به گزارش خبرگزاری برنا از سیستان و بلوچستان؛ حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، در جریان بازدید از منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار گفت: «ریمدان یکی از مرزهای مهم کشور است و با توسعه زیرساختها، پایانههای صادراتی و وارداتی و خدمات حملونقل میتواند به یکی از مرزهای مهم و کارآمد تجاری کشور تبدیل شود.»
آمارهای ثبتشده از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز فعالیت رسمی منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار و اختصاص کد گمرکی مستقل به این منطقه از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد در مسیر ترانزیت کالا از پاکستان به کشورهای ثالث، ۳ هزار و ۹۶۹ دستگاه کامیون حامل ۸۷ هزار و ۳۱۸ تن کالا از ریمدان عبور کردهاند.
از این میزان، ۳ هزار و ۵۳۲ دستگاه کامیون با ۷۷ هزار و ۷۱۳ تن کالا به مقصد افغانستان و ۴۳۷ دستگاه کامیون با ۸ هزار و ۶۰۵ تن کالا به مقصد ازبکستان تردد داشتهاند.
این آمار در نخستین ماههای فعالیت رسمی ریمدان با کد گمرکی مستقل، میتواند نشانهای از ظرفیت این مرز برای ایفای نقشی فراتر از مبادلات دوجانبه ایران و پاکستان باشد. تردد کامیونهای دارای پلاک افغانستان برای جابهجایی کالاهای ترانزیتی نیز میتواند نشانهای از شکلگیری ارتباطات حملونقلی فرامرزی در این مسیر باشد.
با این حال، عبور کالا از یک مرز بهتنهایی به معنای شکلگیری یک مسیر ترانزیتی پایدار نیست. استمرار این جریان به کیفیت مسیر، ظرفیت پایانه، خدمات کامیونی، زمان توقف، تشریفات گمرکی، انبارداری و قابلیت پیشبینی فرآیند عبور وابسته است. از همین رو، تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر توسعه زیرساختها، پایانههای صادراتی و وارداتی و خدمات حملونقل، مستقیماً با الزامات تثبیت و توسعه این جریان ارتباط دارد.
ریمدان–گبد؛ ظرفیت مکمل در مرز ایران و پاکستان
در کنار ظرفیت موجود، موضوع منطقه آزاد مشترک ریمدان–گبد میان ایران و پاکستان نیز میتواند در صورت تحقق، به شکلگیری بستری مکمل برای توسعه مبادلات، خدمات لجستیکی و فعالیتهای اقتصادی در دو سوی مرز کمک کند.
این طرح در چارچوب همکاریهای ایران و پاکستان در حال پیگیری است و تحقق آن نیازمند طی مراحل حقوقی، فنی، اجرایی و زیرساختی است. در صورت فراهم شدن این الزامات، منطقه مشترک میتواند ظرفیتهایی مانند انبارداری، پردازش و تجمیع کالا و تسهیل جریان مبادلات مرزی را تقویت کند.
چابهار و گوادر؛ خواهرخوانده و مکمل، نه رقیب
موقعیت ریمدان در مجاورت گبد و نزدیکی آن به گوادر، زمینه توجه به یک پیوند گستردهتر میان گوادر، ریمدان و چابهار را فراهم میکند؛ پیوندی که میتواند در چارچوب همکاریهای منطقهای، به تقویت جریان تجارت و حملونقل میان ایران و پاکستان کمک کند.
در این نگاه، چابهار و گوادر میتوانند دو بندر خواهرخوانده و مکمل یکدیگر باشند، نه رقیب؛ رویکردی که به جای تقابل ظرفیتهای بندری، بر همافزایی، استفاده از ظرفیتهای متفاوت و توسعه شبکهای سواحل مکران تأکید دارد.
در همین چارچوب، همکاری میان سازمان منطقه آزاد چابهار و اداره بندر گوادر پاکستان در حوزههای بندری، تجاری، ترانزیت و لجستیک میتواند به تقویت این پیوند کمک کند. تفاهمنامه میان دو طرف نیز زمینهای برای توسعه همکاری در این حوزهها فراهم کرده است؛ هرچند تبدیل این ظرفیت به جریان پایدار تجاری، همچنان به تکمیل زیرساختها، هماهنگی گمرکی و سازوکارهای اجرایی نیاز دارد.
از این منظر، ریمدان میتواند در صورت توسعه زیرساختها و استمرار همکاریهای ایران و پاکستان، حلقه زمینی میان شبکههای حملونقل و تجاری دو سوی سواحل مکران باشد؛ مسیری که در امتداد آن، گوادر و چابهار به جای قرار گرفتن در یک رقابت مستقیم، میتوانند بخشی از یک شبکه مکمل منطقهای را تشکیل دهند.
زیرساخت؛ شرط تبدیل مرز به مسیر
در تجارت و ترانزیت منطقهای، اهمیت یک مرز صرفاً با تعداد کامیونهای عبوری سنجیده نمیشود. برای صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل، زمان، هزینه و قابلیت پیشبینی فرآیند عبور اهمیت تعیینکننده دارد.
کاهش زمان توقف، تسریع تشریفات گمرکی، ایجاد پارکینگ و خدمات مناسب برای کامیونها، بهبود مسیرهای دسترسی، توسعه انبارها و سردخانهها و هماهنگی عملیاتی میان دستگاههای مستقر در مرز، از الزامات تبدیل ظرفیت موجود به یک جریان پایدار است.
این الزامات، حلقه اتصال میان ظرفیت بالقوه ریمدان و تبدیل آن به یک مسیر ترانزیتی قابل اتکا است؛ موضوعی که در تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر توسعه زیرساختها و خدمات حملونقل نیز بهروشنی قابل مشاهده است.
ریمدان؛ از مرز به حلقه ترانزیت منطقهای
آمار ثبتشده از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، در کنار پیگیری منطقه آزاد مشترک ریمدان–گبد و ظرفیت همکاری میان سازمان منطقه آزاد چابهار و اداره بندر گوادر پاکستان، مجموعهای از ظرفیتهای قابل توسعه را پیش روی این مرز قرار داده است؛ ظرفیتهایی که برای تبدیل شدن به یک شبکه ترانزیتی پایدار، به تکمیل زیرساختها و هماهنگیهای عملیاتی نیاز دارند.
مسیر آینده ریمدان را نمیتوان تنها با تعداد پروژهها یا کامیونهای عبوری تعریف کرد. ایجاد جریان مستمر کالا، کاهش زمان و هزینه عبور و افزایش قابلیت پیشبینی مسیر برای فعالان اقتصادی، از شاخصهای مهم تثبیت جایگاه آن در شبکه تجارت منطقهای است.
در این چارچوب، تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر اینکه ریمدان یکی از مرزهای مهم کشور است، بار دیگر اهمیت توجه همزمان به مرز، زیرساخت و شبکه ارتباطی پیرامون آن را نشان میدهد؛ نگاهی که میتواند ریمدان را در پیوند با چابهار، گوادر، پاکستان، افغانستان و آسیای مرکزی، به ظرفیتی قابل توسعه در تجارت و ترانزیت منطقهای تبدیل کند.