بررسی آمار تولید صنعت خودرو در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد ترکیب تولید خودرو در کشور طی این دوره با تغییرات قابل توجهی همراه بوده است. در این میان، خودروسازان خصوصی که طی سالهای اخیر توانسته بودند سهم خود را از تولید افزایش دهند، در سال ۱۴۰۴ با افت محسوسی در تیراژ تولید مواجه شدند.
بر اساس دادههای ارائهشده، مجموع تولید خودرو در کشور در سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیون و ۱۲۱ هزار دستگاه بوده که در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۹۶ هزار دستگاه کاهش یافته است. در همین دوره، تولید خودروسازان خصوصی از حدود ۲۹۵ هزار دستگاه به نزدیک ۱۸۱ هزار دستگاه رسیده است.
به این ترتیب، سهم بخش خصوصی از کل تولید خودرو که در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۶ درصد رسیده بود، در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۸ درصد کاهش پیدا کرده است؛ یعنی سهم این بخش در یک سال حدود ۸ واحد درصد کاهش یافته است.
افت تولید خصوصیها همزمان با کاهش تولید کل صنعت
این تغییر در شرایطی رخ داده که تولید کل صنعت خودرو نیز در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل کاهش داشته است. با این حال، شدت افت تولید در بخش خصوصی بیشتر از کاهش تولید کل صنعت بوده و همین موضوع موجب کاهش وزن خودروسازان خصوصی در ساختار تولید خودرو شده است.
در مقابل، آمار نمودار نشان میدهد تولید ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ به حدود ۵۲۵ هزار دستگاه رسیده که نسبت به سال قبل افزایش داشته است. در همین سال تولید سایپا حدود ۲۱۰ هزار دستگاه ثبت شده است.
مقایسه این ارقام نشان میدهد افزایش تولید ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ تا حدی توانسته افت تولید سایر بخشهای صنعت را جبران کند، اما کاهش تولید سایپا و بهویژه خودروسازان خصوصی همچنان باعث شده مجموع تولید کشور به زیر یک میلیون دستگاه برسد.
خصوصیها در یک دهه چه مسیری را طی کردند؟
روند تاریخی نشان میدهد تولید خودروسازان خصوصی در نیمه دوم دهه ۱۳۹۰ در سطح محدودی قرار داشت، اما از ابتدای دهه ۱۴۰۰ شتاب بیشتری گرفت. تولید این بخش از حدود ۹۶ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۱۹۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۱ و حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار دستگاه در سالهای بعد رسید.
این روند صعودی در سال ۱۴۰۴ متوقف شد و تولید بخش خصوصی به حدود ۱۸۱ هزار دستگاه کاهش یافت.
بر اساس توضیحات گزارش، عواملی از جمله مسائل ارزی، مشکلات خودروسازان با شرکای خارجی و تحولات ناشی از جنگ ۱۲ روزه از جمله عواملی بودهاند که بر روند تولید و سهم خودروسازان خصوصی در سال ۱۴۰۴ اثر گذاشتهاند.
در مجموع، آمارهای یک دهه اخیر نشان میدهد ساختار تولید خودرو در ایران همچنان به شدت تحت تأثیر عملکرد دو خودروساز بزرگ قرار دارد. رشد بخش خصوصی در سالهای اخیر توانسته بود بخشی از وزن تولید را از دو خودروساز اصلی به سمت شرکتهای خصوصی منتقل کند، اما افت قابل توجه تولید این شرکتها در سال ۱۴۰۴ بار دیگر سهم ایرانخودرو و سایپا را در مجموع تولید کشور افزایش داده است.