شبکه الجزیره در یادداشتی نوشت: محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، روز چهارشنبه وارد بغداد شد؛ سفری که به گفته منابع ایرانی، فراتر از یک سفر پارلمانی معمول ارزیابی میشود. قالیباف در شرایطی به عراق سفر میکند که هم ریاست قوه مقننه ایران را بر عهده دارد و هم بهعنوان رئیس تیم مذاکرهکننده ایران با آمریکا فعالیت میکند.
الجزیره به نقل از منابع ایرانی گزارش داد که انتخاب قالیباف برای این مأموریت در چارچوب تقسیم نقش میان نهادهای مختلف جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است؛ بهگونهای که سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه مسئولیت مسیر رسمی دیپلماتیک را دنبال میکند و قالیباف در پروندههایی فعال است که سیاست خارجی ایران را با مسائل امنیتی، نظامی و منطقهای پیوند میدهد.
این سفر دو روزه شامل دیدار با شماری از مقامهای عراقی، از جمله رئیس پارلمان، نخستوزیر و رئیسجمهور این کشور خواهد بود. قالیباف همچنین در مراسم چهلمین روز تدفین رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران در کربلا شرکت خواهد کرد.
بر اساس اعلام منابع رسمی ایران، تحولات منطقهای، امنیت مرزها، مبارزه با تروریسم، روابط اقتصادی و اجرای توافقهای مشترک میان تهران و بغداد از محورهای اصلی این سفر است.
محمدکاظم آلصادق، سفیر ایران در بغداد اعلام کرده است که سفر قالیباف در پاسخ به دعوت قبلی رئیس پارلمان عراق انجام میشود و برنامه آن پیش از تحولات اخیر در اقلیم کردستان تنظیم شده بود. با این حال، وی تأکید کرده است که شرایط کنونی منطقه اهمیت رایزنیهای قالیباف را افزایش داده است.
چرا قالیباف؟
الجزیره در ادامه یادداشت خود آورده است: نقش جدید قالیباف در جریان جنگ و پس از آن، یکی از مهمترین دلایل اهمیت این سفر محسوب میشود. مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران پیشتر اعلام کرده بود که قالیباف را برای ریاست تیم مذاکرهکننده انتخاب کرده است تا مذاکرات صرفاً به دولت محدود نشود و مشارکت مجموعه نهادهای حاکمیتی، نیروهای مسلح و دیگر ساختارهای جمهوری اسلامی در این روند نشان داده شود.
بر اساس این رویکرد، قالیباف در کنار مسئولیت پارلمانی، به یکی از چهرههای مهم هماهنگی میان سطوح سیاسی و امنیتی ایران تبدیل شده است؛ بهویژه در پروندههایی که با گروههای منطقهای و ترتیبات پایان جنگ ارتباط دارند.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران ایرانی معتقدند که سفر قالیباف به بغداد میتواند با پروندههای امنیتی عراق، روابط تهران و گروههای مقاومت عراقی و همچنین مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا درباره پایان جنگ ارتباط داشته باشد.
مسئله انحصار سلاح در عراق
این سفر در شرایطی انجام میشود که دولت عراق با شماری از گروههای مسلح درباره طرح انحصار سلاح در دست دولت اختلاف نظر دارد.
علی الزیدی، نخستوزیر مکلف عراق، اخیراً دستور تهیه طرحی برای ساماندهی موضوع سلاح را صادر کرده و پایان ماه سپتامبر را بهعنوان موعد تکمیل اقدامات مربوط به این پرونده تعیین کرده است.
در مقابل، برخی گروههای مقاومت عراقی از جمله کتائب حزبالله با واگذاری سلاح در شرایط فعلی مخالفت کردهاند و مسئله خروج نیروهای خارجی و پایان تهدیدهای امنیتی را از شروط اصلی خود برای بررسی موضوع سلاح میدانند.
در چنین شرایطی، دیدار قالیباف با مقامهای عراقی و احتمال رایزنی او درباره روابط تهران و بغداد، آینده گروههای مقاومت و ترتیبات امنیتی عراق، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
پرونده کُردها و امنیت مرزها
موضوع گروههای ضد انقلاب مستقر در عراق نیز یکی دیگر از محورهای مهم سفر قالیباف است. ایران و عراق پیشتر درباره دور کردن گروههای ضد انقلاب ایران از مناطق مرزی و تحویل مواضع آنها به نیروهای عراقی به توافق رسیدهاند.
همزمان، حمله پهپادی اخیر به مناطقی در اربیل که مقامهای اقلیم کردستان، ایران را به دست داشتن در آن متهم کردهاند، بر حساسیت پرونده امنیت مرزها افزوده است. تهران این اتهام را رد کرده و سید عباس عراقچی نیز درباره عملیات «پرچم دروغین» با هدف آسیب زدن به روابط ایران و عراق هشدار داده است.
هرچند مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که سفر قالیباف ارتباط مستقیمی با این حمله ندارد، اما امنیت مرزها و اجرای توافق امنیتی تهران و بغداد بهصورت رسمی در دستور کار این سفر قرار دارد.
پیام غیرمستقیم به واشنگتن
با این حال، یکی از مهمترین ابعاد سفر قالیباف را باید در ارتباط آن با مذاکرات ایران و آمریکا جستوجو کرد.
قالیباف که ریاست تیم مذاکرهکننده ایران با آمریکا را بر عهده دارد، پیش از سفر به بغداد تأکید کرده بود که تهران بدون اجرای تعهدات آمریکا، از جمله رفع محاصره و تحریمهای نفتی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و پایان تهدیدها و عملیات نظامی در جبهههای مختلف، حاضر به بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود.
او همچنین بر هماهنگی میان «میدان و دیپلماسی» برای وادار کردن آمریکا به اجرای تعهداتش تأکید کرده است.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران معتقدند سفر قالیباف را میتوان پیامی غیرمستقیم به واشنگتن نیز دانست؛ پیامی مبنی بر اینکه تهران آینده گروههای مقاومت عراق و ترتیبات امنیتی این کشور را جدا از توافقهای منطقهای برای پایان جنگ نمیداند.
بر اساس این برداشت، هرگونه تغییر در وضعیت گروههای مقاومت و حرکت به سمت ترتیبات امنیتی جدید در عراق باید همزمان با اجرای تعهدات آمریکا درباره توقف عملیات نظامی و تهدیدها همراه باشد و نمیتواند صرفاً تحت فشار واشنگتن برای انحصار سلاح انجام شود.
قالیباف پیش از این نیز در جریان جنگ ۶۶ روزه لبنان نقشی مشابه ایفا کرده و در نزدیک کردن دیدگاههای جنبش امل و حزبالله درباره آتشبس و مفاد آن مشارکت داشته است.
از این رو، سفر بغداد را نمیتوان صرفاً یک مأموریت پارلمانی دانست؛ بلکه این سفر میتواند همزمان عرصهای برای رایزنی با دولت عراق، مدیریت روابط با گروههای مقاومت، پیگیری پرونده امنیتی کردها و انتقال مواضع تهران درباره روند پایان جنگ و اجرای تفاهمات به طرف آمریکایی باشد.
الجزیره در پایان نوشت: در نهایت، اهمیت واقعی این سفر را میتوان بر اساس سه شاخص ارزیابی کرد؛ اینکه آیا قالیباف با رهبران گروههای مقاومت دیدار خواهد کرد؟ موضوع انحصار سلاح با چه ادبیاتی در مذاکرات مطرح خواهد شد؟ و آیا میان آرامسازی جبهه عراق و اجرای تعهدات آمریکا در چارچوب تفاهم تهران و واشنگتن ارتباطی برقرار خواهد شد یا خیر؟
انتهای پیام