زهرا وجدانی: چین طی یک دهه گذشته مسیر قابلتوجهی را در توسعه رباتیک طی کرده است، مسیری که از رقابتهای کوچک دانشجویی و نمایش رباتهای ساده آغاز شد و اکنون به رویدادی بزرگ برای نمایش توانمندیهای صنعتی و تجاری این کشور تبدیل شده است. رقابتهایی که زمانی بیشتر شبیه جشنوارههای علمی و پروژههای دانشگاهی بودند امروز به یکی از ویترینهای مهم پیشرفت صنعت رباتیک چین تبدیل شدهاند. این صنعت از سوی دولت این کشور بهعنوان یکی از حوزههای راهبردی آینده مورد توجه قرار گرفته است.
مسابقات رباتیک چین در طول سالهای گذشته علاوه بر نمایش پیشرفت فناوری، تصویری از رشد سریع یک زنجیره صنعتی گسترده ارائه کردهاند، زنجیرهای که شرکتهای چینی امیدوارند از طریق آن رباتها را از نمونههای نمایشی و آزمایشگاهی به محصولاتی قابل استفاده در دنیای واقعی تبدیل کنند. آخرین نمونه این روند بازیهای جهانی رباتهای انساننما در پکن است. رویدادی پنجروزه که روز شنبه آغاز شد و بزرگترین نسخه از این رقابتها محسوب میشود.
در این گزارش به روند تحول صنعت رباتیک چین، نقش حمایتهای دولتی و رقابت شرکتها، پیشرفت رباتهای انساننما و تلاش برای عبور از نمایش فناوری به کاربردهای واقعی و تجاری میپردازیم.
رقابتهای رباتیک در چین در ابتدا رویدادهایی کمهزینه بودند که با حمایت انجمنهای صنعتی و دولت محلی استان فوجیان برگزار میشدند. بخش عمده شرکتکنندگان را نیز تیمهای دانشگاهی تشکیل میدادند.
فضای این رقابتها بیشتر به یک پروژه علمی و دانشگاهی شباهت داشت تا نمایشگاهی برای شرکتهای بزرگ و فناوریهای پیشرفتهای که سالها بعد وارد این حوزه شدند.
در یکی از بخشهای نمایشی، رباتهای کوچک چرخدار در نسخهای رقابتی از فوتبال با یکدیگر مسابقه میدادند. این رباتها از سطح محدودی از خودکارسازی از پیش برنامهریزیشده برای جلوگیری از برخورد با یکدیگر و پیدا کردن توپ استفاده میکردند. در آن زمان فاصله زیادی میان رباتهای مسابقهای و ماشینهایی که بتوانند بهطور مستقل در محیطهای پیچیده فعالیت کنند وجود داشت.
سال ۲۰۱۵ نقطه عطف مهمی برای صنعت رباتیک چین بود. پکن در این سال میزبان نخستین کنفرانس جهانی ربات شد؛ رویدادی که نشان داد رباتیک دیگر صرفا یک حوزه دانشگاهی یا سرگرمی فناورانه نیست و به یکی از اولویتهای ملی چین تبدیل شده است.
یک سال پیش از آن شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین رباتیک را بهعنوان جواهر تاج تولید پیشرفته توصیف کرده بود؛ تعبیری که اهمیت این صنعت را در سیاست صنعتی چین نشان میداد.
در نمایشگاه سال ۲۰۱۵ رباتهای متحرک در مسابقات نمایشی بدمینتون با یکدیگر رقابت کردند. این رباتها میتوانستند مسیر توپ را تشخیص دهند، حرکت آن را دنبال کنند و ضربه برگشتی بزنند. اگرچه این نمایشها برای تماشاگران جذاب بودند، اما از نظر فناوری هنوز یک جهش بزرگ محسوب نمیشدند.
رباتهای آن دوره به حسگرهای تصویری برای اندازهگیری فاصله متکی بودند، فناوریهایی که در دهه ۲۰۱۰ توسعه پیدا کرده بودند. همچنین برای تخمین مسیر حرکت اشیا از فناوریهایی استفاده میشد که ریشه آنها به پژوهشهای دفاعی بریتانیا در دهه ۱۹۹۰ بازمیگشت.
کنفرانس جهانی ربات تا سال ۲۰۲۳ به رویدادی مهم برای شرکتهای باسابقه تبدیل شده بود، شرکتهایی که از این فرصت برای معرفی محصولات نمایش نوآوریهای خود و ایجاد هیجان پیرامون فناوریهای رباتیک استفاده میکردند.
در همین دوره توجهها بیش از گذشته به یکی از مزیتهای رقابتی چین یعنی هزینه پایینتر تولید رباتها جلب شد. یکی از نمونههای شاخص سگ رباتیک CyberDog شرکت شیائومی بود که در نمایشگاه توجه جمعیت زیادی را به خود جلب کرد و بسیاری از بازدیدکنندگان با تلفنهای هوشمند خود از آن فیلم گرفتند.
CyberDog در ابتدا بهعنوان بستری برای علاقهمندان و توسعهدهندگان عرضه شد و هنگام ورود به بازار حدود هزار و ۵۰۰ دلار قیمت داشت. در مقابل ربات چهارپای Spot شرکت آمریکایی Boston Dynamics بیش از ۷۵ هزار دلار قیمت داشت.
این اختلاف قیمت نشان میداد که چین فقط در حال توسعه فناوری رباتیک نیست بلکه تلاش میکند با تکیه بر تولید انبوه، زنجیره تامین گسترده و کاهش هزینه قطعات رباتها را به محصولاتی اقتصادیتر تبدیل کند.
یکی از روشنترین نمونههای پیشرفت رباتهای انساننما در چین مسابقات دو نیمهماراتن پکن بود. در آوریل ۲۰۲۵ رباتهای انساننما برای نخستین بار در جهان در کنار دوندگان انسانی وارد یک مسابقه نیمهماراتن شدند. با این حال فاصله فناوری آنها با عملکرد انسانها در آن زمان کاملا مشهود بود.
مهندسان در کنار رباتها میدویدند تا در صورت بروز مشکل بتوانند مداخله کنند. تنها بخشی از رباتهایی که مسابقه را آغاز کردند توانستند به خط پایان برسند. برخی حتی در همان ابتدای مسابقه سقوط کردند و تعدادی دیگر تنها چند متر پس از شروع مسیر با نردههای کنار پیست برخورد کردند، اما تنها یک سال بعد شرایط به شکل محسوسی تغییر کرد.
در دومین نیمهماراتن پکن یک ربات انساننمای Unitree H۱ بدون همراه انسانی در بخش پایانی مسیر دوید و به خط پایان رسید؛ اتفاقی که نشاندهنده افزایش قابل توجه قابلیت اطمینان و استقلال رباتها بود.
بر اساس گزارش رسانههای دولتی چین در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۰۰ تیم رباتیک در این رقابت حضور داشتند و ۴۷ تیم توانستند مسابقه را به پایان برسانند.
یکی از چشمگیرترین عملکردها نیز متعلق به ربات انساننمای شرکت چینی تولیدکننده گوشیهای هوشمند Honor با نام Flash بود. این ربات توانست نیمهماراتن را بهصورت کاملا خودکار در مدت ۵۰ دقیقه و ۲۶ ثانیه به پایان برساند.
این زمان حتی از رکورد جهانی نیمهماراتن انسانها که تنها یک ماه پیش از آن ثبت شده بود نزدیک به هفت دقیقه سریعتر بود؛ هرچند مقایسه عملکرد ربات و انسان در چنین مسابقهای به دلیل تفاوتهای فنی و شرایط رقابت الزاما مقایسهای همسطح محسوب نمیشود.
به گزارش رئیترز، تحلیلگران و مدیران صنعت بخش مهمی از پیشرفت سریع رباتیک چین را به رقابت شدید میان شرکتها، رشد زنجیره تأمین، حمایتهای دولتی و کاهش هزینه قطعات نسبت میدهند. در این میان نقش دولت چین نیز قابل توجه بوده است.
برنامه پنجساله چین برای صنعت رباتیک که در سال ۲۰۲۱ تدوین شد وعده حمایتهای مالی، معافیتها و تخفیفهای مالیاتی برای تحقیقات و همچنین تامین مالی این صنعت را مطرح کرد.
هدف تعیینشده در این برنامه تبدیل چین به منبع جهانی نوآوری فناوری رباتیک بود. این سیاستها در کنار ظرفیت گسترده تولید صنعتی چین به شرکتهای رباتیک امکان داده است هزینه توسعه و ساخت برخی محصولات را کاهش دهند و سریعتر نمونههای جدید را وارد رقابت کنند.
در سال ۲۰۲۶ بازیهای جهانی رباتهای انساننما یک بخش جدید و پیچیدهتر را به نام: رقابت دستهای رباتیک به رقابتها اضافه کردهاند. در این بخش رباتها بر اساس سرعت و دقت آنها در انجام کارهای ظریف و دقیق از جمله سفت کردن پیچها، باز کردن بطریها و برداشتن مهرههای کوچک با استفاده از موچین ارزیابی میشوند.
این تغییر نشانهای از تحول هدف مسابقات رباتیک چین است. در سالهای گذشته تمرکز اصلی بیشتر بر حرکت، سرعت، تعادل یا تواناییهای نمایشی رباتها بود اما اکنون قابلیت انجام کارهای واقعی و روزمره اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
به گفته تحلیلگران طراحی یک دست رباتیک که بتواند با دقت، ظرافت و حس لامسهای مشابه دست انسان کار کند یکی از پیچیدهترین چالشها در ساخت یک ربات انساننمای کاربردی است.
ربات ممکن است بتواند راه برود، بدود یا تعادل خود را حفظ کند اما برای ورود واقعی به محیطهای کاری و زندگی روزمره باید بتواند اشیا را با اندازهها، وزنها و جنسهای متفاوت بهدرستی لمس، تشخیص و جابهجا کند.
تغییر محتوای مسابقات رباتیک چین بازتابی از چالش بزرگتر این صنعت است. اکنون شرکتهای زیادی وارد بازار رباتهای انساننما شدهاند و صرف نمایش نمونههای چشمگیر دیگر برای جلب توجه کافی نیست.
مسئله اصلی این است که آیا رباتها میتوانند در شرایط واقعی و خارج از محیط کنترلشده آزمایشگاه کارهای مفید را با دقت و قابلیت اطمینان انجام دهند یا خیر. از این منظر مسابقات رباتیک چین دیگر صرفا یک نمایش فناوری نیستند. این رقابتها به آزمایشگاهی عمومی برای سنجش قابلیتهای رباتها تبدیل شدهاند، جایی که شرکتها میتوانند توانایی محصولات خود را در دویدن، حفظ تعادل، انجام حرکات پیچیده و اکنون انجام کارهای ظریف و کاربردی به نمایش بگذارند. مسیر طیشده از رباتهای کوچک و از پیش برنامهریزیشده فوتبال در سالهای ابتدایی تا رباتهای انساننمای مستقلی که امروز میدوند و وظایف دقیق را انجام میدهند نشان میدهد صنعت رباتیک چین در کمتر از سه دهه تغییرات چشمگیری را تجربه کرده است.
مسیر سه دههای صنعت رباتیک چین نشان میدهد که تبدیلشدن به یک قدرت فناورانه، نتیجه یک جهش ناگهانی یا موفقیت چند شرکت محدود نیست بلکه حاصل پژوهش مستمر، سیاستگذاری هدفمند، سرمایهگذاری بلندمدت، توسعه زیرساخت، تربیت نیروی انسانی و ایجاد زنجیره تامین است. چین از رقابتهای کوچک دانشگاهی و رباتهای ساده آغاز کرد، اما با تداوم حمایتهای دولتی و حضور جدی بخش خصوصی به نقطهای رسیده است که رباتهای انساننما نهتنها در نمایشگاهها به نمایش گذاشته میشوند بلکه در مسابقات واقعی، محیطهای صنعتی و آزمایشهای کاربردی نیز محک میخورند.
آنچه تجربه چین را برای ایران مهم میکند صرفا دستاوردهای فناورانه این کشور نیست بلکه مدلی است که برای رسیدن به این دستاوردها طی کرده است. چین نشان داده است که در حوزههای راهبردی مانند رباتیک، نتیجه سرمایهگذاریهای کوتاهمدت و پروژههای مقطعی نیست بلکه باید برای ایجاد یک اکوسیستم پایدار از دانشگاه و پژوهشگاه تا شرکتهای فناور محور، صنعت، بازار و سیاستگذاری، برنامهای چندساله و پیوسته وجود داشته باشد.
از این منظر ایران نیز اگر میخواهد در آینده فناوریهای پیشرفته سهمی جدی داشته باشد نمیتواند رباتیک را صرفا به برگزاری مسابقات، نمایش نمونههای اولیه یا حمایتهای مقطعی محدود کند. سرمایهگذاری مستمر در پژوهش و توسعه، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، ایجاد زیرساختهای آزمایش و تولید، تربیت نیروی متخصص و فراهمکردن بازار برای محصولات رباتیک باید به بخشی از یک برنامه بلندمدت تبدیل شود.
تجربه چین به ما یادآوری میکند که فاصله میان یک ایده آزمایشگاهی و یک صنعت رقابتپذیر با یک تصمیم یا یک بودجه یکساله پر نمیشود. این فاصله با سالها پژوهش، آزمون و خطا، سرمایهگذاری و برنامهریزی مداوم طی میشود. همانطور که چین از رباتهای کوچک و از پیشبرنامهریزیشده به رباتهایی رسیده است که میتوانند بهصورت مستقل بدوند و وظایف ظریف انجام دهند ایران نیز در صورت تداوم سیاستگذاری و سرمایهگذاری میتواند ظرفیتهای علمی و مهندسی خود را به یک صنعت رباتیک واقعی و اقتصادی تبدیل کند.
رقابت اصلی آینده فقط بر سر ساخت رباتهای پیشرفتهتر نیست، رقابت بر سر ایجاد اکوسیستمی است که بتواند این رباتها را پژوهش کند، بسازد، بهبود دهد و وارد بازار کند. تجربه چین نشان میدهد کشورهایی که امروز برای چنین اکوسیستمی سرمایهگذاری میکنند در سالهای آینده تنها مصرفکننده فناوری نخواهند بود بلکه میتوانند در تعیین مسیر آینده آن نیز نقش داشته باشند مسیری که ایران نیز میتواند طی کند و در آیندهای نه چندان دور به آن دست یابد.
انتهای پیام/