محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی در بازه زمانی که مقرر شد نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی اجرایی شود در خصوص طرح شناسهدار کردن کارت جایگاههای سوخت گفته بود، با شناسهدارشدن کارت آزاد جایگاه، اختیار کارت از جایگاهدار گرفته میشود و به خود مردم داده میشود، بهاینمعنا که دیگر محدودیتیبر کارت آزاد جایگاه اعمال نمیشود؛ بلکه هر فردی که به جایگاه مراجعه میکند، نخست احراز هویت میشود، یعنی براساس کارت بانکی و کد ملی از سامانه مانا استعلام گرفته و احراز هویت انجام میشود، و سپس متناسب با سیاستی که برای مصرف او اعمال شده است، عمل میشود، در زمان حاضر یکی دو جایگاه در تهران این فاز را بهصورت آزمایشی جلو میبریم تا بهسرعت به کل کشور تعمیم دهیم.
گفتنی است پیش از این نیز گفته شده بود که این طرح به صورت آزمایشی از مهر ماه در یکی از استانهای کشور اجرایی خواهد شد. در حال حاضر به نظر میرسد که تعداد بیشتری از جایگاههای سوخت به این طرح اضافه شدهاند و شاهد برخورد افراد با این طرح در سطح شهر هستیم.
اما هدف از اجرای این طرح چیست؟ در این خصوص باید گفت که حجم قاچاق بنزین به خارج از کشور به دلیل عوامل مختلف از جمله اشتعالپذیری بالای آن بسیار کم است. با این وجود شاهد قاچاق سوخت در داخل کشور هستیم.
رقم برآورد شده در برخی تخمینها حدود ۴ تا ۵ میلیون لیتر در روز است. قاچاق داخلی به این معنا است که گاهاً گروههایی بنزین را از چرخه رسمی خارج و در برخی مناطق کشور با قیمتهای بالا در جادهها و مسیرها به فروش میرسانند.
مسیر دیگر قاچاق داخلی سوخت که شاید عدد آن از مصرف بنزین قاچاق توسط خودروها بیشتر باشد، حوزه صنعتی است. در مواردی مشاهده شده که بنزین خارج شده از چرخه رسمی به صنایع منتقل شده و جایگزین حلالهای صنعتی مانند تینر شده است. علت این مسئله نیز اختلاف قیمتی بین بنزین و محصولات با کاربری مشابه است.
قرار است با شناسهدار شدن کارت آزاد جایگاههای سوخت این مسئله تا حدی برطرف شود. در صورتی که این طرح بتواند حتی مصرف خارج از شبکه بنزین به نصف نیز کاهش پیدا کند، به معنای کاهش ۲.۵ میلیون لیتر مصرف بنزین در روز خواهد بود که در مقایسه با ناترازی فعلی و تاثیر افزایش قیمت نرخ سوم از ۵ به ۱۰ هزار تومان تاثیر قابل قبولی خواهد بود.
اما فرآیند شناسنامهدار شدن چگونه است و مردم هنگام حضور در جایگاه چه فرآیندی را طی خواهند کرد؟ وقتی فرد قصد استفاده از کارت آزاد جایگاه را داشته باشد، پیش از آغاز فرآیند سوختگیری از طریق دستگاه کارتخوان رمز دریافت میشود.
در این فرآیند یک استعلام گرفته میشود به این معنا که پس از کشیده شدن کارت بانکی، کد ملی دارنده حساب بانکی استعلام گرفته میشود. به این ترتیب مشخص میشود که چه افرادی در سطح کشور سوخت دریافت کردهاند و به این ترتیب میتواند اطلاعات سوخت مصرفی هر خانوار را به طور کامل تجمیع کرد.
طبق فرآیندی که در حال حاضر در جایگاههای سوخت در حال اجرا است، در ازای انجام این استعلام هزار تومان توسط شبکه بانکی به عنوان کارمزد استعلام دریافت میشود و در رسید این کارمزد، رمز کارت آزاد جایگاه نیز ذکر میشود.
به عبارت دیگر تنها امکان استفاده از کارت جایگاهها با این رمز یکبار مصرف فراهم میشود و دیگر مرز ۱۱۱۱ معتبر نخواهد بود.
پیگیریها انجام شده نشان میدهد که یک نکته دیگری که در این خصوص وجود دارد این است که مالکیت خودرو به کد ملی کلیه اعضای خانوار متصل شده است. به این ترتیب اگر خانواری خودرو نداشته باشد، امکان سوختگیری از طریق کارت سوخت آزاد جایگاهها را نخواهد داشت.
در نهایت به نظر میرسد که این طرح بیش از هرچیزی به دنبال جمعآوری دادههای مربوط به مصرف بنزین در هر خانوار است تا بتوان از این طریق جلوی سوء استفاده از برخی کارتهای سوخت جایگاه که بدون اسم از آنها استفاده میشد گرفته شود.