شیما قاسمیمنش: النینو پدیدهای اقلیمی است که با گرمشدن غیرطبیعی آبهای سطحی اقیانوس آرام همراه است. این پدیده میتواند موجب تغییر الگوی بارش، دما و وزش باد در بسیاری از نقاط جهان، از جمله ایران شود و آثار قابل توجهی بر تولیدات کشاورزی، منابع آب و درآمد کشاورزان داشته باشد.
اهمیت این پدیده برای بخش کشاورزی از آنجا ناشی میشود که تغییرات دما و بارش، مستقیماً بر میزان دسترسی به آب، شرایط رشد محصولات، وضعیت مراتع و دام، شیوع آفات و بیماریها و در نهایت میزان و کیفیت تولید اثر میگذارد.
منابع آب و خاک؛ نخستین حلقه تحت تأثیر
یکی از مهمترین پیامدهای احتمالی النینو برای کشاورزی، تغییر در وضعیت منابع آب است. بر اساس اینفوگرافی، کاهش ذخایر آبهای سطحی و زیرزمینی، افزایش شوری خاک و فرسایش خاک با شدت بیشتر از جمله پیامدهای احتمالی این پدیده در بخش منابع آب و خاک عنوان شده است.
کاهش منابع آب میتواند محدودیت بیشتری برای کشاورزی ایجاد کند؛ بهویژه در مناطقی که تولید محصولات به منابع آب زیرزمینی وابستگی بالایی دارد. از سوی دیگر، افزایش شوری و فرسایش خاک میتواند در بلندمدت کیفیت زمینهای کشاورزی و ظرفیت تولید آنها را کاهش دهد.
محصولات زراعی؛ کاهش بارش و افزایش تنش گرمایی
در بخش محصولات زراعی نیز النینو میتواند از مسیر کاهش بارش و تشدید خشکسالی بر تولید اثر بگذارد. در اینفوگرافی، «کاهش بارش و خشکسالی»، «کاهش عملکرد محصولات مانند گندم، جو، ذرت و ...»، «افزایش تنش گرمایی در مراحل حساس رشد» و «افزایش آفات و بیماریها» بهعنوان پیامدهای احتمالی این پدیده ذکر شده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که تنش گرمایی در مراحل حساس رشد محصول رخ دهد؛ چراکه حتی در صورت وجود سایر شرایط مناسب، افزایش دما میتواند عملکرد نهایی محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
باغها؛ از ریزش گل و میوه تا افت کیفیت محصول
بخش باغداری نیز از تغییرات اقلیمی ناشی از النینو مصون نیست. کاهش بارندگی و کمبود آب، ریزش گل و میوه، کاهش کیفیت و کمیت محصولات و افزایش آفات و بیماریها از جمله آثار احتمالی اعلامشده برای این بخش است.
در واقع، تغییر همزمان میزان بارش و دما میتواند زمانبندی طبیعی رشد و باردهی درختان را برهم بزند و در صورت تشدید کمآبی، علاوه بر کاهش میزان محصول، کیفیت تولید را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دامداری؛ فشار همزمان کمبود آب، علوفه و گرما
پیامدهای النینو میتواند به دامداری نیز منتقل شود، کاهش منابع آب و علوفه، افزایش بیماریهای دامی به دلیل استرس گرمایی، کاهش تولید شیر و گوشت و افزایش تلفات دامها از جمله پیامدهای احتمالی این پدیده در بخش دامداری است.
افزایش دما میتواند استرس گرمایی دام را افزایش دهد و در کنار محدودیت دسترسی به آب و علوفه، بر سلامت و بهرهوری دام اثر بگذارد. کاهش تولید شیر و گوشت در چنین شرایطی میتواند به کاهش درآمد دامداران و افزایش هزینههای تولید منجر شود.
آفات و بیماریها؛ تغییر در الگوی شیوع
تغییرات دمایی و رطوبتی میتواند شرایط مناسبی برای تغییر رفتار برخی آفات و عوامل بیماریزا ایجاد کند.
این مسئله میتواند هزینههای بیشتری را برای پایش، کنترل و مبارزه با آفات و بیماریها به تولیدکنندگان تحمیل کند و در صورت مدیریت نشدن، بخشی از عملکرد محصولات را تحت تأثیر قرار دهد.
النینو فقط تهدید نیست
با وجود پیامدهای منفی، اینفوگرافی تأکید میکند که النینو در برخی مناطق میتواند فرصتهایی نیز ایجاد کند. از جمله «افزایش بارش در برخی مناطق جنوبی کشور در فصل سرد»، «پر شدن برخی سدها و ذخایر آبی در صورت مدیریت صحیح»، «فرصت مناسب برای ذخیره آب و تقویت سفرههای زیرزمینی» و «کاهش سرمای زمستانی و یخبندان در برخی مناطق» بهعنوان مزایای احتمالی النینو ذکر شده است.
بنابراین، شدت و نوع اثر این پدیده در همه مناطق یکسان نیست و میتواند بسته به موقعیت جغرافیایی، زمان وقوع بارش و نحوه مدیریت منابع آب متفاوت باشد.
خشکسالی و افزایش هزینه تولید؛ مهمترین تهدیدها
در مقابل، مواردی بهعنوان معایب النینو میتوان نام برد: خشکسالی و کمبود بارش در اکثر مناطق کشاورزی کشور، کاهش عملکرد و کیفیت محصولات کشاورزی، افزایش خطر آتشسوزی در مراتع و مزارع و کاهش درآمد کشاورزان و افزایش هزینههای تولید.
ترکیب کاهش تولید و افزایش هزینهها میتواند فشار اقتصادی مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کند؛ چراکه کشاورز از یک سو با محدودیت منابع و کاهش عملکرد مواجه میشود و از سوی دیگر باید هزینه بیشتری برای حفظ تولید، تأمین نهادهها، آبیاری و کنترل آفات و بیماریها پرداخت کند.
چه باید کرد؟
برای کاهش آثار احتمالی النینو، اینفوگرافی مجموعهای از راهکارها را پیشنهاد میکند. نخستین مورد، مدیریت بهینه منابع آب و استفاده از روشهای نوین آبیاری است. استفاده هدفمندتر از آب میتواند به کاهش فشار بر منابع موجود کمک کند.
راهکار دوم، انتخاب ارقام و گونههای مقاوم به خشکسالی و گرما است تا تولیدکنندگان بتوانند در شرایط نامساعد اقلیمی، ریسک کاهش عملکرد را کاهش دهند.
همچنین تنظیم زمان کشت متناسب با پیشبینیهای اقلیمی، میتواند به کشاورزان کمک کند تا زمان کاشت و سایر عملیات زراعی را با شرایط پیشبینیشده دما و بارش هماهنگ کنند.
در بخش حمایت نیز توسعه بیمه کشاورزی و صندوقهای حمایتی از کشاورزان مورد تأکید قرار گرفته است. این ابزارها میتوانند بخشی از ریسکهای ناشی از حوادث و نوسانات اقلیمی را پوشش دهند.
در نهایت، رصد و پایش مستمر وضعیت اقلیمی و دریافت هشدارهای بهموقع یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه محسوب میشود؛ زیرا هرچه اطلاعات اقلیمی زودتر در اختیار کشاورزان قرار گیرد، امکان اصلاح تصمیمات مربوط به کشت، آبیاری و مدیریت مزرعه نیز بیشتر خواهد بود.
در مجموع، النینو را نمیتوان صرفاً یک عامل ایجاد خشکسالی یا افزایش بارش دانست؛ بلکه اثر آن به منطقه، زمان و شدت تغییرات اقلیمی وابسته است. با این حال، آگاهی، برنامهریزی و مدیریت صحیح میتواند بخشی از آثار منفی این پدیده را کاهش دهد.
انتهای پیام/