به گزارش برنا، یکم شهریور در تقویم ایران هم روز پزشک است و هم یادآور شهری است که قرنها در مسیر تاریخ ایران ایستاده و از هگمتانه و مادها تا دانش و فرهنگ امروز، بخشی از هویت ایران را در خود جای داده است. نامگذاری این روز به عنوان «روز همدان» با زادروز و بزرگداشت ابوعلیسینا، دانشمند و پزشک نامدار ایرانی، گره خورده است، شهری که امروز مجموعهای کمنظیر از میراث تاریخی، فرهنگی و طبیعی را پیش روی گردشگران قرار میدهد.
از هگمتانه تا کهن شهری در قلب ایران
همدان را نمیتوان فقط با یک دوره تاریخی یا یک بنای مشهور معرفی کرد. این شهر در لایههای مختلف تاریخ ایران ریشه دارد. این شهر پایتخت مادها بود. نام هگمتانه در منابع تاریخی با نخستین حکومت بزرگ ایرانی گره خورده و همین پیشینه، همدان را در میان شهرهای تاریخی ایران جایگاهی ویژه بخشیده است.
محوطه باستانی هگمتانه در قلب همدان، بخشی از گذشتهای است که هنوز میتوان رد آن را در میان بقایای معماری و آثار کشفشده جستوجو کرد. اهمیت هگمتانه به اندازهای است که هر قدم در این محوطه را میتوان مواجههای با بخشی از تاریخ شکلگیری تمدن ایرانی دانست.
اما روایت تاریخی همدان به مادها محدود نمیشود. این شهر در دوره هخامنشیان نیز اهمیت خود را حفظ کرد و کتیبههای گنجنامه از مشهورترین یادگارهای این دوره در همدان هستند. این کتیبهها که به زبانهای پارسی باستان، بابلی و عیلامی نوشته شدهاند، در کنار طبیعت کوهستانی منطقه، یکی از شناختهشدهترین جاذبههای تاریخی همدان را ساختهاند.
همدان در دورههای اشکانی، ساسانی، آلبویه و سلجوقی نیز از شهرهای مهم ایران بوده است. همین تداوم تاریخی سبب شده امروز در بافت این شهر، نشانههایی از دورههای گوناگون تاریخی در کنار زندگی معاصر مردم دیده شود.
شهری که فرهنگ و دانش را به هم پیوند زده است
اگر هگمتانه شناسنامه تاریخی همدان باشد، آرامگاه ابوعلیسینا را میتوان نماد فرهنگی و علمی این شهر دانست. بوعلیسینا، پزشک، فیلسوف و دانشمند نامدار ایرانی، چنان با هویت همدان گره خورده که میدان و آرامگاه او از شناختهشدهترین تصاویر این شهر در ذهن ایرانیان است.
ارتباط یکم شهریور با همدان نیز از همینجا شکل گرفته است. یکم شهریور، زادروز ابوعلیسینا و روز بزرگداشت او در تقویم رسمی ایران، «روز پزشک» نام گرفته است. از حدود یک دهه پیش، این مناسبت با «روز همدان» نیز پیوند خورده تا نام شهری که آرامگاه این دانشمند بزرگ را در خود جای داده، بیش از گذشته با فرهنگ و علم ایرانی گره بخورد.
در کنار بوعلی، همدان نامهای دیگری را نیز در حافظه فرهنگی ایران زنده نگه داشته است. باباطاهر، شاعر و عارف نامآشنای ایرانی، یکی دیگر از چهرههایی برجسته این شهر است. آرامگاه او با معماری متفاوت و گنبد فیروزهای، در میان جاذبههای فرهنگی همدان قرار دارد و دوبیتیهای او هنوز بخشی از حافظه ادبی ایرانیان است.
در کنار این بناها، گنبد علویان نیز از مهمترین آثار معماری همدان به شمار میرود، بنایی متعلق به دوره سلجوقی که ظرافتهای معماری و تزئینات آن، تصویری از هنر دوره اسلامی ایران ارائه میدهد. حمام تاریخی قلعه نیز نمونه دیگری از میراث معماری شهر است که امروز کارکرد موزهای و گردشگری پیدا کرده و تصویری از سبک زندگی و معماری گذشته همدان به بازدیدکنندگان نشان میدهد.
مقصدی برای تاریخ، طبیعت و تجربه
جاذبههای همدان به بناهای تاریخی خلاصه نمیشود. موقعیت جغرافیایی شهر و قرار گرفتن آن در دامنه الوند، طبیعت را نیز به بخشی جداییناپذیر از ظرفیت گردشگری همدان تبدیل کرده است.
گنجنامه یکی از شناختهشدهترین نقاط گردشگری شهر است. جایی که کتیبههای هخامنشی در کنار آبشار و چشمانداز کوهستانی قرار گرفتهاند. آبشار گنجنامه در فصلهای گرم سال، یکی از مقاصد محبوب گردشگران است و در روزهای سرد، چهرهای متفاوت پیدا میکند. در کنار جاذبههای تاریخی و طبیعی، مجموعه تفریحی گنجنامه نیز با امکاناتی مانند تلهکابین، سورتمه ریلی و دیگر تفریحات، تلاش کرده است گردشگری تاریخی را با سرگرمی و تفریح پیوند بزند.
اما برای دیدن یکی از شگفتانگیزترین جلوههای طبیعت منطقه باید از شهر فاصله گرفت. غار علیصدر، در نزدیکی روستایی به همین نام، یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی استان همدان است. غاری که مسیرهای آبی درون آن امکان قایقسواری در دل زمین را فراهم کرده و تجربهای متفاوت از طبیعتگردی پیش روی گردشگران قرار میدهد.
در خود شهر نیز موزه تاریخ طبیعی همدان، مجموعهای قابل توجه از گونههای گیاهی و جانوری و نمونههای مربوط به تاریخ طبیعی را در خود جای داده است. این موزه، در کنار جاذبههای تاریخی، وجه دیگری از ظرفیتهای علمی و آموزشی همدان را به نمایش میگذارد.
آرامگاه استر و مردخای نیز از دیگر نقاط تاریخی شهر است که بخشی از پیشینه حضور جامعه یهودیان در همدان را روایت میکند و از اهمیت فرهنگی و مذهبی ویژهای برخوردار است.
کماج، انگشتپیچ و سفال، طعم و رنگ همدان
فرهنگ همدان را میتوان از روی سفره و بازارش هم شناخت. کماج همدانی، انگشتپیچ و حلوا زرده از خوراکیهای سنتی و سوغات شناختهشده این شهر هستند. این خوراکیها در کنار غذاهای محلی، بخشی از خاطره سفر به همدان را میسازند. در میان آنها، انگشتپیچ با بافت و شیوه تهیه متفاوتش یکی از شیرینیهای قدیمی و خاص همدان است و کماج نیز از نانها و شیرینیهای سنتی محبوب این منطقه به شمار میرود.
در میان صنایعدستی، اما نام لالجین بیش از همه با همدان گره خورده است. سفالگری در همدان نه یک صنعت، بلکه بخشی از هویت فرهنگی منطقه است. کوزهها، ظروف و آثار سفالی لالجین با نقشها و فرمهای متنوع، یکی از شناختهشدهترین سوغات استان همدان هستند. این هنر، نسل به نسل منتقل شده و امروز نیز کارگاههای سفالگری لالجین بخشی از جاذبه فرهنگی و گردشگری استان محسوب میشوند، جایی که گردشگر میتواند علاوه بر دیدن آثار تاریخی همدان، بخشی از هنر دست مردم این منطقه را نیز با خود به خانه ببرد.
میراثی برای امروز و فردا
همدان امروز مجموعهای از روایتهای گوناگون را در کنار هم دارد؛ از هگمتانه و کتیبههای هخامنشی تا آرامگاه بوعلیسینا و باباطاهر، از معماری سلجوقی تا حمامهای تاریخی و از کوهستان الوند و آبشار گنجنامه تا دنیای زیرزمینی علیصدر.
یکم شهریور برای همدان فرصتی است تا گذشته و امروز خود را دوباره روایت کند. شهری که بخشی از نخستین فصلهای تاریخ ایران را دیده، چهرههای بزرگی را در حافظه فرهنگی خود جای داده و هنوز هم میتواند مقصدی برای کسانی باشد که میخواهند در یک سفر، تاریخ، فرهنگ و طبیعت را کنار هم تجربه کنند.
«روز همدان» در واقع یادآوری همین هویت چندلایه است، هویتی که در یک بنا یا یک دوره تاریخی خلاصه نمیشود و در مجموعهای از میراث، فرهنگ، دانش و طبیعت این شهر جریان دارد.
انتهای پیام/