
علویانمهر درباره طرح «محکم» نیز گفت: این طرح با تمرکز بر جبران خسارتها و خرابیهای ناشی از جنگهای اخیر و با هدف استفاده از ظرفیت دانشگاهها و اعضای هیأت علمی برای حل مسائل و بازسازی کشور شکل گرفته است، بنابراین از این منظر نمیتوان آن را کاملاً موازی با سامانه نان دانست.
وی همچنین به طرح «استادمحوری» در سامانه نان اشاره کرد و افزود: بر اساس این طرح، اعضای هیأت علمی میتوانند پروژههای تعریفشده در سامانه نان را انتخاب کنند و در صورت اجرای پروژه، امکان جذب دانشجویان تحصیلات تکمیلی مرتبط نیز برای آنها فراهم میشود.
رئیس ISC از تهیه گزارش تحلیلی درباره طرح استادمحوری خبر داد و گفت: سامانه نان رشد خوبی داشته، اما از نظر ما این رشد کافی نیست و باید سرعت بیشتری پیدا کند.
اتصال سامانههای ساتع و سمات به نان
علویانمهر یکی از اقدامات مهم در دست اجرا را هماهنگسازی سامانههای «ساتع» و «سمات» با سامانه نان عنوان کرد و گفت: هدف این است که این سامانهها نیز در قالب همان پنجره واحد، زیر پوشش سامانه نان قرار گیرند.
وی در ادامه افزود: این اقدام هم موجب تقویت سامانه نان میشود و هم پراکندهکاری میان ISC و شورای عالی عتف را کاهش میدهد. هماهنگیهای فنی و زیرساختی میان مسئولان سامانه نان و بخش فناوری اطلاعات شورای عالی عتف در حال انجام است و امیدواریم این فرایند طی یکی دو ماه آینده نهایی شود.
نخستین دفتر منطقهای ISC در آسیای جنوب شرق راهاندازی میشود
رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام در ادامه با تشریح برنامههای این مؤسسه در حوزه دیپلماسی علم و فناوری، از برنامهریزی برای راهاندازی نخستین دفتر منطقهای ISC در کشورهای آسیای جنوب شرق خبر داد و گفت: این مؤسسه خود را محدود به کشورهای اسلامی نمیداند و توسعه همکاریهای علمی با کشورهای مختلف جهان را دنبال میکند.
علویانمهر با اشاره به برنامه ISC برای ایجاد دفاتر منطقهای در کشورهای اسلامی اظهار کرد: ۵۶ کشور اسلامی را به پنج منطقه تقسیم کردهایم و بر اساس برنامهریزی انجامشده، باید در هر منطقه یک دفتر منطقهای ایجاد شود.
وی افزود: آسیای مرکزی، شامل کشورهایی مانند تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان، یکی از این مناطق است و کشورهای این منطقه علاقه زیادی به همکاری با ISC دارند. در پایان سال ۱۴۰۳ نیز سفیران برخی از این کشورها با حضور در مؤسسه، علاقهمندی خود را برای توسعه همکاریها اعلام کردند.
رئیس ISC، ترکیه و قبرس، کشورهای عربی، کشورهای آفریقایی و کشورهای آسیای جنوب شرق را از دیگر مناطق هدف برای ایجاد دفاتر منطقهای عنوان کرد و گفت: پاکستان نیز علاقهمند به همکاری با ISC است و در سال گذشته دو بار برای سفر به این کشور و مذاکره با مسئولان وزارت علوم و دانشگاههای پاکستان برنامهریزی کردیم.
وی با اشاره به شرایط منطقهای و بینالمللی ادامه داد: اگر شرایط به ثبات برسد، برنامهریزی ما این است که نخستین دفتر منطقهای ISC را در آسیای جنوب شرق ایجاد کنیم. رایزنان علمی ایران در این کشورها نیز فعال هستند و بهویژه در مالزی و اندونزی ظرفیتهای مناسبی برای همکاری وجود دارد.
علویانمهر از برگزاری نشست مجازی با وزیر علوم اندونزی و دانشگاههای مهم این کشور در آینده نزدیک خبر داد و گفت: دانشگاههای اندونزی علاقهمند به همکاری با ISC هستند و هماهنگیهای لازم برای برگزاری این نشست انجام شده است.
وی تأکید کرد: همکاریهای بینالمللی ISC صرفاً به کشورهای اسلامی محدود نیست. علم ماهیتی جهانی دارد و ISC نیز که قرار است بهعنوان سومین نظام استنادی دنیا فعالیت کند، نمیتواند خود را به کشورهای اسلامی محدود کند.
رئیس ISC با اشاره به برنامه همکاری با چین، روسیه و دیگر کشورها گفت: سال گذشته برای همکاری با چین برنامهریزی شد و با روسیه نیز در سفر به سنتپترزبورگ، توافق همکاری به امضا رسید. کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز از ظرفیتهایی برخوردارند که میتوان همکاریهای علمی و خدمات ISC را در آنها توسعه داد.
علویانمهر خاطرنشان کرد: البته توسعه این همکاریها تا حد زیادی تابع شرایط سیاسی و بینالمللی است و امیدواریم شرایط به گونهای باشد که امکان گسترش دیپلماسی علمی کشور فراهم شود.
رونمایی از رابط کاربری جدید سایت ISC در پایان شهریور
وی همچنین از رونمایی رابط کاربری جدید سایت ISC در پایان شهریور خبر داد و گفت: این نسخه با قابلیتها و ویژگیهای جدید در اختیار جامعه علمی قرار خواهد گرفت.
رئیس ISC همچنین از آغاز آموزشهای تحصیلات تکمیلی این مؤسسه از مهرماه خبر داد و اظهار کرد: این آموزشها در دو حوزه «زبانشناسی رایانشی» و «علمسنجی» آغاز میشود که هر دو در راستای مأموریتها و اهداف ISC قرار دارند.
به گفته وی، هدف از این دورهها تربیت نیروهایی است که بتوانند در ISC یا سایر مراکز علمی و پژوهشی فعالیت کنند و با توجه به دسترسی به پایگاههای اطلاعاتی متعدد، از توانمندی مناسبی در حوزه تحلیل اطلاعات علمی برخوردار شوند.
تولید مقاله همچنان شاخص مهم علمی کشور است
علویانمهر درباره فاصله میان تولید علم و حل مسائل کشور نیز گفت: ایران از نظر تعداد مقالات علمی طی سالهای گذشته روندی افزایشی داشته، اما جایگاه کشور در مقایسه با سایر کشورها کاهش یافته است؛ چراکه کشورهایی مانند عربستان، ترکیه، امارات و قطر نیز سرمایهگذاری گستردهای در این حوزه انجام دادهاند.
وی تأکید کرد: این موضوع به معنای بیاهمیت بودن مقاله نیست. هیچ کشوری را نمیتوان یافت که از نظر تولید مقالات علمی در صدر باشد اما از نظر فناوری در انتهای جدول قرار داشته باشد. چین و آمریکا نمونههای روشنی هستند که هم در تولید علم و هم در فناوری در جایگاههای برتر قرار دارند.
رئیس ISC افزود: مقاله همچنان یکی از شاخصهای مهم تولید علم است و بخشی از مقالات علمی کشور نیز ماهیت فناورانه دارند؛ بنابراین باید همزمان با توجه به حل مسائل کشور، به تولید علم نیز توجه کرد.
ISC در جایگاه تصمیمسازی علمی کشور
علویانمهر در ادامه با اشاره به برنامه ISC برای شناسایی مزیتهای علمی و فناورانه دانشگاههای کشور گفت: این مؤسسه در حال بررسی دانشگاه به دانشگاه وضعیت علمی و فناورانه مراکز دانشگاهی مهم کشور است تا نقاط قوت و مزیتهای هر دانشگاه مشخص شود.
وی افزود: در این طرح، ظرفیتهای دانشگاههایی مانند صنعتی شریف، امیرکبیر، تهران، علوم پزشکی تهران، علوم پزشکی شیراز و دانشگاه شیراز بررسی شده و تلاش میکنیم مشخص کنیم هر دانشگاه در چه حوزههایی از مزیت بیشتری برخوردار است.
رئیس ISC گفت: نتایج این بررسیها در قالب پیشنهادهایی به وزارت علوم، وزارت بهداشت، معاونت علمی ریاست جمهوری و سایر نهادهای مرتبط ارائه خواهد شد.
وی تصریح کرد: ISC در جایگاه تصمیمگیری نیست، اما در جایگاه «تصمیمسازی» قرار دارد و میتواند با ارائه دادهها، گزارشها و پیشنهادهای تخصصی، مسیر سیاستگذاری علمی و فناورانه کشور را روشنتر کند.
تقویت پایگاه اطلاعاتی ISC در برنامه هفتم
علویانمهر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مأموریتهای محولشده به وزارت علوم و ISC در برنامه هفتم پیشرفت گفت: یکی از مأموریتهای مهم، تقویت پایگاه اطلاعاتی ISC است.
وی توضیح داد: منظور از این پایگاه، گردآوری اطلاعات کتابشناختی بروندادهای پژوهشی در کشور، جهان اسلام و جهان است؛ این بروندادها شامل مقالات، مجلات، کتابها، پتنتها، طرحهای پژوهشی، پایاننامهها و اسناد سیاستی میشود.
رئیس ISC افزود: طی سال گذشته با وجود مشکلاتی مانند تحریم، جنگ و اختلالات اینترنتی، اقدامات قابل توجهی برای توسعه این پایگاه انجام شده است. در حوزه پتنتها اتفاقات خوبی رقم خورده و همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس برای اضافه کردن اسناد سیاستی نیز در حال انجام است.
وی ابراز امیدواری کرد که در صورت فراهم بودن شرایط، هدف تعیینشده در برنامه هفتم در زمینه تقویت پایگاه اطلاعاتی تا پایان سال محقق شود و طی یکی دو سال آینده شاهد یک ISC متفاوت از نظر زیرساخت اطلاعاتی باشیم.
هوشمندسازی سامانه نان و رصد فناوریهای نوظهور
علویانمهر هوشمندسازی سامانه نان را یکی از محورهای تحول دیجیتال در ISC دانست و گفت: تلاش ما این است که تمامی ارکان مؤسسه را بر اساس فناوریهای جدید بهروز کنیم و خدمات ISC نیز هوشمند شوند.
وی رصد فناوریهای نوظهور را از دیگر مأموریتهای ISC عنوان کرد و گفت: فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، سلامت دیجیتال، فناوری کوانتومی و علوم شناختی از جمله حوزههایی هستند که در برنامه هفتم نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی افزود: ISC وضعیت تولیدات علمی کشور در این حوزهها را رصد میکند و گزارشهایی در اختیار مسئولان قرار میدهد. در همین راستا، گزارش وضعیت «سلامت دیجیتال» در ایران، جهان اسلام و جهان نیز تهیه شده است.
اعتبارسنجی دانشگاههای خارجی و رتبهبندی مؤسسات غیرانتفاعی
رئیس ISC همچنین از واگذاری مأموریت اعتبارسنجی دانشگاههای خارج از کشور به این مؤسسه خبر داد و گفت: سازمان امور دانشجویان وزارت علوم این مأموریت را به ISC واگذار کرده است تا مشخص شود کدام دانشگاههای جهان از نظر وزارت علوم مورد تأیید هستند.
وی افزود: در مرحله نخست، تمرکز بیشتری بر کشورهایی مانند ترکیه، قبرس، روسیه و مالزی وجود دارد، اما ارزیابی دانشگاهها در سایر کشورها نیز در حال انجام است.
علویانمهر همچنین گفت: برای نخستین بار، رتبهبندی مؤسسات آموزش عالی غیرانتفاعی نیز به ISC واگذار شده است و این مؤسسه در سال جاری رتبهبندی حدود ۴۰۰ مؤسسه غیرانتفاعی کشور را دنبال میکند.
وی خاطرنشان کرد: با اجرای این طرح، داوطلبان و خانوادهها میتوانند اطلاعات دقیقتری درباره جایگاه و عملکرد مؤسسات غیرانتفاعی در اختیار داشته باشند و انتخاب آگاهانهتری برای ادامه تحصیل انجام دهند.
استفاده از هوش مصنوعی برای پایش و تحلیل علم
معاون پژوهشی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نیز در این نشست با تشریح تازهترین اقدامات این پایگاه در حوزه پایش علم، ارزیابی نشریات و توسعه زیرساختهای اطلاعاتی، از بهکارگیری هوش مصنوعی برای افزایش سرعت و دقت تحلیلهای علمی خبر داد.
محمدرضا قانع با اشاره به توسعه سامانههای اطلاعاتی ISC گفت: در حوزه هوش مصنوعی تلاش شده است ابزارهایی فراهم شود که بتواند سرعت و دقت فعالیت متخصصان را افزایش دهد. در همین راستا، شاخص «پویایی ایدهها» در سامانه نظام ایدهها و نیازها (نان) طراحی و تعبیه شده است تا میزان پویایی ایدهها در حوزههای موضوعی مختلف و استانهای کشور قابل مشاهده و بررسی باشد.
وی افزود: با استفاده از این شاخص میتوان بررسی کرد که یک ایده در یک استان یا حوزه موضوعی تا چه اندازه پویایی داشته و چه میزان توانسته است به قرارداد منجر شود. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی ارتباط صنعت و دانشگاه، میزان موفقیت ایدهها در تبدیل شدن به قراردادهای اجرایی است.
ارزیابی ۱۷۵۴ نشریه دارای شاخص اثرگذاری
معاون پژوهشی ISC یکی دیگر از محورهای اصلی فعالیت این پایگاه را ارزیابی نشریات و همایشهای علمی عنوان کرد و گفت: برای ارزیابی نشریات، معیارهایی تعیین شده است که صاحبان نشریات باید آنها را رعایت کنند تا بتوانند وارد فرآیند نمایهسازی در ISC شوند و مراحل بعدی ارزیابی را طی کنند.
قانع ادامه داد: اخیراً شاخص اثرگذاری نشریات را که یکی از شاخصهای بسیار مهم در ارزیابی کیفیت نشریات است، منتشر کردهایم و تاکنون ۱۷۵۴ نشریه موفق به کسب این شاخص شدهاند.
وی با بیان اینکه در کشور بیش از چهار هزار عنوان نشریه وجود دارد، اظهار کرد: بخشی از نشریات نتوانستهاند اطلاعات خود را در زمان مقرر تکمیل کنند و تعداد محدودی نیز با وجود دریافت اطلاعات، موفق به کسب شاخص اثرگذاری نشدهاند.
قانع خطاب به سردبیران و دستاندرکاران نشریات کشور تأکید کرد: ضروری است مسئولان نشریات فعالیتهای خود را بهصورت مستمر رصد کنند و اطلاعات مورد نیاز را در بازه زمانی تعیینشده در سامانه ISC ثبت کنند. بخشی از مشکلاتی که نشریات در زمینه دریافت شاخصهای ارزیابی با آن مواجه میشوند، ناشی از رعایت نکردن همین زمانبندی است.
نمایهسازی ۵۳ هزار مقاله از کشورهای اسلامی
معاون پژوهشی ISC همچنین به اهداف تعیینشده در برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت: بر اساس این برنامه، در پایان برنامه هفتم باید ۵۵ هزار مقاله خارجی از کشورهای اسلامی در پایگاه ISC نمایه شده باشد.
وی افزود: با تلاشهای انجامشده، تاکنون حدود ۵۳ هزار مقاله از کشورهای اسلامی در ISC نمایه شده و طی دو سال اخیر رشد قابل توجهی در این زمینه داشتهایم.
قانع ادامه داد: فعالیت ISC تنها به کشورهای اسلامی محدود نمیشود و در حال حاضر نشریات بیش از ۳۵ کشور خارجی نیز جمعآوری شده و مقالات آنها در پایگاه اطلاعاتی ISC ذخیره و برای پژوهشگران قابل جستوجو است.
وی تأکید کرد: هرچه پشتوانه اطلاعاتی پایگاه قویتر باشد، پاسخگویی به نیازهای جامعه علمی دقیقتر و سریعتر خواهد بود. به همین دلیل تلاش میکنیم مخزن اطلاعاتی ISC هرچه سریعتر تکمیل شود تا ارزیابیها و تحلیلهای عملکرد پژوهشی به واقعیت نزدیکتر باشد.
قانع از افزایش تعداد نشریات خارجی موجود در این پایگاه نیز خبر داد و گفت: تعداد عناوین نشریات خارجی موجود در ISC که تا چندی پیش حدود ۳۳۰ عنوان بود، اکنون از ۵۰۰ عنوان عبور کرده است که این رشد نشاندهنده تلاش برای تحقق مأموریتهای ISC در راستای برنامه هفتم توسعه است.
ثبت اختراعات و شاخص استناد سیاستی
معاون پژوهشی ISC یکی از وظایف مهم این پایگاه را تأمین نیازهای اطلاعاتی جامعه علمی کشور دانست و اظهار کرد: اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات نیز در پایگاه ISC قابل جستوجو است و این موضوع بهویژه در تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه و تجاریسازی محصولات علمی و فناورانه اهمیت دارد.
وی همچنین درباره شاخص استناد سیاستی (PCI) گفت: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در چندین جلسه موضوع شاخص استناد سیاستی را با ISC مطرح کرده و این پایگاه متولی و تنها متولی این شاخص در کشور است.
قانع افزود: تاکنون ۱۰ هزار و ۵۰۰ سند در این زمینه جمعآوری شده و در حال تحلیل است تا در اختیار تصمیمگیران، سیاستگذاران، جامعه علمی و پژوهشگران قرار گیرد.
به گفته وی، شاخص استناد سیاستی نشان میدهد که در اسناد بالادستی تا چه اندازه به پژوهشهای انجامشده توجه شده و چه ارتباطی میان پژوهشهای علمی کشور و مسائل بنیادین، نیازها و چالشهای کشور وجود دارد. سامانه مربوط به این شاخص نیز بهزودی رونمایی خواهد شد.
توسعه دیپلماسی علمی با ترکیه، مالزی و اندونزی
قانع در ادامه به توسعه دیپلماسی علمی ISC اشاره کرد و گفت: همکاریهای علمی با کشورهای مختلف از جمله ترکیه، مالزی و اندونزی با سرعت بیشتری در حال پیگیری است و این کشورها نیز علاقهمند به توسعه این ارتباطات هستند.
وی افزود: با دو دانشگاه مالزیایی UM و UKM جلساتی برگزار شده و مقرر است همکاریها با این دانشگاهها به شکل نزدیکتری دنبال شود و رصد علمی فعالیتهای آنها نیز در چارچوب مأموریتهای تعریفشده برای ISC در برنامه هفتم توسعه انجام گیرد.
تأکید بر اخلاق پژوهش در استفاده از هوش مصنوعی
معاون پژوهشی ISC با اشاره به برنامههای این پایگاه برای کیفیسازی و استانداردسازی نشریات گفت: برگزاری کارگاههای آموزشی، بهویژه با تأکید بر اخلاق در پژوهش، یکی از برنامههای ISC است.
وی افزود: ورود هوش مصنوعی از یک سو ظرفیتهای بسیار خوبی برای افزایش سرعت، دقت و بهرهوری در فعالیتهای علمی ایجاد کرده، اما از سوی دیگر زمینههایی را برای بروز تخلفات و بیاخلاقیهای پژوهشی نیز فراهم کرده است. طبیعی است افرادی که قصد سوءاستفاده دارند، ممکن است از این ابزارها در جهت اهداف خود استفاده کنند؛ بنابراین استفاده مسئولانه و اخلاقمدار از هوش مصنوعی در عرصه علم ضروری است.
قانع از برگزاری کارگاه آموزشی ویژه دستاندرکاران نشریات کشور خبر داد و گفت: در این کارگاه، چالشهای نشریات، مسائل مربوط به نمایهسازی در ISC و مشکلات موجود بررسی و به پرسشهای دستاندرکاران پاسخ داده خواهد شد. تیم تخصصی ISC نیز به مدت حدود دو ساعت و نیم بهصورت مجازی با مسئولان و دستاندرکاران نشریات کشور گفتوگو خواهد کرد.
هشدار درباره خوداستنادی بیش از حد نشریات
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت میزان استناد در ارزیابی نشریات اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که سردبیران نشریات باید به آن توجه ویژه داشته باشند، بحث «خوداستنادی» است.
قانع توضیح داد: در ارزیابیهای بینالمللی، خوداستنادی بیش از حد قابل قبول نیست و حد آستانه خوداستنادی ۲۰ درصد در نظر گرفته میشود؛ به این معنا که حداکثر ۲۰ درصد از استنادهای دریافتشده یک نشریه میتواند به مقالات همان نشریه یا استنادهای خودارجاعی مربوط باشد.
وی ادامه داد: این موضوع در محاسبه شاخص اثرگذاری و سایر شاخصهای ارزیابی نشریات تأثیرگذار است. ممکن است نشریهای در ظاهر شاخص اثرگذاری بالایی داشته باشد، اما بررسی دقیقتر نشان دهد که بخش قابل توجهی از استنادهای آن ناشی از خوداستنادی است.
قانع با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد نشریات کشور این حد آستانه را رعایت میکنند، ابراز امیدواری کرد: با برگزاری دورههای آموزشی و افزایش آگاهی سردبیران، سایر نشریات نیز بتوانند این معیار را رعایت کنند.
تحولات منطقه بر دیپلماسی علمی اثرگذار است
معاون پژوهشی ISC در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر تحولات منطقه و جنگهای اخیر بر دادههای علمی و همکاریهای بینالمللی گفت: هر تحول و تغییر، چه مثبت و چه منفی، طبیعتاً میتواند بر روابط و دیپلماسی علمی با سایر کشورها تأثیرگذار باشد.
وی افزود: رویکرد ISC بر توسعه همکاری علمی با همه کشورها استوار است و ما آمادگی همکاری علمی با کشورهای مختلف را داریم؛ هرچند ممکن است طرفهای مقابل ملاحظاتی داشته باشند.
قانع بیان کرد: بخشی از آمارهای ارائهشده درباره افزایش تعداد عناوین نشریات و مقالات نمایهشده، در همین دوره تحولات منطقهای و جنگ ۱۲ روزه نیز محقق شده و با وجود شرایط موجود، ISC توانسته است به جمعآوری و افزایش دادههای علمی و توسعه پایگاه اطلاعاتی خود ادامه دهد.
رتبه نهم ایران در تولیدات علمی حوزه مواد پیشرفته
مدیر فناوری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نیز با اشاره به اهمیت انتقال یافتههای علمی به جامعه گفت: گزارشهایی که از فعالیتهای علمی و پژوهشی تهیه میشود، زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که نتایج آن به جامعه منتقل شود؛ چراکه این امر علاوه بر آگاهیبخشی، به امیدآفرینی در جامعه نیز کمک میکند.
سعید بختیاری با تشریح وضعیت تولیدات علمی کشور در حوزههای فناورانه افزود: آماری که ارائه میکنیم صرفاً مربوط به تعداد مقالات علمی نیست، بلکه مقالاتی مورد بررسی قرار میگیرند که در مجامع و پایگاههای معتبر جهانی نمایه شده، مورد پذیرش قرار گرفته و منتشر شدهاند. بخش قابل توجهی از این مقالات حاصل فعالیتهای پژوهشی است و بهویژه در حوزه صنعت، بسیاری از پروژههای فنی و پژوهشی به تولید مقاله منجر میشوند که میتواند پیشران فعالیتهای فناورانه باشد.
مدیر فناوری ISC ادامه داد: رتبهبندی دانشگاهها در ISC نیز صرفاً بر اساس تولیدات علمی و میزان استنادات انجام نمیشود و شاخصهای متعددی در این زمینه مورد توجه قرار میگیرد. یکی از اقدامات مهمی که در ISC با همکاری شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در حال توسعه است، طراحی الگوی ارزیابی توانمندی فناورانه کشور و دانشگاههاست.
بختیاری با بیان اینکه این الگو میتواند میزان حرکت دانشگاهها به سمت نیازهای جامعه را ارزیابی کند، اظهار کرد: در این الگو شاخصهای مختلفی مورد توجه قرار گرفته که بخشی از آنها به میزان نزدیک شدن فعالیت دانشگاهها به نیازهای جامعه مربوط میشود و امیدواریم در ماههای آینده بتوانیم گزارش جامعی در این زمینه ارائه کنیم.
وی در ادامه به وضعیت تولیدات علمی ایران در چهار حوزه فناورانه برنامه هفتم پیشرفت اشاره کرد و گفت: در حوزه مواد پیشرفته که یک حوزه میانرشتهای مرتبط با رشتههایی مانند مکانیک، شیمی، فیزیک و علم مواد است، جمهوری اسلامی ایران بر اساس تعداد تولیدات علمی طی پنج سال اخیر، جایگاه نهم جهان را در اختیار دارد.
ایران در هوش مصنوعی، کوانتوم و علوم شناختی در جمع برترینهای جهان اسلام
مدیر فناوری ISC افزود: در حوزه هوش مصنوعی نیز ایران در میان کشورهای اسلامی در جایگاه سوم قرار دارد و پس از عربستان و ترکیه قرار گرفته است. در فناوری کوانتوم، ایران رتبه دوم کشورهای اسلامی را دارد و در علوم شناختی نیز کشورمان در جایگاه نخست جهان اسلام قرار گرفته است.
بختیاری با اشاره به جایگاه ایران در مجموع این چهار حوزه فناورانه تصریح کرد: اگر این چهار حوزه فناورانه را بهصورت مجموع در میان کشورهای اسلامی بررسی کنیم، ایران در مجموع جایگاه نخست را به دست میآورد. این موضوع نشان میدهد که در حوزه علم و فناوری و در چارچوب مأموریت دانشگاهها، حرکت علمی کشور عملکرد قابل توجهی داشته است.
وی تصریح کرد: وقتی از حوزههای فناورانه سخن میگوییم، منظور تولید مقالات در حوزههای فنی، مهندسی و علوم پایه و انتشار آنها در مجلات معتبر و پراستناد است. دستیابی به چنین جایگاهی نیازمند تجهیزات آزمایشگاهی، امکانات، بودجه و روابط بینالملل است؛ بنابراین قرار گرفتن ایران در جمع کشورهای برتر اسلامی در این حوزهها، با توجه به سطح امکانات و منابع موجود، نشاندهنده یک حرکت علمی جدی و جهادی در کشور است.
ضرورت تکمیل زنجیره علم تا فناوری
بختیاری با اشاره به ضرورت تکمیل زنجیره علم تا فناوری گفت: تولید مقاله بهتنهایی به معنای تولید فناوری و اثرگذاری مستقیم آن در زندگی مردم نیست. برای اینکه دانش تولیدشده در دانشگاهها به فناوری تبدیل شود و در نهایت در زندگی مردم اثر بگذارد، باید حلقههای بعدی زنجیره، از سرمایهگذاری و ایجاد کسبوکار گرفته تا حمایت از شرکتهای دانشبنیان و استارتاپها و تجاریسازی محصولات، مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: دانشی که در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم، علوم شناختی و مواد پیشرفته در دانشگاهها تولید میشود، باید با حمایت دولت و حاکمیت به فناوری تبدیل شود و از طریق ایجاد شرکتها و محصولات فناورانه به سطح جامعه برسد؛ بنابراین لازم است حلقههای بعدی زنجیره علم و فناوری بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرد.
مدیر فناوری ISC در پایان تأکید کرد: آنچه امروز در ISC رصد میشود، بخش نخست این زنجیره، یعنی وضعیت تولیدات علمی و ظرفیت پژوهشی کشور است. پیشنهاد ما این است که بخشهای بعدی زنجیره نیز مورد حمایت قرار گیرد تا دستاوردهای علمی کشور علاوه بر عرصههای بینالمللی، در جامعه و زندگی مردم نیز نمود عینی پیدا کند.