شیما قاسمی منش: بازار جهانی خوراک دام، طیور و آبزیان با ارزشی معادل ۵۴۸ میلیارد دلار، بخش قابلتوجهی از زنجیره تولید پروتئین حیوانی جهان را به خود اختصاص داده است؛ در این میان، خوراک طیور با سهمی حدود ۳۷ درصدی بزرگترین بخش این بازار محسوب میشود و پس از آن خوراک خوک و خوراک نشخوارکنندگان قرار دارند.
بر اساس گزارش منتشر شده از انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان درباره سهم انواع خوراک از بازار جهانی دام، طیور و آبزیان نشان میدهد ارزش این بازار در مجموع ۵۴۸ میلیارد دلار برآورد شده است.
در این میان، خوراک طیور با ۲۰۴ میلیارد دلار بیشترین سهم را در اختیار دارد و پس از آن خوراک خوک با ۱۳۰ میلیارد دلار و خوراک نشخوارکنندگان با ۱۱۵ میلیارد دلار قرار گرفتهاند.
بر این اساس، خوراک طیور حدود ۳۷.۲ درصد از کل بازار مورد اشاره را تشکیل میدهد. سهم خوراک خوک حدود ۲۳.۷ درصد و خوراک نشخوارکنندگان حدود ۲۱ درصد است. همچنین خوراک آبزیان با ۷۶ میلیارد دلار حدود ۱۳.۹ درصد و سایر خوراکها با ۲۳ میلیارد دلار حدود ۴.۲ درصد از این بازار را به خود اختصاص دادهاند.
بر این اساس، صنعت خوراک، صرفاً یک بخش پشتیبان در تولید محصولات پروتئینی نیست، بلکه یکی از مهمترین حلقههای اقتصادی زنجیره تولید گوشت، شیر، تخممرغ و محصولات آبزی به شمار میرود.
رشد تولید جهانی خوراک
اهمیت این بازار در حالی است که تولید جهانی خوراک دام نیز در سالهای اخیر روندی افزایشی داشته است. بر اساس گزارش Alltech Agri-Food Outlook ۲۰۲۶، تولید جهانی خوراک در سال ۲۰۲۵ با رشد ۲.۹ درصدی به حدود ۱.۴۴ میلیارد تن رسید. این گزارش بر پایه اطلاعات ۱۴۲ کشور و ۳۸ هزار و ۸۳۷ کارخانه خوراک تهیه شده است.
گزارشهای منتشرشده درباره بازار جهانی خوراک نشان میدهد رشد این صنعت تنها به افزایش تعداد دام و طیور وابسته نیست و افزایش بهرهوری، حرکت از تولید سنتی و مزرعهای به سمت خوراک تجاری و تغییر الگوی مصرف نیز در توسعه بازار نقش دارد. چین، آمریکا و برزیل همچنان در میان بزرگترین تولیدکنندگان خوراک جهان قرار دارند و سه کشور بهتنهایی نزدیک به نیمی از تولید جهانی را در اختیار دارند.
در همین حال، خوراک آبزیان نیز در حال تبدیلشدن به یکی از بخشهای مهم و رو به رشد صنعت خوراک است. بر اساس گزارش Alltech، تولید خوراک آبزیان در سال ۲۰۲۵ رشد داشته و این بخش از روند رو به توسعه آبزیپروری جهانی تأثیر گرفته است.
سازمان فائو نیز با توجه به رشد تقاضای جهانی برای پروتئین حیوانی، توسعه آبزیپروری را یکی از محورهای مهم آینده امنیت غذایی میداند. این سازمان در گزارشی درباره صنعت آبزیپروری ایران، بر افزایش بهرهوری، ایمنی زیستی و استفاده از فناوریهای نوین در تولید تأکید کرده است.
خوراک؛ حلقه مهم کاهش وابستگی به واردات نهاده
اهمیت صنعت خوراک در ایران نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. طبق آمار رسمی، حدود ۷۸۰ کارخانه تولید خوراک دام، طیور و آبزیان در کشور فعالیت میکنند و ظرفیت این واحدها میتواند در تبدیل نهادههای وارداتی به خوراک آماده، افزایش بهرهوری تولید و کاهش وابستگی به واردات نقش داشته باشد.
محمد مسعودی، مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان کشور، اعلام کرده است که استفاده از ظرفیت این کارخانهها برای تولید خوراک آماده میتواند بهرهوری تولید را حدود ۲۵ درصد افزایش داده و واردات نهادههای دامی و خروج ارز را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
پیش از این نیز رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران گفته بود که بهرهبرداری کامل از ظرفیت کارخانههای تولید خوراک میتواند تا ۱۵ درصد از واردات نهادههای دامی را کاهش دهد. به گفته او، خوراک صنعتی با فرمولاسیون دقیق میتواند قابلیت هضم مواد مغذی را افزایش داده و با کاهش ضریب تبدیل غذایی، تولید شیر و وزنگیری دامهای پرواری را بهبود دهد.
وابستگی صنعت خوراک به نهادهها و ریسک قیمت
در عین حال، بازار خوراک دام در جهان بهشدت تحت تأثیر قیمت نهادههایی مانند ذرت و کنجاله سویا قرار دارد. خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی درباره بازار جهانی خوراک، به تأثیر تغییر قیمت غلات و کنجاله سویا بر هزینه تولید دام و طیور اشاره کرده است. برای نمونه، کاهش قیمت جهانی ذرت و کنجاله سویا در سال ۲۰۲۵ به کاهش هزینه تولید خوراک در برخی بازارها کمک کرد.
از سوی دیگر، تحولات ژئوپلیتیک و اختلال در زنجیره تأمین میتواند به سرعت هزینه خوراک را افزایش دهد؛ رویترز در گزارشی در سال ۲۰۲۶ از افزایش قیمت ذرت و کنجاله سویا و رشد هزینه برخی افزودنیهای خوراک در پی تحولات منطقهای خبر داده است.
در مجموع، این آمار نشان میدهد خوراک طیور با ۲۰۴ میلیارد دلار، ستون اصلی بازار جهانی خوراک دام، طیور و آبزیان است؛ اما رشد آبزیپروری، افزایش بهرهوری در دامپروری و حرکت صنعت به سمت خوراکهای تخصصی، جایگاه سایر بخشها را نیز در حال تقویت است.
برای ایران نیز توسعه صنعت خوراک میتواند فراتر از تأمین نیاز دام و طیور، به کاهش واردات نهاده، کاهش مصرف نهاده به ازای واحد تولید، افزایش بهرهوری و کاهش خروج ارز کمک کند. با توجه به وجود صدها کارخانه خوراک در کشور، استفاده از ظرفیت خالی این صنعت میتواند یکی از مسیرهای مهم برای تقویت زنجیره تولید پروتئین و امنیت غذایی باشد.
انتهای پیام/