به گزارش برنا، بعدازظهر یازدهم مهرماه، باران کمتر از یک ساعت در تهران بارید. نه بارشی سیل‌آسا بود و نه آن‌قدر طولانی که بتوان اختلال‌های ایجادشده را به یک روز استثنایی نسبت داد. با این حال، همین باران کوتاه کافی بود تا در بخش‌هایی از تهران حرکت خودرو‌ها کند شود، ترافیک سنگین‌تر و پیدا کردن تاکسی برای برخی شهروندان به یک چالش تبدیل شود. در برخی نقاط شهر، تاکسی‌هایی که در روزهای عادی در خیابان به دنبال مسافرند، تنها سفر دربستی می‌پذیرفتند یا کرایه‌ای چندین‌برابر روزهای قبل طلب می‌کردند.
باران تمام شد و خیابان‌ها کم‌کم به وضعیت عادی برگشتند، اما یک سؤال قدیمی دوباره باقی ماند، چرا شهری که بارندگی پاییزی برایش پدیده‌ای تازه نیست، هر بار با اولین بارش با مجموعه‌ای از مشکلات تکراری روبه‌رو می‌شود؟
بارش و معضل همیشگی تاکسی!
یکی از ملموس‌ترین تجربه‌های شهروندان در روزهای بارانی، دشوارتر شدن دسترسی به تاکسی است. مسافری که در یک روز معمولی با چند دقیقه انتظار می‌تواند تاکسی پیدا کند، هنگام بارندگی مدت بیشتر و کلافه‌کننده‌ای در خیابان منتظر می‌ماند.
برخی از رانندگان هم سفر‌های دربستی انجام می‌دهند یا برای جابه‌جایی مسافر مبالغی بیشتر از نرخ معمول و گاه چندین برابر مطالبه می‌کنند. برای مسافری که زیر باران ایستاده و باید در زمان مشخصی به محل کار، خانه، مدرسه یا مقصد دیگری برسد، قدرت انتخاب چندانی باقی نمی‌ماند. مسئله‌ای که پرسش‌های بسیاری طرح می‌کند.
پروین، ۶۰ ساله، می‌گوید عصر دیروز برای برگشتن به خانه چاره‌ای جز گرفتن تاکسی با قیمت چندین برابر همیشه نداشته است: «برای کرایه مسیر مرکز خرید تا خانه‌ام که در روزهای عادی ۲۰ هزار تومان است، مجبور شدم ۱۰۰ هزار تومان پرداخت کنم. بقیه مسافران هم همین کرایه اضافی را پرداختند. چاره‌ای نداشتیم، جز تاکسی دربستی فقط همین گزینه بود، اتوبوس هم نیامد، اتوبوس این مسیر در روزهای عادی هم دیر می‌رسد، چه برسد به این شرایط.»
علیرضا کارمند و ۲۸ ساله است. او که دیروز موقع برگشت از محل کار با باران و شلوغی خیابان مواجه شده از ضعف در مدیریت مشکلات ساده و همیشگی می‌گوید که حلش کار سختی نباید باشد.: «اگر نرخ کرایه مشخص است، باید سازوکار نظارت بر اجرای آن در ساعات بارندگی هم عمل کند. یا شهروندان مسیر مشخص و ساده‌ای برای ثبت اعتراض داشته باشند. کار سختی نیست اگر نیرو‌های نظارتی شهری در نقاط پرتردد و ساعات اوج بارندگی حضور داشته باشند تا اگر تخلفی صورت می‌گیرد با آن برخورد شود.»
آنچه در روزهای بارانی بیشتر از همیشه خودش را نشان می‌دهد، کیفیت رابطه میان شهروند، راننده و مدیریت شهری است. اگر مسافر احساس کند در خیابان تنهاست، راننده احساس کند نظارتی بر عملکرد او وجود ندارد و مدیریت شهری نیز صرفا پس از ایجاد مشکل وارد عمل شود، حتی یک بارش کوتاه می‌تواند به تجربه‌ای ناخوشایند برای بخش بزرگی از شهر تبدیل شود.
مدیریت شهری، چند قدم عقب‌تر از بحران‌های ریز و درشت
بارندگی را نمی‌توان متوقف کرد، اما بسیاری از پیامد‌های آن قابل پیش‌بینی است. تهران هر سال فصل بارش را تجربه می‌کند و نقاط حادثه‌خیز، مسیر‌های پرترافیک و نیاز به تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی در روزهای بارانی موضوعات تازه‌ای نیستند. با این حال، نخستین باران فصل پاییز بار دیگر نشان داد در مدیریت شهری مشکلی به نام آماده بودن همچنان وجود دارد.
رضا احمدی، کارشناس حوزه شهری، معتقد است بخشی از وظایف مدیریت شهری پیشگیری است، بخشی که مهم‌ترین قسمت این مدیریت است: «مدیریت شهری فقط زمانی که آب در خیابان جمع شد یا ترافیک شکل گرفت، مسئولیت ندارد. بخش مهمی از مدیریت بحران‌های کوچک و روزمره، پیش از وقوع آنها اتفاق می‌افتد، از آماده‌سازی شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و پاکسازی مسیر‌های عبور آب گرفته تا پیش‌بینی افزایش تقاضا برای تاکسی و حمل‌ونقل عمومی. روز بارانی، زمان آزمون هماهنگی دستگاه‌های شهری است. شهروند انتظار ندارد با شروع باران همه مشکلات شهر ناپدید شود، اما انتظار دارد اختلال‌هایی که قابل پیش‌بینی‌اند، مدیریت شوند و یک بارش معمولی به مسئله‌ای برای رفت‌وآمد روزانه تبدیل نشود.»
در این میان، پاسخگویی هم بخشی از مدیریت شهری است. اگر قرار است هر سال پیش از شروع فصل بارندگی از آمادگی دستگاه‌ها گفته شود، شهروندان باید بتوانند نتیجه این آمادگی را در خیابان ببینند؛ در تاکسی‌ای که پیدا می‌شود، در معبری که آب در آن جمع نمی‌شود و در ترافیکی که با یک بارش کوتاه به گرهی بازنشدنی تبدیل نمی‌شود.
سهم شهروندان در مدیریت شهر
البته همه ماجرا به عملکرد مدیریت شهری ختم نمی‌شود. شهر در روزهای بارانی، حاصل عملکرد هم‌زمان دستگاه‌های خدماتی و رفتار شهروندان است و بی‌توجهی هرکدام می‌تواند بخشی از مشکلات را تشدید کند. ریختن زباله در جوی‌ها و مسیر‌های عبور آب، پارک خودرو در محل‌های نامناسب، بی‌توجهی به محدودیت‌های تردد و حتی انجام سفر‌های غیرضروری در ساعات اوج بارندگی، می‌تواند عبور و مرور را برای دیگران دشوارتر کند. مسئولیت اجتماعی یعنی هر شهروند، علاوه بر مطالبه خدمات مناسب از مدیریت شهری، سهم خود را هم در نظر بگیرد.
احمدی، معتقد است مدیریت شهری بدون مشارکت شهروندان نمی‌تواند همه مشکلات روزهای بارانی را کنترل کند: «در مدیریت شهری، شهروند فقط دریافت‌کننده خدمات نیست و رفتار او هم بخشی از عملکرد شهر محسوب می‌شود. این رفتار و این مسئولیت از روزهای عادی شروع می‌شود و عملکردش در بحران خودش را نشان می‌دهد؛ بنابراین در کنار مطالبه‌گری از دستگاه‌های مسئول، شهروندان هم باید بدانند بخشی از مدیریت یک روز غیرعادی به رفتار خودشان وابسته است.»
به گفته او، مسئولیت شهروندی به معنای کم‌رنگ کردن مسئولیت مدیریت شهری نیست؛ بلکه هر دو در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند: «مدیریت شهری باید زیرساخت و خدمات لازم را فراهم کند و شهروند نیز با رعایت اصول ساده، از ایجاد اختلال بیشتر جلوگیری کند. اگر این دو در کنار هم قرار بگیرند، حتی در شرایط بارندگی هم می‌توان بخش قابل توجهی از مشکلات را کنترل کرد.»
بارش بعدی، آزمون دوباره
پاییز و زمستان برای تهران فصل‌های ناشناخته‌ای نیستند و باران و برف اتفاق‌های دور از انتظار. آنچه قابل انتظار نیست، تکرار هر ساله مشکلاتی است که با نخستین بارش خودشان را نشان می‌دهند. تهران برای باران بعدی فرصت زیادی ندارد. پرسش این است که آیا شهر تا آن زمان آماده‌تر خواهد بود یا باز هم نخستین قطره‌ها، همان ضعف‌های قدیمی را دوباره به خیابان‌های پایتخت برمی‌گردانند؟
انتهای پیام/