در حالی که مصرف بنزین کشور در هفتههای اخیر به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز رسیده و پیشبینی میشود در شرایط عادی این میزان به ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون لیتر در روز نیز افزایش یابد اما ظرفیت قابلتوجهی در سبد سوخت کشور همچنان بلااستفاده مانده است در حال حاضر بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه CNG در کشور وجود دارد که مجموعاً توان عرضه روزانه ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب گاز را دارند اما مصرف واقعی CNG تنها حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز است به این معنا که بخش قابلتوجهی از ظرفیت موجود همچنان بدون استفاده باقی مانده است.
ناترازی بنزین تنها به میزان تولید پالایشگاهها محدود نمیشود بلکه رشد مستمر تقاضا، مصرف بالای سوخت خودروها، فرسودگی ناوگان، افزایش تعداد خودروها و سهم بالای بنزین در سبد سوخت حملونقل همگی به افزایش مصرف دامن زدهاند. از این رو در کنار افزایش ظرفیت تولید، مدیریت مصرف و تنوعبخشی به سبد سوخت حملونقل به یکی از ضرورتهای سیاستگذاری انرژی کشور تبدیل شده است.
رشد مصرف بنزین؛ تولید هرقدر بیشتر، تقاضا همچنان جلوتر
متوسط مصرف روزانه بنزین از حدود ۱۰۳.۵ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۱ به ۱۱۸.۱ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۲ و ۱۲۴.۵ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۳ رسید و در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۳۲.۳ میلیون لیتر در روز رسیده است.
اکنون نیز مصرف روزانه در مقاطعی به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است. معاون سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی با اشاره به این وضعیت اعلام کرده است که در شرایط عادی برآورد میشود نیاز مصرفی کشور در ماههای آینده حتی به ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون لیتر در روز برسد.
بنابراین حتی افزایش ظرفیت پالایشگاهی نیز بهتنهایی نمیتواند مسئله را برای بلندمدت حل کند. اگر رشد مصرف با همین روند ادامه پیدا کند هر میزان افزایش تولید میتواند در مدت کوتاهی توسط تقاضای جدید جذب شود.
CNG، زیرساختی که ساخته شد اما تقاضایش کاهش یافت
توسعه CNG در ایران با هدف کاهش وابستگی حملونقل به بنزین و تنوعبخشی به سبد سوخت کشور آغاز شد و طی بیش از دو دهه شبکه گستردهای از جایگاههای عرضه این سوخت شکل گرفت.
اکنون بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه CNG در کشور فعال است و ظرفیت عرضه این شبکه به حدود ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد. با این حال مصرف واقعی CNG حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز است.
به بیان دیگر اگر ظرفیت ۴۰ میلیون مترمکعبی را مبنا قرار دهیم تنها حدود ۴۰ درصد ظرفیت موجود مورد استفاده قرار میگیرد و نزدیک به ۲۴ میلیون مترمکعب در روز ظرفیت خالی باقی مانده است.
یعنی اگر مصرف CNG فقط ۸ تا ۱۰ میلیون مترمکعب در روز افزایش پیدا کند میتواند تقریباً ۸ تا ۱۰ میلیون لیتر از فشار روزانه بر بنزین کم کند. این میزان معادل حدود ۵۹ تا ۷۴ درصد ناترازی ۱۴ میلیون لیتری است.
چرا مصرف CNG کاهش پیدا کرد؟
مصرف CNG که در سالهای گذشته به حدود ۲۴ میلیون مترمکعب در روز رسیده بود در سالهای اخیر به محدوده ۱۶ تا ۱۹ میلیون مترمکعب کاهش یافته این در حالی است که مصرف بنزین روندی صعودی داشته و سهم CNG در سبد سوخت کشور کمرنگتر شده است.
یکی از دلایل اصلی این کاهش افت تعداد و استفاده از خودروهای دوگانهسوز است. در واقع وجود جایگاه بهتنهایی کافی نیست و تا زمانی که ناوگان مصرفکننده و انگیزه کافی برای استفاده از CNG وجود نداشته باشد بخش مهمی از ظرفیت این زیرساخت بلااستفاده میماند.
از سوی دیگر ارزانتر بودن CNG بهتنهایی برای تغییر رفتار رانندگان کافی نیست. عواملی مانند صف و زمان سوختگیری، دسترسی به جایگاه، عملکرد خودرو، هزینه نگهداری و کیفیت خدمات نیز در انتخاب سوخت نقش دارند. کاهش مصرف همچنین درآمد جایگاهها را پایین آورده و توان آنها برای تعمیر و نوسازی تجهیزات را کاهش داده است.
بنابراین بازگشت CNG بهعنوان ابزاری برای کاهش مصرف بنزین صرفاً با ساخت جایگاههای جدید امکانپذیر نیست. توسعه ناوگان دوگانهسوز، تبدیل خودروهای پرمصرف و پیمایشی، نوسازی جایگاهها و اصلاح اقتصاد آنها باید همزمان دنبال شود تا ظرفیت موجود CNG بتواند بخشی از فشار بر شبکه تأمین بنزین را کاهش دهد.
آیا CNG میتواند ناترازی بنزین را حل کند؟
CNG بهتنهایی راهحل نهایی ناترازی بنزین نیست اما میتواند یکی از ابزارهای مهم و در دسترس برای مدیریت مصرف در کوتاهمدت و میانمدت باشد. ناترازی بنزین حاصل مجموعهای از عوامل از جمله مصرف بالای خودروها، فرسودگی ناوگان، افزایش تعداد خودروها، الگوی سفر، ضعف حملونقل عمومی و پایین بودن بهرهوری انرژی است و نمیتوان آن را صرفاً با افزایش تولید پالایشگاهها برطرف کرد.
اگر ظرفیت تولید بنزین افزایش یابد اما همزمان تعداد خودروهای بنزینسوز و میزان مصرف آنها همچنان رشد کند شکاف میان عرضه و تقاضا بار دیگر شکل خواهد گرفت. از این رو تنوعبخشی به سبد سوخت حملونقل و مدیریت سمت تقاضا در کنار افزایش تولید اهمیت ویژهای دارد.
CNG در این میان یک مزیت مهم دارد. زیرساخت گسترده آن از قبل در کشور ایجاد شده است. بنابراین بهجای آنکه تمام راهحل به ساخت ظرفیتهای جدید وابسته باشد میتوان با توسعه ناوگان دوگانهسوز و فعالکردن ظرفیتهای بلااستفاده موجود بخشی از مصرف بنزین را به CNG منتقل کرد.
انتهای پیام/