به گزارش برنا، مهرزاد علیجانی، اقتصاددان، در گفت و گو با برنا ، با ارائه تصویری از مسیر اقتصاد ایران تا افق ۱۴۱۰، گفت: اقتصاد ایران در سالهای گذشته با وجود تحریم، محدودیت دسترسی به منابع مالی و فناوری، اختلال در تجارت خارجی و شوکهای متعدد، ظرفیت تولید و فعالیت اقتصادی خود را حفظ کرده است. تنوع نسبی اقتصاد داخلی، شبکه گسترده بنگاههای کوچک و متوسط، سازگاری فعالان اقتصادی و شکلگیری مسیرهای جایگزین تجاری، بخشی از عواملی بودهاند که به اقتصاد کشور امکان دادهاند فشارهای خارجی را پشت سر بگذارد.
وی ادامه داد: با این حال، تابآوری نباید با تحمل دائمی هزینهها اشتباه گرفته شود؛ زیرا اقتصادی که فقط بتواند فشار را تحمل کند، لزوماً اقتصادی رقابتپذیر نیست. هدف سیاستگذاری باید این باشد که ظرفیت مقاومت مردم و بنگاهها به رشد اقتصادی، افزایش بهرهوری، سرمایهگذاری و ایجاد مزیت رقابتی پایدار تبدیل شود.
این اقتصاددان گفت: در چنین شرایطی، کاهش هزینه مقاومت برای مردم و تولیدکنندگان اهمیت اساسی دارد و نباید اجازه داد تحریم، جنگ اقتصادی و نااطمینانی ژئوپلیتیکی به فرسایش سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی و سرمایهگذاری مولد منجر شود.
ثبات اقتصاد کلان، پیششرط سرمایهگذاری
علیجانی با اشاره به نخستین محور نقشه راه اقتصاد ایران تا ۱۴۱۰ اظهار کرد: مهار تورم، کنترل رشد نقدینگی، اصلاح ناترازی بانکها، مدیریت کسری بودجه، کاهش سلطه مالی بر سیاست پولی و ایجاد ثبات نسبی در بازار ارز باید در صدر اولویتهای اقتصادی قرار گیرد.
وی افزود: بدون ثبات پولی و ارزی، سرمایهگذاری بلندمدت و سیاست صنعتی نمیتواند به رقابتپذیری پایدار منجر شود. هدف نیز نباید صرفاً تثبیت دستوری نرخ ارز باشد، بلکه باید یک نظام ارزی قابل پیشبینی و عمیق شکل گیرد تا بنگاهها بتوانند برای واردات، صادرات، سرمایهگذاری و تأمین مالی برنامهریزی کنند.
اصلاح نقش دولت، از مداخله مستقیم تا تنظیمگری
علیجانی دومین محور را اصلاح نقش دولت در اقتصاد دانست و گفت: دولت در شرایط فشار خارجی برای حفظ ثبات و تأمین کالاهای حیاتی ناچار به مداخله است، اما این مداخله باید هوشمند، هدفمند، شفاف و زماندار باشد.
وی افزود: حمایت از تولید زمانی میتواند به رشد منجر شود که به افزایش بهرهوری، اشتغال، صادرات، داخلیسازی فناوری و ایجاد ارزش افزوده مشروط شود. حمایت دائمی از بنگاههای ناکارآمد، منابع اقتصادی را قفل میکند و مانع شکلگیری رقابت میشود.
این اقتصاددان تأکید کرد: دولت باید بهتدریج از بنگاهداری و قیمتگذاری گسترده فاصله بگیرد و بر تنظیمگری، تضمین رقابت، کاهش هزینه مبادله و توسعه زیرساخت متمرکز شود.
سیاست صنعتی، عبور از تولید کمارزش
وی با اشاره به ضرورت بازتعریف سیاست صنعتی کشور گفت: مسئله اصلی اقتصاد ایران فقط افزایش حجم تولید نیست، بلکه باید مشخص شود ایران در کدام زنجیرههای ارزش منطقهای و جهانی میتواند مزیت رقابتی ایجاد کند.
علیجانی افزود: صنایعی مانند پتروشیمی، معدن، فولاد، کشاورزی، دارو، تجهیزات پزشکی، فناوری اطلاعات و صنایع دانشبنیان باید بر اساس ارزش افزوده، بهرهوری سرمایه، مصرف انرژی، ظرفیت صادرات و امکان ارتقای فناوری اولویتبندی شوند.
وی تصریح کرد: سیاست صنعتی باید از «تولید به هر قیمت» فاصله بگیرد و به سمت تولید رقابتی، ارزش افزوده بالاتر و فناوریمحور حرکت کند.
نظام بانکی، گره تأمین مالی تولید
علیجانی اصلاح نظام مالی و بانکی را یکی دیگر از پایههای رقابتپذیری اقتصاد دانست و گفت: ناترازی بانکها، داراییهای منجمد، کفایت سرمایه پایین، مطالبات غیرجاری و وابستگی برخی بانکها به منابع بانک مرکزی، از مهمترین موانع تأمین مالی سالم در اقتصاد هستند.
وی افزود: اصلاح ترازنامه بانکها، تعیین تکلیف داراییهای منجمد، افزایش سرمایه، وصول مطالبات، اصلاح حاکمیت شرکتی و توسعه ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای باید همزمان دنبال شود.
به گفته این اقتصاددان، بازار سرمایه نیز باید از یک بازار عمدتاً معاملاتی به نهادی برای تأمین مالی سرمایهگذاری، پروژههای مولد و توسعه بنگاهها تبدیل شود.
سیاست ارزی، از کنترل بازار به مدیریت ریسک
علیجانی در ادامه بر تغییر رویکرد سیاست ارزی تأکید کرد و گفت: در شرایط تحریم، مدیریت بازار ارز نباید صرفاً به واکنشهای روزانه محدود شود، بلکه اقتصاد کشور به یک معماری جامع مدیریت ریسک ارزی نیاز دارد.
وی افزود: توسعه ابزارهای پوشش ریسک، تعمیق بازارهای رسمی ارز، تسویه منطقهای، تأمین مالی صادرات و تنوعبخشی به شرکای تجاری میتواند آسیبپذیری اقتصاد را کاهش دهد.
علیجانی تأکید کرد: اقتصاد ایران نباید به یک ارز، یک بازار، یک مسیر تجاری یا یک منبع درآمد وابسته باشد و تنوعبخشی باید به یکی از اصول اصلی سیاست اقتصادی تبدیل شود.
تجارت منطقهای، مسیر کاهش آسیبپذیری صادرات
این اقتصاددان توسعه صادرات و پیوند با اقتصاد منطقهای را محور مهم دیگری دانست و گفت: در شرایط محدودیت ارتباط با اقتصاد جهانی، کشورهای همسایه، آسیای مرکزی، روسیه، چین، هند و سایر بازارهای منطقهای اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
وی افزود: با این حال، توسعه تجارت منطقهای نباید به صادرات مواد خام و کالاهای کمارزش محدود شود. ایجاد زنجیرههای ارزش مشترک، توسعه لجستیک، تسهیل گمرک، تأمین مالی صادرات و اتصال بنگاههای ایرانی به شبکههای تولید منطقهای باید در مرکز سیاست تجاری قرار گیرد.
انرژی و زیرساخت، مزیتهایی که باید حفظ شوند
علیجانی با اشاره به مزیت انرژی ایران گفت: منابع انرژی زمانی به مزیت رقابتی تبدیل میشوند که انرژی قابل اتکا، پایدار و بهرهور در اختیار بخش تولید قرار گیرد.
وی افزود: کاهش شدت انرژی، اصلاح الگوی مصرف، سرمایهگذاری در شبکه برق و گاز، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش اتلاف باید همزمان دنبال شود.
این اقتصاددان ادامه داد: در شرایط تخاصم، امنیت زیرساختهای حیاتی نیز بخشی از امنیت اقتصادی است؛ زیرا اختلال در شبکه برق، گاز، ارتباطات، حملونقل و پرداخت میتواند مستقیماً تولید را کاهش داده و هزینه مبادله را افزایش دهد.
سرمایه انسانی، هزینهای که اقتصاد ایران نباید بدهد
علیجانی حفظ سرمایه اجتماعی و انسانی را یکی از ارکان اصلی نقشه راه اقتصادی کشور دانست و گفت: مقاومت اقتصادی زمانی پایدار خواهد بود که مردم احساس کنند هزینههای فشار اقتصادی عادلانه توزیع میشود و آینده اقتصادی قابل پیشبینی است.
وی افزود: حمایت از قدرت خرید خانوارهای آسیبپذیر، جلوگیری از گسترش فقر، حفظ طبقه متوسط، حمایت از اشتغال و جلوگیری از خروج سرمایه انسانی باید بخشی از سیاست رقابتپذیری باشد، نه موضوعی جدا از سیاست اقتصادی.
وی تأکید کرد: مردم مهمترین زیرساخت تابآوری اقتصاد ایران هستند و سیاستگذار باید از این سرمایه حفاظت کند.
سنجش اقتصاد با شاخص، نه با مصوبه
این اقتصاددان پیشنهاد کرد برای افق ۱۴۱۰ یک «داشبورد ملی رقابتپذیری و تابآوری اقتصادی» ایجاد شود و گفت: عملکرد اقتصاد باید هر سال با شاخصهایی مانند تورم، ثبات نرخ ارز، رشد بهرهوری، تشکیل سرمایه ثابت، سرمایهگذاری خصوصی، هزینه تأمین مالی، صادرات غیرنفتی با ارزش افزوده بالا، شدت مصرف انرژی، زمان صدور مجوزها، کیفیت حکمرانی، امنیت زیرساخت، تنوع شرکای تجاری و سهم اقتصاد دیجیتال سنجیده شود.
علیجانی افزود: در چنین چارچوبی، موفقیت سیاستگذاری دیگر با تعداد مصوبات یا میزان منابع توزیعشده سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی باید کاهش ریسک، کاهش هزینه مبادله، افزایش بهرهوری و بالا رفتن ظرفیت اقتصاد برای جذب شوک باشد.
افق ۱۴۱۰، اقتصاد ایران باید «شوکپذیر» نباشد
علیجانی در جمعبندی گفت: مسیر ایران تا افق ۱۴۱۰ باید از «اقتصاد مقاوم در برابر فشار» به «اقتصاد رقابتپذیر و مقاوم در برابر شوک» تغییر کند.
وی افزود: مقاومت مردم ایران و هدایت کلان کشور سرمایههای مهمی برای عبور از شرایط دشوار هستند، اما این سرمایهها زمانی به نتیجه پایدار میرسند که با انضباط مالی، اصلاح نظام بانکی، افزایش بهرهوری، توسعه فناوری، دیپلماسی اقتصادی و کاهش هزینه تولید همراه شوند.
این اقتصاددان تأکید کرد: مدیریت هوشمندانه تخاصم نباید به معنای ماندن دائمی اقتصاد در وضعیت اضطرار باشد؛ بلکه باید تهدیدها مدیریت و ریسکها متنوع شوند تا اقتصاد بتواند از فضای بحران به سمت توسعه حرکت کند.
علیجانی گفت: «ایران نباید فقط اقتصادی داشته باشد که بتواند در برابر فشار دوام بیاورد؛ بلکه باید اقتصادی بسازد که دشمن نتواند با فشار خارجی مسیر رشد آن را متوقف کند.»
وی در پایان افزود: اقتصادی که بتواند منابع را به سرمایه، سرمایه را به فناوری، فناوری را به بهرهوری و بهرهوری را به رفاه و قدرت اقتصادی تبدیل کند، همان نقطهای است که اقتصاد مقاومتی را به اقتصاد رقابتپذیر و در نهایت به قدرت اقتصادی ملی تبدیل خواهد کرد.