به گزارش برنا، در جریان جنگ ۴۰ روزه، ۱۷ اثر تاریخی درجهیک ثبت ملی و جهانی در تهران آسیب دیدند. کاخ گلستان، تنها اثر جهانی این فهرست بود.
بمباران ساختمان شماره دو قوه قضاییه و کلانتری میدان ارگ تهران، واقع در حریم درجه یک کاخ گلستان، در شب ۱۰ اسفند سال گذشته، به این مجموعه تاریخی آسیبهای گستردهای وارد کرد که آثار آن بر بخشهایی از معماری و تزئینات قاجاری این میراث جهانی باقی ماند. ۳۲۰ در، پنجره و ارسی تاریخی کاخ بر اثر موج انفجار و ترکشها فروریخت، خرد شد یا ترک برداشت. همچنین حدود ۲۵۰ مترمربع از کاشیکاریهای قاجاری جدارههای مجموعه آسیب دید. دامنه خسارتها به تزئینات داخلی نیز رسید و حدود ۱۱۰۰ مترمربع از آینهکاری و گچبریهای نفیس قاجاری آسیب دیدند. بخشهایی که حالا پس از حدود شش ماه حفاظت اضطراری، مستندسازی و آسیبشناسی، در برنامه مرمت قرار گرفتهاند.
مرمت، بعد از ایمنسازی
در یک بنای تاریخی، مرمت همیشه اولین واکنش به یک آسیب نیست. گاهی پیش از هر اقدامی باید جلوی آسیب بیشتر گرفته شود؛ بهویژه زمانی که بخشی از سقف، در و پنجره یا اجزای بنا بر اثر انفجار و ترکش آسیب دیده باشد. در کاخ گلستان نیز پس از جنگ، نخستین مرحله به جای بهسازی ظاهری، به حفاظت اضطراری اختصاص یافت.
آفرین امامی، مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، با اشاره به روند اقدامات انجامشده در این اثر تاریخی پس از آسیبهای جنگ، به برنا میگوید: نخستین کاری که در چنین شرایطی باید انجام شود، حفاظت اضطراری است. در این مرحله اقداماتی انجام میشود که مانع وارد شدن آسیبهای ثانویه به بنا شود.
او توضیح میدهد که در حفاظت اضطراری، بخشهایی که نیاز فوری به مراقبت دارند ابتدا ایمن میشوند تا شرایط موجود باعث گسترش خسارت نشود. پشتبامها و در و پنجرهها از جمله بخشهایی هستند که در این مرحله مورد توجه قرار گرفتهاند و بخشی از اقدامات حفاظتی آنها همچنان ادامه دارد.
در واقع، حدود شش ماه گذشته برای کاخ گلستان بیشتر زمان تثبیت شرایط بوده است. امامی میگوید در این مدت، مجموعه در چارچوب طرح جامع حفاظت اضطراری، اقداماتی مانند رفع خطر، نجاتبخشی، پیشگیری از آسیبهای ثانویه، مستندسازی و آسیبشناسی دقیق خسارتها را دنبال کرده است.
حالا با پایان این مرحله و انجام بررسیهای تخصصی، برنامه وارد فاز دیگری شده است که در آن، مرمت بخشهای آسیبدیده بر اساس میزان ضرورت و شرایط هر قسمت پیش میرود.
همه زخمها همزمان مرمت نمیشوند
خسارتهای کاخ گلستان به درها، پنجرهها و تزئینات محدود نمانده است. بر اساس فهرست خسارات ارائهشده به وزارت میراث فرهنگی، حدود یکهزار مترمربع از قاببندیهای چوبی سقف تالارهای نفیس آسیب دیده، شکسته یا فروریخته است. همچنین ۳۰ شعله از لوسترهای تاریخی و باشکوه مجموعه در جریان انفجارها خرد شدهاند.در بخشهای سازهای نیز دامنه آسیبها گسترده بوده است؛ حدود ۲۵۰۰ مترمربع از پوشش شیروانیهای کاخ کنده یا آسیبدیده و نزدیک به ۲ هزار مترمربع از خرپاهای چوبی سقفها نیز از جای خود جدا شده یا شکستهاند.
کاخ گلستان مجموعهای گسترده با بناها و تزئینات متنوع است و به همین دلیل، مرمت آن نمیتواند یک عملیات یکباره باشد. امامی نیز تأکید دارد که قرار نیست همه اقدامات بهصورت همزمان انجام شود.
به گفته او، ابتدا مرمت بخشهایی در دستور کار قرار میگیرد که از نظر ضرورت، به اقدامات حفاظت اضطراری نزدیکتر هستند و پس از تثبیت این قسمتها، مرمت تزئینات دنبال خواهد شد.
یکی از نخستین نقاطی که وارد این مرحله شده، کاخ ابیض است. پوشش شیروانی این بنا و اجزای فلزی و چوبی خرپاها و تیرهای سقف آن در جریان جنگ و بر اثر برخورد ترکش و پرتابههای ناشی از انفجار ساختمانهای همجوار آسیب دیدهاند.
با توجه به نزدیک شدن فصل بارندگی، بهسازی پوشش شیروانی کاخ ابیض از اقدامات اولویتدار عنوان شده است. درها و پنجرههای چوبی و فلزی این کاخ نیز در برنامه مرمت اضطراری قرار دارند. مخازن نگهداری آثار تاریخی این بنا، از جمله بافتهها و آثار مردمشناسی، نیز قرار است مورد رسیدگی قرار گیرند.
ترکشها به تختمرمر و بادگیر هم رسید
آسیبها تنها به کاخ ابیض محدود نشده است. در عمارت تختمرمر، مرمت اضطراری درها و پنجرههای چوبی در دستور کار قرار گرفته و این عملیات ایوان، گوشوارهها و بناهای مرتبط در ضلع شرقی و غربی عمارت تا محدوده خلوت کریمخانی را شامل میشود.
عمارت بادگیر نیز از دیگر بخشهایی است که نیازمند مرمت است. بخشی از گچبریها و آرایههای نقاشی روی دیوار و ایوان این عمارت آسیب دیده و مرمت اضطراری آنها در برنامه قرار گرفته است. درها و پنجرههای چوبی بادگیر نیز در همین چارچوب مرمت خواهند شد.
به گفته مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، بامهای عمارت چادرخانه یا هورنوها و تالار موزه ظروف نیز در فهرست اقدامات مرمتی قرار گرفتهاند. همچنین عملیات مرمت اضطراری آجرهای نمای عمارت تختمرمر که بر اثر موج انفجار جدا یا سست شدهاند، در حال آغاز است.
برآورد کارشناسان نشان میدهد مجموع خسارتهای واردشده به کاخ جهانی گلستان بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان بوده است، رقمی که ابعاد آسیب واردشده به این مجموعه تاریخی را نشان میدهد و ضرورت اجرای مرمت مرحلهبندیشده و تخصصی را پررنگتر میکند.
از حفاظت اضطراری تا مرمت تزئینات
آنچه اکنون در کاخ گلستان جریان دارد، ادامه همان مسیری است که پس از آسیبهای جنگ آغاز شد، ابتدا باید خطر کنترل میشد، بخشهای آسیبپذیر ایمنی پیدا میکردند و میزان خسارتها بهدقت ثبت و بررسی میشد و حالا نوبت به مداخلات مرمتی رسیده است.
هدف از این اقدامات، تثبیت شرایط بناها و آثار، جلوگیری از گسترش آسیبهای ایجادشده و فراهم کردن زمینه اجرای برنامه جامع حفاظت و مرمت کاخ گلستان به شکل اصولی، تخصصی و مرحلهبندیشده است.
مرمت کاخ گلستان به گفته مدیر آن قرار نیست با یک عملیات گسترده و همزمان تمام شود قرار است هر بخش متناسب با میزان آسیب و ضرورت حفاظت، نوبت خود را پیدا کند؛ از سقف و پنجرههایی که باید پیش از بارندگی ایمن شوند تا گچبریها و آرایههای نقاشی که حفظ آنها بخشی از مرحله بعدی این مسیر خواهد بود. مسیری که حالا پس از شش ماه حفاظت اضطراری، آرامآرام به سمت ترمیم زخمهای جنگ پیش میرود.
انتهای پیام/