زهرا وجدانی: هوش مصنوعی در سالهای اخیر از یک فناوری عمدتا دانشگاهی به یکی از محورهای اصلی تحولات فناوری در جهان تبدیل شده است؛ موجی که همزمان با گسترش مدلهای جدید هوش مصنوعی، توجه کشورها و صنایع مختلف را به ظرفیتهای اقتصادی و کاربردی این فناوری جلب کرده است. در ایران نیز هوش مصنوعی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته اما پرسش مهم این است که آیا این توجه توانسته به شکلگیری یک صنعت واقعی و منسجم منجر شود یا همچنان فاصلهای میان توسعه فناوری، زیرساخت، قوانین، بازیگران اقتصادی و آمادگی سازمانها وجود دارد؟
در همین راستا، در بخش نخست این گفتوگو با عمادالدین فاطمیزاده رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی ریاستجمهوری و عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف به بررسی وضعیت صنعت هوش مصنوعی در ایران، میزان شکلگیری این صنعت و مهمترین موانع پیشروی آن میپردازیم.
رئیس دبیرخانه ستاد هوش مصنوعی معاونت علمی ریاستجمهوری در پاسخ به برنا درباره وضعیت صنعت هوش مصنوعی در ایران و اینکه آیا میتوان گفت که در ایران صنعت هوش مصنوعی شکل گرفته است یا خیر، اظهار میکند: در شرایط فعلی نمیتوان به شکل منسجم تمامی المانها و اجزای یک صنعت را در حوزه هوش مصنوعی شناسایی کرد و گفت که هر کدام از این اجزا در جایگاه خود قرار دارند و به اندازه کافی توسعه یافتهاند.
عمادالدین فاطمیزاده میافزاید: همچنین نمیتوان گفت تمامی قوانین و مقررات و بازیگران مورد نیاز در حال حاضر به اندازه کافی در این صنعت حضور دارند و نقش خود را ایفا میکنند؛ بنابراین اگر منظور از صنعت هوش مصنوعی یک صنعت شکلگرفته و منسجم با تمام اجزای آن باشد پاسخ منفی است و به این معنا صنعت هوش مصنوعی هنوز در کشور هنوز شکل نگرفته است.
فاطمیزاده درباره دلایل شکل نگرفتن صنعت هوش مصنوعی در ایران میگوید: برای اینکه یک فناوری بتواند به یک صنعت تبدیل شود صرف وجود خود فناوری کافی نیستبلکه مجموعهای از الزامات و پیشنیازها باید در کنار یکدیگر شکل بگیرند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی ریاستجمهوری ادامه میدهد: هوش مصنوعی فناوری جدیدی نیست و سالهاست که در دنیا مطرح است.
به گفته وی این حوزه از دهه ۱۹۵۰ میلادی وجود داشته و هوش مصنوعی سالهاست در دانشگاهها نیز تدریس میشود.
وی با اشاره به تحولات سالهای اخیر در حوزه هوش مصنوعی تصریح میکند: اگر بخواهیم وارد بحثهای تاریخی نشویم از حدود سال ۲۰۲۰ با ارائه یک مدل خاص حوزه هوش مصنوعی با یک رستاخیز جدید مواجه شد و توجه جهانی به این فناوری به شکل قابل توجهی افزایش یافت.
فاطمیزاده بیان میکند: این تحول نشان داد که هوش مصنوعی چه قابلیتهایی دارد و همین موضوع موجب شد تب و توجه به این حوزه در دنیا افزایش پیدا کند. این جریان نیز با اندکی تاخیر وارد کشور شد و هوش مصنوعی در ایران نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف با تاکید بر اینکه شکلگیری صنعت هوش مصنوعی نیازمند مجموعهای از عوامل است میگوید: برای اینکه یک صنعت شکل بگیرد صرف وجود فناوری کافی نیست و زیرساختهای لازم باید فراهم شود.
وی ادامه میدهد: علاوه بر زیرساخت، شکلگیری صنعت هوش مصنوعی به نوعی فرهنگ سازمانی نیاز دارد و از سوی دیگر احساس نیاز، بلوغ و آمادگی برای پذیرش این فناوری نیز باید در سازمانها و بخشهای مختلف وجود داشته باشد.
فاطمیزاده تاکید میکند: زمانی میتوان گفت صنعت هوش مصنوعی در کشور شکل گرفته است که این مولفهها در کنار یکدیگر قرار گرفته باشند و اجزای مختلف زنجیره این صنعت از زیرساخت و بازیگران گرفته تا قوانین و مقررات و آمادگی سازمانها برای استفاده از هوش مصنوعی به سطح مناسبی از بلوغ رسیده باشند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی ریاستجمهوری با اشاره به اینکه وضعیت ایران در هر یک از این حوزهها نیازمند بررسی جداگانه است میگوید: در ادامه این بحث باید مشخص شود که کشور در زمینه زیرساختهای مورد نیاز هوش مصنوعی چه وضعیتی دارد و چه اقداماتی برای توسعه این زیرساختها در نظر گرفته شده است.
وی میافزاید: موضوع دیگر میزان آمادگی و بلوغ سازمانها برای پذیرش هوش مصنوعی است؛ اینکه سازمانها تا چه اندازه آماده تبدیلشدن به سازمانهایی مبتنی بر هوش مصنوعی یا استفاده گستردهتر از این فناوری هستند و چگونه میتوان کاربردهای هوش مصنوعی را در آنها عملیاتی کرد.
فاطمیزاده در پایان خاطرنشان میکند: کاربردیکردن هوش مصنوعی در حوزههای مختلف علاوه بر زیرساخت و فناوری، به فرهنگ سازمانی و آمادگی برای پذیرش این فناوری نیز وابسته است و بررسی این مؤلفهها برای ارزیابی وضعیت صنعت هوش مصنوعی در کشور ضروری است.
بخش دوم این گفتوگو در روزهای آتی منتشر خواهد شد...