به گزارش برنا ،مسئله فقط افزایش یا کاهش نرخ رشد اقتصاد جهانی نیست؛ مهمتر از آن، محل ایجاد این رشد است. مجمع جهانی اقتصاد در گزارشهای خود تأکید کرده که رشد اقتصاد جهانی در سالهای پیشرو با سرعتی پایینتر از روند تاریخی حرکت خواهد کرد. برآورد این نهاد برای رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۳ درصد بوده؛ نرخی که پایینتر از میانگین روند رشد حدود ۴ درصدی سه دهه گذشته است.
در چنین شرایطی، رقابت کشورها صرفاً بر سر «رشد بیشتر» نیست؛ بلکه بر سر تصاحب سهم بیشتری از رشد محدود اقتصاد جهانی است. در این رقابت، آسیا به دلیل جمعیت، سرمایهگذاری، توسعه فناوری، گسترش طبقه متوسط و افزایش تجارت درونمنطقهای، موقعیت ویژهای پیدا کرده است. مجمع جهانی اقتصاد نیز آسیا را همچنان یکی از موتورهای اصلی اقتصاد جهانی میداند.
چین و هند، دو موتور بزرگ رشد
مهمترین بخش این تحول به چین و هند مربوط میشود. طبق دادههای مطرحشده در گزارش و اینفوگرافیک مجمع جهانی اقتصاد، این دو اقتصاد بزرگ آسیایی در مجموع بیش از یکسوم رشد تولید ناخالص داخلی جهان را در سالهای پیشرو به خود اختصاص خواهند داد.
هند نیز با نرخ رشد بالا، توسعه بازار داخلی و جذب سرمایهگذاری خارجی، یکی از مهمترین برندگان این تغییر جغرافیای اقتصادی است. مجمع جهانی اقتصاد پیشبینی کرده بود که اقتصاد هند در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۸ درصد رشد کند و اندازه اقتصاد این کشور تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۷ تریلیون دلار برسد؛ رقمی که میتواند هند را به سومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل کند.
این اعداد یک پیام روشن برای بازارهای جهانی دارند: وزن اقتصادی آسیا دیگر صرفاً ناشی از جمعیت نیست؛ این منطقه به مرکز تولید، مصرف، سرمایهگذاری و فناوری تبدیل میشود.
سهم مناطق از رشد جهانی چه میگوید؟
دادههای اینفوگرافیک مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد سهم مناطق مختلف جهان از رشد اقتصادی یکسان نیست. در میان مناطق، شرق آسیا با حدود ۲۶.۹ درصد یکی از بزرگترین سهمها را در اختیار دارد و جنوب آسیا با حدود ۱۷.۹ درصد نیز در جایگاه بسیار مهمی قرار گرفته است.
در کنار این دو منطقه، اروپا حدود ۱۵.۵ درصد و آمریکای شمالی حدود ۱۱.۹ درصد از رشد را به خود اختصاص میدهند. سهم جنوبشرق آسیا نیز حدود ۸.۳ درصد اعلام شده است. این توزیع نشان میدهد که حتی با وجود قدرت بالای اقتصادهای غربی، بخش قابلتوجهی از رشد جدید جهان در اقتصادهای آسیایی شکل خواهد گرفت.
چرا آسیا جلو افتاده است؟
پشت این تغییر چند عامل مهم قرار دارد؛ نخست گسترش طبقه متوسط و مصرف داخلی، دوم توسعه سریع زیرساختهای دیجیتال و فناوری، سوم افزایش تجارت درونمنطقهای و چهارم انتقال بخشی از زنجیرههای تأمین جهانی به آسیا.
چین در سالهای گذشته به یکی از مهمترین قطبهای صنعتی و صادراتی جهان تبدیل شده و هند نیز با اتکا به بازار بزرگ داخلی، نیروی کار، فناوری اطلاعات و جذب سرمایه خارجی در حال افزایش وزن خود در اقتصاد جهانی است.
از سوی دیگر، جنوبشرق آسیا نیز به واسطه توسعه تولید صنعتی، تجارت الکترونیک و زنجیرههای تأمین جهانی در حال تبدیل شدن به یکی از کانونهای مهم رشد است. مجمع جهانی اقتصاد نیز افزایش تجارت درونآسیایی و گسترش طبقه متوسط را از عوامل مهم قدرت اقتصادی این منطقه عنوان کرده است.
موتور بعدی رشد، فناوری
اما جغرافیای رشد تنها بخش داستان نیست؛ ماهیت رشد نیز در حال تغییر است.
دادههای مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد فناوری، هوش مصنوعی، خدمات دیجیتال، فناوریهای سبز و تحول انرژی در حال تبدیل شدن به پیشرانهای اصلی اقتصاد آینده هستند. در گزارش «آینده مشاغل ۲۰۲۵»، مشاغل مرتبط با کلانداده، فینتک، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین و توسعه نرمافزار در میان سریعترین مشاغل در حال رشد قرار گرفتهاند؛ بنابراین کشورهایی که بتوانند همزمان سرمایه، نیروی انسانی متخصص، زیرساخت دیجیتال و انرژی رقابتی فراهم کنند، شانس بیشتری برای تصاحب سهمی از رشد آینده خواهند داشت.
اقتصاد آینده، رقابت بر سر کیفیت رشد
گزارش «آینده رشد» مجمع جهانی اقتصاد یک نکته مهمتر را نیز مطرح میکند: رشد اقتصادی فقط با افزایش تولید ناخالص داخلی سنجیده نمیشود. این گزارش، کیفیت رشد را در مجموعهای از شاخصها برای ۱۰۷ کشور بررسی کرده و بر ابعادی مانند نوآوری، فراگیری، تابآوری و پایداری تأکید دارد.
به همین دلیل، ممکن است دو کشور نرخ رشد مشابهی داشته باشند، اما اثر اقتصادی و اجتماعی این رشد کاملاً متفاوت باشد؛ کشوری که رشد خود را بر فناوری، بهرهوری، سرمایه انسانی و سرمایهگذاری مولد بنا کند، در بلندمدت موقعیت قدرتمندتری نسبت به اقتصادی خواهد داشت که رشد آن صرفاً به مصرف منابع یا رونق کوتاهمدت وابسته است.
ایران در کجای این نقشه قرار دارد؟
برای اقتصادهایی مانند ایران، این تغییر جغرافیای رشد یک فرصت و همزمان یک هشدار است. نزدیکی جغرافیایی به آسیا، دسترسی به انرژی، بازار بزرگ داخلی و ظرفیتهای صنعتی میتواند زمینه حضور ایران در زنجیرههای جدید تولید و تجارت منطقهای را فراهم کند؛ اما بهرهبرداری از این فرصت نیازمند افزایش بهرهوری، ثبات اقتصادی، سرمایهگذاری، توسعه زیرساختهای فناوری و تقویت ارتباط با بازارهای منطقهای است.
در واقع، سؤال اصلی برای ایران این نیست که آیا آسیا رشد خواهد کرد یا نه؛ دادهها نشان میدهند که آسیا یکی از قطبهای اصلی رشد خواهد بود. سؤال مهمتر این است که ایران قرار است در این موج جدید رشد، تولیدکننده و شریک اقتصادی باشد یا صرفاً تماشاگر تغییر نقشه اقتصاد جهان؟
قطبنمای اقتصاد جهانی در حال تغییر جهت است. رشد پایینتر اقتصاد جهان به معنای پایان فرصتها نیست؛ بلکه به معنای رقابت شدیدتر برای تصاحب فرصتهای محدودتر است. چین و هند با سهمی بیش از یکسوم از رشد جهانی، آسیا با سهم قابلتوجه از اقتصاد آینده و فناوری با سرعتی فزاینده در حال تغییر قواعد بازی هستند.
اقتصاد جهان در مسیر ۲۰۳۰ احتمالاً نه یک مرکز، بلکه چندین مرکز قدرتمند خواهد داشت؛ اما در میان آنها، آسیا بیش از گذشته در جایگاه موتور رشد جهانی قرار میگیرد. کشوری که بتواند خود را به این زنجیره جدید تولید، فناوری، سرمایه و تجارت متصل کند، از رشد آینده سهم خواهد برد؛ و کشوری که از این موج جا بماند، فاصلهاش با اقتصادهای پیشرو بیشتر خواهد شد.