اشرف تشکری، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، با اشاره به اهمیت دوران بلوغ اظهار کرد: بلوغ یکی از مراحل مهم زندگی است و شیوع افسردگی در این دوره میتواند قابل توجه باشد؛ بنابراین شناخت تغییرات این دوره و توجه به علائم هشدار از سوی خانواده اهمیت زیادی دارد.
گریه، تحریکپذیری و کاهش علاقه؛ علائم هشدار افسردگی
وی درباره برخی نشانههای افسردگی در کودکان افزود: گریههای طولانی، بیدلیل و بیش از حد، تحریکپذیری، زود عصبانی شدن، کاهش علاقه به بازی و فعالیتهای مورد علاقه و ناتوانی در لذت بردن از فعالیتهای معمول میتواند از علائم اولیه افسردگی در کودکان باشد.
تشکری ادامه داد: کودکانی که کمتر لبخند میزنند یا با مشکلاتی در وزنگیری و رشد مواجه هستند نیز نیازمند توجه و بررسی بیشتری هستند.
این فوقتخصص روانپزشکی کودک و نوجوان، وراثت را یکی از عوامل مؤثر در بروز افسردگی دانست و گفت: هرچه افسردگی در سنین پایینتری آغاز شود، نقش عوامل ژنتیکی در آن پررنگتر میشود.
وی افزود: والدینی که خود با علائم افسردگی مواجه هستند، ممکن است علاوه بر انتقال زمینه ژنتیکی، به دلیل شرایط روحی و محیطی، فضای خانوادگی مستعدتری برای بروز مشکلات روانی در کودک ایجاد کنند.
انتظارات متناسب با سن؛ یکی از نیازهای اساسی کودک
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز بر ضرورت شناخت نیازهای کودک و تعیین انتظارات متناسب با سن و مرحله رشد تأکید کرد و گفت: والدین باید بدانند کودک در هر مرحله از رشد چه نیازهایی دارد و چه میزان انتظار از او متناسب با سن و تواناییهایش است.
وی افزود: فراهم کردن محیطی امن، باثبات و متناسب با نیازهای رشدی کودک میتواند نقش مهمی در سلامت روان او داشته باشد.
تشکری همچنین برخی مشکلات رشدی و بیماریهای جسمی را از عوامل زمینهساز مشکلات روانی در کودکان دانست و اظهار کرد: اختلالات ارتباطی، مشکلات رشد گفتار و زبان و اختلالات حرکتی میتوانند کودک را مستعد مشکلات عاطفی و افسردگی کنند.
وی ادامه داد: در برخی موارد، ناآگاهی والدین از مشکلات کودک باعث میشود آنها نتوانند شرایط فرزند خود را بهدرستی درک کنند و همین مسئله روند شناسایی و درمان را به تأخیر میاندازد.
کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن در معرض مشکلات روانی
این فوقتخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با اشاره به وضعیت کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن گفت: کودکانی که به دلیل بیماریهایی مانند دیابت، اختلالات تشنجی یا سایر بیماریهای مزمن، بهطور مکرر در بیمارستان بستری میشوند، دفعات زیادی به پزشک مراجعه میکنند یا تحت آزمایشها و تصویربرداریهای متعدد قرار میگیرند، ممکن است بیشتر در معرض مشکلات روحی و افسردگی باشند.
وی افزود: دوری مکرر از خانواده و حضور در محیط بیمارستان نیز میتواند بر سلامت روان این کودکان تأثیرگذار باشد.
تشکری بر ضرورت افزایش آگاهی خانوادهها درباره اختلالات روانی شایع در کودکان و نوجوانان تأکید کرد و گفت: والدین باید علائم هشدار را بشناسند و در صورت مشاهده تغییرات مستمر در رفتار، خلق، خواب، اشتها، میزان فعالیت و روابط اجتماعی کودک، موضوع را جدی بگیرند و از متخصصان کمک بگیرند.
کرونا و تداوم مشکلات اجتماعی برخی کودکان
وی با اشاره به پیامدهای دوران همهگیری کرونا بر کودکان و نوجوانان اظهار کرد: در دوران کرونا، کودکان و نوجوانان برای مدت طولانی در خانه ماندند و ارتباطات اجتماعی، رفتوآمدها و تعاملات خانوادگی و اجتماعی آنها به شکل قابل توجهی محدود شد.
تشکری افزود: این مسئله برای کودکان خردسال که در سنین حساس رشد اجتماعی و زبانی قرار داشتند، اهمیت بیشتری داشت. کودکانی که در آن دوره باید مهارتهای اجتماعی، ارتباط با همسالان و مهارتهای گفتاری را تجربه میکردند یا برای نخستین بار وارد مهدکودک، پیشدبستانی و مدرسه میشدند، با محدودیتهایی مواجه شدند.
وی ادامه داد: آثار این شرایط در برخی موارد همچنان در محیط بالینی مشاهده میشود و برخی از این کودکان با وجود بزرگتر شدن، همچنان در زمینه ارتباطات اجتماعی و سازگاری با محیط آموزشی با مشکلاتی مواجه هستند.
این فوقتخصص روانپزشکی کودک و نوجوان تصریح کرد: خانوادهها باید با استفاده از آموزش و برنامههای مناسب، مهارتهای اجتماعی، ارتباط با دیگران، همکاری و تعامل را در کودکان تقویت کنند تا بخشی از کمبودهای تجربهشده جبران شود.
استفاده افراطی از رسانههای دیجیتال؛ چالش جدید سلامت روان
تشکری تغییر سبک زندگی و استفاده بیش از اندازه از رسانههای دیجیتال را یکی دیگر از چالشهای سلامت روان کودکان و نوجوانان دانست و گفت: تلفن همراه و فضای مجازی به بخش جداییناپذیری از زندگی بسیاری از خانوادهها تبدیل شده و گاهی والدین، فرزندان و حتی خواهر و برادرهای بزرگتر ساعتهای زیادی را در فضای مجازی سپری میکنند.
وی افزود: وابستگی و استفاده افراطی از اینترنت و رسانههای دیجیتال موضوع مهمی است که باید در ارزیابیهای بالینی کودکان و نوجوانان نیز مورد توجه قرار گیرد. هنگام بررسی شرایط کودک، میزان و نوع استفاده او از رسانهها باید بررسی شود، زیرا استفاده طولانیمدت و بدون مدیریت میتواند بر ابعاد مختلف زندگی کودک تأثیر بگذارد.
ضرورت ارتقای سواد رسانهای والدین
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز بر ضرورت ارتقای سواد رسانهای خانوادهها تأکید کرد و گفت: پیش از آنکه انتظار داشته باشیم کودکان و نوجوانان استفاده صحیحی از رسانهها و فناوریهای جدید داشته باشند، والدین باید آموزش ببینند و شیوه درست استفاده از این ابزارها را بیاموزند.
وی افزود: استفاده از هوش مصنوعی و گفتوگو با ابزارهای مبتنی بر آن میتواند در برخی شرایط مفید باشد، اما این استفاده باید آگاهانه، متناسب با سن کودک و تحت نظارت والدین انجام شود.
تشکری با اشاره به آثار استفاده افراطی از تلفن همراه بر سبک زندگی کودکان گفت: استفاده طولانیمدت از رسانهها میتواند فعالیت فیزیکی کودک و نوجوان را کاهش دهد، الگوی تغذیه را مختل کند و زمان تعامل اعضای خانواده با یکدیگر را کاهش دهد.
وی اختلال خواب را یکی دیگر از پیامدهای مهم استفاده بیرویه از ابزارهای دیجیتال دانست و افزود: گاهی کودکانی مشاهده میشوند که شبها تا صبح بیدار میمانند و در طول روز میخوابند.
سبک زندگی سالم و رابطه والد و کودک؛ عوامل محافظتی
این فوقتخصص روانپزشکی کودک و نوجوان اظهار کرد: کاهش فعالیت فیزیکی، اختلال خواب، کاهش ارتباطات خانوادگی و سبک زندگی نامناسب، عواملی هستند که در پیشگیری از افسردگی باید مورد توجه قرار گیرند.
وی ادامه داد: خانوادهها باید برای ایجاد سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی مناسب، خواب منظم و تعاملات خانوادگی زمان مشخصی در نظر بگیرند.
تشکری با تأکید بر اهمیت عوامل محافظتی در برابر افسردگی گفت: یکی از مهمترین عوامل محافظتی، رابطه سالم و مؤثر میان والد و کودک است. خانواده نخستین محیط اجتماعی است که کودک با آن مواجه میشود و نوع رابطه او با پدر و مادر تأثیر زیادی بر احساس امنیت و سلامت روان او دارد.
وی در پایان تأکید کرد: هم پدر و هم مادر در شکلگیری سلامت روان کودک نقش مهمی دارند و باید بیاموزند چگونه رابطه مناسبی با فرزند خود برقرار کنند و زمینه شکلگیری دلبستگی ایمن را فراهم آورند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز خاطرنشان کرد: کودک زمانی میتواند با آرامش رشد کند که در محیطی امن، باثبات و حمایتگر احساس اطمینان داشته باشد و این موضوع یکی از پایههای مهم پیشگیری از مشکلات روانی در سالهای بعدی زندگی است.
انتهای پیام/