ژان جبار، نماینده سازمان جهانی بهداشت در جمهوری اسلامی ایران، در همایش روز جهانی هاری ۲۰۲۶ با اشاره به شعار امسال «در کنار هم، قویتر» اظهار داشت: روز جهانی هاری هر سال در ۲۸ سپتامبر، همزمان با سالروز درگذشت لویی پاستور، گرامی داشته میشود؛ دانشمندی که نخستین واکسن هاری را به جهان معرفی کرد و تلاشها و دستاوردهای او پس از گذشت بیش از یک قرن، همچنان جان انسانها را در ایران و سراسر جهان نجات میدهد.
وی افزود: شعار جهانی امسال «در کنار هم، قویتر» انتخاب شده است؛ شعاری که بهخوبی ضرورت همگرایی و همکاری میان بخشهای مختلف برای مقابله با هاری را نشان میدهد. هیچ نهاد یا گروهی بهتنهایی قادر به کنترل و حذف هاری نیست و پزشکان، دامپزشکان، شهرداریها، بهورزان و کارکنان سلامت جامعه باید در کنار یکدیگر برای مهار این بیماری تلاش کنند.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران ادامه داد: نسل دانشجویان پزشکی نیز در این مسیر نقش مهمی دارند و باید این مبارزه را در سالهای آینده ادامه دهند.
جبار با اشاره به وضعیت هاری در جهان گفت: هاری پس از بروز علائم، تقریباً همواره کشنده است، اما در عین حال بیماری کاملاً قابل پیشگیری محسوب میشود. تا ۹۹ درصد موارد هاری انسانی در سراسر جهان از طریق گزش سگ آلوده منتقل میشود و بیشتر قربانیان را کودکان تشکیل میدهند؛ موضوعی که در بسیاری از موارد به جدی گرفته نشدن گزش یا تأخیر در آغاز روند درمان بازمیگردد.
وی بیان کرد: سازمان جهانی بهداشت به همراه سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH)، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و ائتلاف جهانی کنترل هاری (GARC)، هدف مشترکی را دنبال میکنند که بر اساس آن باید مرگومیر ناشی از هاری انسانی منتقله از سگ تا سال ۲۰۳۰ به صفر برسد.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران افزود: دستیابی به این هدف تنها یک آرزو نیست، چراکه ابزارهای لازم برای تحقق آن از جمله واکسنهای ایمن انسانی و واکسنهای مؤثر برای سگها در اختیار است و تجارب ارزشمندی نیز در زمینه استفاده از این ابزارها در ایران وجود دارد.
جبار با اشاره به آمار حیوانگزیدگی در ایران اظهار داشت: بر اساس دادههای نظام مراقبت، تنها در سال گذشته بیش از ۴۴۱ هزار نفر در سراسر کشور به دلیل حیوانگزیدگی به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کردهاند؛ رقمی که طی دو دهه گذشته بهطور مستمر افزایش یافته و تقریباً پنج برابر شده است.
وی ادامه داد: متأسفانه سال گذشته ۲۰ نفر از هموطنان بر اثر هاری جان خود را از دست دادند، در حالی که مرگ این افراد اصولاً قابل پیشگیری بود.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران گفت: از میان این ۲۰ نفر، ۱۱ نفر هیچگونه درمان پس از مواجهه، حتی یک دوز، دریافت نکرده بودند. ۹ نفر دیگر نیز به مراکز درمانی مراجعه کرده بودند، اما بیماری در نهایت منجر به فوت آنها شد.
وی افزود: این آمار نشان میدهد سرعت و جامعیت ارائه مراقبتها، به اندازه تصمیم اولیه برای مراجعه به مراکز درمانی اهمیت دارد. واکسن هاری اثربخش است و چالش اصلی در این زمینه به سطح آگاهی، سرعت واکنش اولیه و توجه مستمر مراقبان سلامت، درمانگاهها و جوامع محلی به حیوانگزیدگی بهعنوان یک فوریت پزشکی بازمیگردد.
جبار با اشاره به منشأ موارد مرگ ناشی از هاری در ایران اظهار داشت: حدود چهار مورد از هر پنج مرگ تأییدشده ناشی از هاری در ایران مربوط به سگهاست و سگهای بلاصاحب و ولگرد بهتنهایی بیش از نیمی از موارد را تشکیل میدهند؛ موارد باقیمانده نیز عمدتاً ناشی از گزش گرگ و روباه است.
وی تأکید کرد: به همین دلیل هاری باید در مرکز رویکرد «سلامت واحد» (One Health) قرار داشته باشد. دستیابی به کنترل پایدار هاری تنها از طریق بخش سلامت انسانی امکانپذیر نیست و نیازمند پوشش مستمر واکسیناسیون سگها، مدیریت انسانی و مؤثر جمعیت سگهای بلاصاحب و همکاری نزدیک، مستمر و دوجانبه میان خدمات سلامت انسانی، بهداشت محیط و خدمات دامپزشکی است.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران با اشاره به اقدامات انجامشده برای مقابله با هاری گفت: در حال حاضر ۷۲۹ مرکز فعال پیشگیری و درمان هاری در سراسر ایران فعالیت میکنند و خدمات مراقبت پس از مواجهه در تمام استانها در دسترس است.
وی افزود: سالانه نزدیک به یک میلیون دوز واکسن هاری انسانی و ۱۸۰ هزار ویال سرم ضد هاری برای برنامه ملی تأمین میشود. همچنین هماهنگی مستمری با انستیتو پاستور ایران برای تأیید آزمایشگاهی وجود دارد و آموزشهای منظمی برای پزشکان و مراقبان سلامت که در خط مقدم مواجهه با بیماران حیوانگزیده قرار دارند، ارائه میشود.
جبار ادامه داد: سند راهبردی ملی ریشهکنی هاری نیز در دست تدوین است تا ایران را همگام با هدف جهانی سال ۲۰۳۰ پیش ببرد.
وی با تأکید بر ضرورت تداوم این اقدامات گفت: هر مورد حیوانگزیدگی باید تا زمان اثبات خلاف آن، بهعنوان یک مواجهه احتمالی با هاری در نظر گرفته شود و به بیماران آموزش داده شود که دوره کامل پیشگیری پس از مواجهه (PEP) را دریافت کنند، نه اینکه تنها به دریافت دوز نخست اکتفا شود.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران همچنین خواستار تداوم و گسترش سرمایهگذاری در کمپینهای واکسیناسیون سگها، مدیریت انسانی سگهای بلاصاحب و ارتقای سامانههای مراقبتی برای انتقال سریع دادهها میان بخش دامپزشکی و سلامت انسانی شد و گفت: این اقدامات باید بهویژه در مناطقی که بیشترین بار بیماری را دارند، مورد توجه قرار گیرد.
وی خطاب به دانشجویان پزشکی نیز اظهار داشت: شما آینده این مبارزه هستید و باید دستورالعملهای مراقبت از زخم و درمانهای پس از مواجهه را از هماکنون بهدقت بیاموزید تا در مواجهه با خانوادهای که کودک آنها مورد گزش قرار گرفته است، بدانید چه اقداماتی باید انجام شود و بتوانید این اقدامات را با اطمینان و قاطعیت برای آنها تشریح کنید.
جبار در ادامه خطاب به خانوادهها گفت: گزش یا خراش ناشی از سگ، گربه، روباه، گرگ، شغال یا خفاش، هرچقدر هم کوچک به نظر برسد، نباید در خانه رها شود. محل زخم باید فوراً به مدت ۱۵ دقیقه با آب جاری و صابون شستوشو داده شود و فرد در همان روز به یک مرکز بهداشتی و درمانی مراجعه کند؛ زیرا همین اقدام ساده میتواند جان یک انسان را نجات دهد.
وی در پایان تأکید کرد: روز جهانی هاری تنها روزی برای یادبود درگذشتگان نیست، بلکه روز تجدید عهد و اراده است. سازمان جهانی بهداشت بهطور کامل متعهد است از جمهوری اسلامی ایران از نظر فنی و مشارکتی در مسیر دستیابی به هدف «به صفر رساندن مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگ تا سال ۲۰۳۰» حمایت کند.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران خاطرنشان کرد: این هدف در سایر نقاط جهان محقق شده است و با همکاری مسئولان سلامت، خدمات دامپزشکی، شهرداریها، پژوهشگران و جوامع محلی، تحقق آن در ایران نیز میسر خواهد بود.
جبار گفت: «ما در کنار هم، قویتریم.»