پس از آنکه فرودگاههای عراق یکی پس از دیگری پذیرش هواپیماهای ایرانی را متوقف کردند، اکنون دفتر نخستوزیری این کشور از رایزنی بغداد با واشنگتن با هدف مستثنی کردن برخی فرودگاههای عراق از تحریمهای اعمالشده علیه پروازهای ایران خبر داده است؛ اقدامی که نشان میدهد تصمیم علی الزیدی، نخستوزیر عراق واکنشها و انتقادات بسیاری را هم در داخل و هم از سمت ایران به دنبال داشته است. بیانیه دفتر نخستوزیری عراق پس از آن منتشر شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، چهارشنبه گذشته اعلام کرد هر شرکت بینالمللی که با خطوط هوایی ایران همکاری کند، مشمول تحریمهای آمریکا خواهد شد. در پی این تصمیم، ابتدا پروازهای ایران از فرودگاه بغداد متوقف شد. سپس فرودگاه نجف نیز از بامداد جمعه پذیرش پروازهای خود به مقصد ایران را متوقف کرد. پس از آن، فرودگاههای اربیل و سلیمانیه در اقلیم کردستان نیز از روز جمعه پروازهای ورودی و خروجی به مقصد ایران را به حالت تعلیق درآوردند. به این ترتیب، پروازهای ایران از هر چهار فرودگاه عراقی که پیشتر پذیرای این پروازها بودند، یعنی بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه، به طور کامل متوقف شد.
رایزنی بغداد با واشنگتن
دفتر رسانهای نخستوزیر عراق روز شنبه اعلام کرد که دولت این کشور در حال انجام گفتوگویی مستقیم با طرف آمریکایی است تا برخی فرودگاههای عراق از اقدامات اخیر وزارت خزانهداری آمریکا درباره پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی به فرودگاههای کشورهای منطقه مستثنی شوند. بر اساس این بیانیه، دولت عراق بر ضرورت آرامسازی اوضاع در منطقه تأکید کرده و هشدار داده است که تداوم بحرانها میتواند بر پیچیدگی شرایط بیفزاید. دفتر رسانهای نخستوزیر عراق همچنین از تمامی طرفها خواسته است به مسیر گفتوگو و مذاکره بازگردند تا راهکارهایی برای پایان دادن به بحرانها و درگیریهای کنونی و در راستای تأمین منافع کشورهای منطقه و ملتهای آن حاصل شود.
دستور مستقیم نخستوزیر
در همین حال، یک منبع عراقی روز جمعه اعلام کرد که تعلیق پروازهای ایرانی به نجف، با دستور مستقیم نخستوزیر به وزارت حملونقل ابلاغ شده است. این منبع عراقی در گفتوگو با تسنیم تأکید کرد: «همانطور که مدیریت فرودگاه نجف اعلام کرده بود، این نوع تصمیمات بر عهده سازمان هواپیمایی کشوری و وزارت حملونقل عراق است.» وی افزود: «در این خصوص نیز علی زیدی، نخستوزیر عراق، به دفتر خود دستور داده بود تا ممنوعیت پروازهای ایرانیا ابلاغ کند، اما این موضوع از اختیارات دفتر وی نبود.»
انتقادات گسترده در عراق
توقف پروازهای ایران با واکنشها و نارضایتیهای گستردهای در داخل عراق همراه شده و جریانها و شخصیتهای مختلف این کشور نسبت به پیامدهای آن هشدار دادهاند. در همین زمینه، عدنان فیحان، معاون اول رئیس پارلمان عراق، هشدار داد که این تصمیم میتواند درآمدهای عراق را با تهدید مواجه کند. وی گفت: «اگر ایران نیز تصمیم به اقدام متقابل بگیرد و صادرات گاز طبیعی به عراق را متوقف کند و شبکه برق این کشور دچار فروپاشی شود، برنامه دولت چه خواهد بود؟»
این مقام عراقی همچنین تأکید کرد: «تحریمهای یکجانبه آمریکا نه تعهدی و الزامی بینالمللی برای عراق ایجاد میکند و نه بهتنهایی برای توجیه اقدامات علیه ایران کافی است.»
از سوی دیگر، صلاح الزهیری، نماینده پارلمان عراق، نیز با انتقاد از محدودیتهای اعمالشده علیه پروازهای ایران گفت: «در حالی که مردم از همبستگی عراق و عراقیها، غیرت و کرامت آنان سخن میگویند، دولت عراق از تصمیم وزارت خزانهداری بدنام آمریکا تبعیت میکند و با اعمال ممنوعیت، مانع فعالیت فرودگاههای عراق و رفتوآمد عراقیها و ایرانیها میشود.»
وی افزود: «پذیرش تصمیم وزارت خزانهداری آمریکا، به معنای حمایت از محاصره همسایگان و برادران ما که با آنها اشتراکات در دین، عقیده و سرنوشت داریم، است. بنابراین، ما شاهدان دروغین نخواهیم بود و در برابر این تصمیم ظالمانه سکوت نمیکنیم و مخالفت خود را در برابر خدا، مردم و هوادارانمان اعلام میکنیم.» فراکسیون پارلمانی بدر نیز با خطرناک خواندن این اقدام، تأکید کرد که چنین تصمیمی میتواند ضربهای جدی به اقتصاد گردشگری عراق وارد کند. کارشناسان همچنین هشدار دادهاند که تداوم این وضعیت ممکن است به تعطیلی کامل فرودگاه نجف منجر شود؛ چرا که ۸۰ درصد پروازهای این فرودگاه با مبدأ یا مقصد ایران انجام میشود.
منتقدان این تصمیم معتقدند عراق نباید به سکویی برای اجرای تحریمهای سیاسی علیه مردم ایران تبدیل شود؛ موضوعی که اکنون با آغاز رایزنی مستقیم بغداد و واشنگتن، وارد مرحله تازهای شده و آینده پروازهای ایران به فرودگاههای عراق را به نتیجه این مذاکرات گره زده است.
روابط تهران-بغداد زیر سایه تنشها با واشنگتن
علیاکبر اسدی، کارشناس مسائل منطقه درباره همراهی عراق با تحریمهای هوایی آمریکا علیه ایران به خبرگزاری برنا گفت: «روابط ایران و عراق در یک دهه اخیر، همواره تحت تأثیر مجموعهای از عوامل داخلی، منطقهای و بینالمللی قرار داشته است. در این میان، هرگاه سطح رقابت و تنش میان ایران و آمریکا افزایش یافته، فشارهای سیاسی و اقتصادی بر دولت عراق نیز تشدید شده است.» به گفته این کارشناس، واشنگتن از ابزارهای مختلف، از فشارهای امنیتی و نظامی گرفته تا اهرمهای مالی و اقتصادی، برای تأثیرگذاری بر سیاست بغداد استفاده کرده و دولتهای عراق در مقاطع مختلف ناگزیر شدهاند میان مناسبات خود با ایران و مطالبات آمریکا موازنه برقرار کنند.
اسدی با اشاره به اینکه در مقطع فعلی تشدید تقابل ایران و آمریکا، دولت عراق را با فشارهای مضاعفی مواجه کرده، ادامه داد: «یکی از مهمترین نمودهای این وضعیت، نحوه برخورد بغداد با تحریمهای هوایی آمریکا علیه ایران و توقف پروازهای شرکتهای ایرانی به برخی فرودگاههای عراق است. سرعت و گستردگی اجرای این محدودیتها از سوی بغداد، واکنشهایی را در داخل عراق و ایران به دنبال داشته و این برداشت را تقویت کرده که دولت علی الزیدی در این موضوع، هماهنگی قابل توجهی با سیاستهای دولت آمریکا نشان داده است.»
کارشناس مسائل منطقه با اشاره به رایزنی دولت بغداد با واشنگتن برای اعمال برخی استثناها در خصوص پروازهای ایران به عراق توضیح داد: «این تلاشها نشان میدهد بغداد از یک سو با محدودیتهای ناشی از تحریمهای آمریکا مواجه اس
تایطی اتخاذ شده که عراق خود با چالشهای اقتصادی، امنیتی و سیاسی متعددی روبهرو است و درآمدهای نفتی و مناسبات مالی این کشور تا حدی تحت تأثیر اهرمهای آمریکا قرار دارد. از این منظر، تصمیم بغداد را میتوان در چارچوب فشارهای گستردهتر خارجی و ملاحظات داخلی دولت عراق تحلیل کرد.»
اسدی در نهایت تاکید کرد که نحوه مدیریت اختلافات کنونی از سوی بغداد میتواند بر آینده روابط دو کشور تأثیرگذار باشد. ادامه فشارها و محدودیتهای ناشی از تحریمهای آمریکا، در صورت نبود راهکارهای متوازن، ممکن است هزینههای سیاسی و اقتصادی بیشتری برای عراق ایجاد کند، روابط تهران و بغداد را با چالشهای جدیتری مواجه سازد و حتی شاهد واکنشهایی از سمت ایران باشیم.
انتهای پیام/