بررسی شاخصهای صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد، با وجود رشد قابل توجه درآمد عملیاتی ایرانخودرو، وضعیت سودآوری دو خودروساز بزرگ کشور همچنان نامطلوب است؛ بهگونهای که زیان خالص سایپا افزایش یافته و زیان عملیاتی هر دو شرکت تشدید شده است. همزمان، قیمت خودروهای منتخب در بازار رشد قابل توجهی داشته، اما عمق ساخت داخل در ایرانخودرو و سایپا بدون تغییر باقی مانده است.
بر اساس دادههای پایش شاخصهای صنعت خودرو، درآمد عملیاتی ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ به ۵۵۲ هزار میلیارد تومان رسیده که نسبت به ۳۵۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳، رشد ۵۶.۸ درصدی را نشان میدهد. با این حال، سود عملیاتی این شرکت از ۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به زیان ۰.۲۶ هزار میلیارد تومانی در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
در بخش سود و زیان خالص نیز ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ حدود ۵ هزار میلیارد تومان زیان ثبت کرده که نسبت به زیان ۶ هزار میلیارد تومانی سال قبل، بهبود ۱۶.۷ درصدی را نشان میدهد. با این حال، نسبت سود عملیاتی به درآمد عملیاتی از مثبت ۰.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به منفی ۰.۰۴ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ موضوعی که بیانگر تداوم ضعف حاشیه عملیاتی این شرکت است.
تشدید زیاندهی سایپا
وضعیت سایپا در شاخصهای سودآوری نامطلوبتر است. سود و زیان خالص این شرکت از ۴۱ هزار میلیارد تومان زیان در سال ۱۴۰۳ به ۶۴ هزار میلیارد تومان زیان در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است؛ به این ترتیب زیان خالص سایپا ۵۶ درصد بیشتر شده است.
همچنین زیان عملیاتی سایپا از ۱۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به ۴۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده که نشاندهنده افزایش ۱۶۲ درصدی زیان عملیاتی است.
درآمد عملیاتی سایپا نیز برخلاف ایرانخودرو کاهش یافته و از ۱۷۰ هزار میلیارد تومان به ۱۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. در نتیجه، نسبت زیان عملیاتی به درآمد عملیاتی از منفی ۱۰.۶ درصد به منفی ۳۳.۶ درصد رسیده و نسبت زیان خالص به درآمد عملیاتی نیز از منفی ۲۴.۱ درصد به منفی ۴۵.۷ درصد افزایش یافته است.
نسبت درآمد عملیاتی به بدهی در سایپا نیز از ۵۷.۴ درصد به ۳۵.۴ درصد کاهش یافته که میتواند بیانگر تشدید فشار مالی و کاهش توان پوشش بدهیها از محل درآمدهای عملیاتی باشد. در ایرانخودرو، این نسبت از ۱۰۸ درصد به ۱۲۹ درصد افزایش یافته است.
تغییرات محدود در ساختار سهامداری
دادههای حاکمیت شرکتی نشان میدهد ترکیب سهامداری ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل تغییرات محدودی داشته است. سهم دولت ۵.۷۱۵ درصد باقی مانده، در حالی که سهم شرکتهای عمومی وابسته به دولت و بانکها از ۱۹.۷۵ درصد به ۲۰.۸۶۹ درصد افزایش یافته است.
در مقابل، سهم بخش خصوصی از ۲۴.۸۶ درصد به ۲۳.۹۰۹ درصد کاهش یافته است. سهم سهام چرخهای نیز از ۲۴.۲۸ درصد به ۲۳.۴۰۱ درصد رسیده و سهم سایر سهامداران خرد از ۲۵.۳۹ درصد به ۲۶.۱۰۶ درصد افزایش یافته است.
در سایپا نیز سهم دولت بدون تغییر و در سطح ۱۶.۸۱۹ درصد باقی مانده است. سهم شرکتهای عمومی وابسته به دولت و بانکها نیز ۱۴.۵۳۵ درصد گزارش شده است. در مقابل، سهم بخش خصوصی از ۶.۳ درصد به ۸.۲۳۹ درصد افزایش یافته و سهم سایر سهامداران خرد از ۲۲.۸ درصد به ۲۰.۷۱۴ درصد کاهش پیدا کرده است.
جهش قیمت خودرو در بازار
در بخش بازار، قیمت خودروهای منتخب طی یک سال افزایش قابل توجهی داشته است. قیمت کوییک دندهای از ۵۱۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به ۹۸۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده و رشد ۹۲ درصدی را ثبت کرده است.
قیمت پژو پارس ELX نیز از ۹۲۰ میلیون تومان به یک هزار و ۶۵۶ میلیون تومان افزایش یافته که معادل رشد ۸۰ درصدی است. دنا معمولی نیز با رشد ۹۸ درصدی، از ۹۲۰ میلیون تومان به یک هزار و ۸۲۲ میلیون تومان رسیده است.
این ارقام نشان میدهد افزایش قیمت خودرو در بازار طی این دوره به مراتب بیش از تغییرات برخی شاخصهای عملیاتی خودروسازان بوده و شکاف میان قیمت بازار و وضعیت سودآوری شرکتها همچنان قابل توجه است.
ساخت داخل؛ ثبات در خودروسازان بزرگ و فاصله با بخش خصوصی
بررسی عمق ساخت داخل نشان میدهد ایرانخودرو و سایپا در سال ۱۴۰۴ به ترتیب ۷۸ و ۸۱ درصد ساخت داخل داشتهاند که نسبت به سال ۱۴۰۳ تغییری نکرده است.
در میان خودروسازان خصوصی، کرمانموتور با افزایش عمق ساخت داخل از ۳۷ به ۳۹ درصد، رشد ۵.۴ درصدی داشته است. عمق ساخت داخل بهمن نیز از ۲۲ به ۲۳ درصد افزایش یافته، در حالی که این شاخص در مدیرانخودرو از ۲۲ به ۲۱ درصد کاهش داشته است.
مقایسه این ارقام نشان میدهد فاصله قابل توجهی میان سطح داخلیسازی خودروسازان بزرگ و برخی شرکتهای خصوصی همچنان وجود دارد؛ موضوعی که در شرایط محدودیت منابع ارزی، از منظر سیاست صنعتی و کاهش وابستگی به واردات اهمیت ویژهای دارد.
ارزبری بالاتر در خودروهای مونتاژی
در شاخص ارزبری، ایرانخودرو با میانگین موزون ۳ هزار و ۶۰۷ دلار و سایپا با ۲ هزار و ۴۵۳ دلار، پایینترین سطح ارزبری را در میان شرکتهای بررسیشده دارند. ارزبری ایرانخودرو نسبت به سال قبل ۱.۸ درصد و سایپا یک درصد افزایش یافته است.
در مقابل، میانگین موزون ارزبری کرمانموتور ۱۰ هزار و ۲۹ دلار، مدیرانخودرو ۱۴ هزار و ۶۰۶ دلار و بهمن ۱۲ هزار و ۲۳۸ دلار گزارش شده است.
ارزبری مدیرانخودرو نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۳.۶ درصد کاهش یافته و ارزبری کرمانموتور نیز ۲ درصد کمتر شده است، اما ارزبری بهمن با رشد ۲.۲ درصدی همراه بوده است.
در مجموع، دادههای این پایش تصویری دوگانه از صنعت خودرو ارائه میدهد؛ از یک سو قیمت خودروهای منتخب در بازار با رشد ۸۰ تا ۹۸ درصدی مواجه شده و از سوی دیگر، این افزایش قیمت الزاماً به بهبود سودآوری خودروسازان منجر نشده است. در همین حال، ثبات عمق ساخت داخل ایرانخودرو و سایپا و ارزبری بالاتر برخی خودروسازان خصوصی، همچنان از چالشهای ساختاری زنجیره تولید خودرو حکایت دارد.